Πόσες φορές σου έχουν πει: «Από το μυαλό σου το έβγαλες» και «Δεν μπορώ όλη την ώρα τα ίδια και τα ίδια»; Τι είναι το φαινόμενο “gaslighting” και πώς να το διαχειριστείς

Το φαινόμενο “gaslighting” είναι μια μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης, κατά την οποία ο θύτης επιχειρεί να κάνει το θύμα να αμφιβάλλει για τα συναισθήματα, τις σκέψεις του και τη λογική του. Το φαινόμενο πήρε την ονομασία του από το θεατρικό έργο του 1938 με τίτλο “Gaslight”, του Πάτρικ Χάμιλτον, καθώς και από τις αντίστοιχες κινηματογραφικές μεταφορές του μυθιστορήματος το 1940 και το 1944.  

Πιο συγκεκριμένα στην ταινία “Gaslight” (1944), του George Cukor, ένας σύζυγος χρησιμοποιεί διάφορες τεχνικές ψυχολογικής χειραγώγησης, για να κάνει τη γυναίκα του να αμφισβητήσει την ίδια της τη λογική.

Το “gaslighting”, σύμφωνα με την Paige L. Sweet (2019) ως κοινωνικό φαινόμενο έχει έμφυλη διάσταση και μάλιστα, είναι άμεσα συνυφασμένο με τη θηλυκότητα και τον παραλογισμό, ο οποίος καθιστά τις γυναίκες πιο ευάλωτες σε αυτή τη μορφή της κακοποίησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί και το γεγονός ότι οι γυναίκες θεωρείται πως είναι συναισθηματικές, πως λειτουργούν με το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου και πως δεν τους είναι εύκολο να ελέγξουν τα συναισθήματά τους.

Οι συνήθεις τακτικές που χρησιμοποιούν οι gaslighters:

  • Άρνηση και αντεπιχείρημα:

Συχνά αρνούνται τις πράξεις τους ή προβάλλουν αντεπιχειρήματα για να ακυρώσουν τις εμπειρίες του θύματος.

  • Προβολή:

Προβάλλουν τα δικά τους αρνητικά χαρακτηριστικά στο θύμα, κάνοντάς το να αισθάνεται ένοχο ή υπεύθυνο για τα προβλήματα στη σχέση.

  • Απόκρυψη πληροφοριών:

Μπορεί να αποκρύψουν πληροφορίες για να κρατήσουν το θύμα στο σκοτάδι, δημιουργώντας σύγχυση και αβεβαιότητα.

  • Εκτροπή ευθυνών:

Αντί να αναλάβουν την ευθύνη, μεταθέτουν τις ευθύνες στο θύμα, κάνοντάς το να αμφισβητήσει τις δικές του πράξεις.

Χαρακτηριστικές φράσεις που συνηθίζουν να χρησιμοποιούν:

  • «Δεν μπορώ να λέω όλη την ώρα τα ίδια και τα ίδια»
  • «Εγώ ποτέ δεν είπα κάτι τέτοιο, από το μυαλό σου το έβγαλες».
  • «Πότε έγινε αυτό; Τα φαντάζεσαι όλα».
  • «Μην γίνεσαι υπερβολικός,-ή / υπερευαίσθητος,-η»
  • «Όλα στο μυαλό σου είναι»

Συνέπειες του Gaslighting

Η εμπειρία του gaslighting μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στην ψυχική υγεία ενός ατόμου, όπως:

  • Αυτοαμφισβήτηση:

Τα θύματα μπορεί να αρχίσουν να αμφισβητούν την κρίση, τις αντιλήψεις και τις αναμνήσεις τους.

  • Άγχος και κατάθλιψη:

Το gaslighting μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη άγχους και κατάθλιψης, καθώς τα θύματα παλεύουν με συναισθήματα σύγχυσης και αναξιότητας.

  • Απομόνωση:

Οι gaslighters συχνά απομονώνουν τα θύματά τους από τους φίλους και την οικογένεια, εντείνοντας περαιτέρω τη συναισθηματική κακοποίηση.

  • Μειωμένη αυτοεκτίμηση:

Η συνεχής χειραγώγηση διαβρώνει την αυτοεκτίμηση του θύματος, οδηγώντας σε αισθήματα ανεπάρκειας και αμφισβήτησης του εαυτού.

Πώς εξηγείται, όμως, αυτή η συμπεριφορά, από πού πηγάζει το “gaslighting”;

Τέτοιου είδους συμπεριφορές είναι, συνήθως, αποτέλεσμα παραμέλησης ή κακοποίησης και τραύματος που προκλήθηκε από τους γονείς ή άλλα άτομα εξουσίας κατά την παιδική ηλικία. Όταν το παιδί μεγαλώνει πιστεύοντας ότι πρέπει να καταπνίγει τα συναισθήματά του (πχ «μην κλαις, τι άντρας θα γίνεις»), ότι η ευαισθησία δεν είναι αποδεκτή και ότι η ικανότητά του να συντονίζεται με τα συναισθήματα και τις ανάγκες των άλλων μπορεί να υπονομευθεί, τότε είναι λογικό να προσπαθεί να βρει τρόπους να αμυνθεί και να οδηγηθεί σε μια τέτοια συμπεριφορά.

Τρόποι διαχείρισης

  • Επικυρώστε τα συναισθήματά σας:

Εμπιστευτείτε τα συναισθήματα και τα ένστικτά σας. Το “gaslighting” βρίσκει πρόσφορο έδαφος να ευδοκιμήσει, κάνοντάς σας να αμφιβάλλετε για τον εαυτό σας, οπότε η αναγνώριση των συναισθημάτων σας είναι ένα σημαντικό βήμα για να απελευθερωθείτε από τις επιπτώσεις του.

  • Ζητήστε βοήθεια:

Απευθυνθείτε σε φίλους, συγγενείς ή έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας που μπορεί να σας υποστηρίξει.

  • Ενημερωθείτε:

Η κατανόηση της δυναμικής του gaslighting μπορεί να σας δώσει τη δυνατότητα να αναγνωρίζετε τις χειριστικές συμπεριφορές και να καταφέρετε να αντιδράτε δυναμικά.

  • Θέστε όρια:

Θέστε σαφή όρια και επικοινωνήστε τις ανάγκες σας. Οι gaslighters συχνά εκμεταλλεύονται τα τρωτά σημεία, οπότε η δημιουργία υγιών ορίων είναι απαραίτητη για να προστατέψετε τον εαυτό σας.

  • Φροντίστε τον εαυτό σας:

Δώστε προτεραιότητα σε δραστηριότητες φροντίδας του εαυτού που προάγουν την ψυχική και συναισθηματική ευεξία, όπως η άσκηση, ο διαλογισμός και τα διάφορα χόμπι.

Τέλος, είναι σημαντικό να σημειωθεί, ότι για να μιλήσουμε για gaslighting θα πρέπει να έχουμε ένα σταθερό, συστηματικό μοτίβο αυτού του είδους συμπεριφοράς. Σε καταστάσεις έντονης διαφωνίας, πολλοί από εμάς έχουμε χρησιμοποιήσει τις εκφράσεις που σημειώθηκαν παραπάνω, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως χειραγωγούμε τους άλλους. Οπότε, δεν μπορούμε να λέμε ότι όλα είναι “gaslighting”.

Και μην ξεχνάμε ότι κανείς δεν μπορεί να μας κατηγορήσει για τα συναισθήματά μας. Είναι δικαίωμά μας να νιώθουμε όπως νιώθουμε και να βιώνουμε όλα τα συναισθήματα!

Σχετικά άρθρα