Ο ψυχαναλυτής Μιχάλης Πέτρου μιλάει για το ανεπίλυτο πένθος στο βιβλίο του «Σπαράγματα της Γλυκείας Χώρας»

Ο Μιχάλης Πέτρου γεννήθηκε στη Λεμεσό. Είναι κλινικός ψυχολόγος, κοινωνικός ανθρωπολόγος και διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας και Ψυχοπαθολογίας του Πανεπιστημίου Lumiere-Lyon2.

Στο βιβλίο του «Σπαράγματα της Γλυκείας χώρας» πραγματεύεται το ζήτημα των αγνοούμενων της Κύπρου από μια ψυχαναλυτική οπτική.

Χρησιμοποιεί αληθινές μαρτυρίες συγγενών των αγνοούμενων, ιστορικές αναφορές πριν και μετά την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο, αναζητά το νόημα πίσω από τη διατήρηση αυτού του κοινού μυστικού, μιλά για το πένθος ως υποκειμενική εργασία, καθώς και τις προεκτάσεις του τραύματος μέσα στο κοινωνικό σύνολο.

Καθήλωση σε ένα στάδιο μόνιμης θλίψης. «Ο αγνοούμενος δεν βιώνεται ούτε αναπαρίσταται ως απώλεια, αλλά ως απουσία. Η απουσία του, αντικείμενο κοινής και μοιρασμένης διάψευσης, λειτουργεί ως τροφοδότης και ελκυστής συμμαχιών».

Ο Μιχάλης Πέτρου αναφέρει ότι στο συλλογικό πένθος η ατομική εργασία του πένθους όχι μόνο δεν υποστηρίζεται από τις κοινωνικές και πολιτιστικές διεργασίες, αλλά και παρεμποδίζεται ή επιβραδύνεται υπό την επίδραση της αντίστασης που προβάλλει η κοινωνία και η λογική του κράτους στην εργασία του πένθους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η πολιτική εξουσία και οι θεσμοί της διατηρούν την καθήλωση της απώλειας και του τραύματος, εμποδίζοντας το νόημα να μεταλλαγεί, να διαμορφωθεί και να διαμοιραστεί.

Στην Κύπρο, ο θρήνος των αγνοουμένων κατέστη πολιτική υπόθεση. Αλλά και γενικότερα στο σύγχρονο κόσμο, η απώλεια και η διεργασία της, δηλαδή το πένθος αναζητούν υπεκφυγές και τεχνάσματα.

«Όσο η κυπριακή κοινωνία παραμένει σιωπηλή ή απλώς παρηγορούσα, οι οικογένειες των αγνοουμένων είναι αδύνατο να αναλάβουν μόνες τους το ασήκωτο φορτίο της ευθύνης που συνεπάγεται η αποδοχή της οριστικής απώλειας του οικείου τους» (απόσπασμα από την πρώτη ανακοίνωση το Μάιο του 1991 από το βήμα του 3ου Πανελληνίου Συνεδρίου Ψυχολογικής έρευνας στο ΕΚΠΑ).

Στην περίπτωση αυτή ο Πέτρου εκτιμά ότι τις ψυχικές διεργασίες πρέπει να τις αναλάβει ολόκληρο το κοινωνικό σύνολο. Πιο συγκεκριμένα:

«Είναι σαν, στη βάση μια άρρητης συμφωνίας κυπριακής πολιτείας και κοινωνίας με τους συγγενείς των αγνοουμένων, οι τελευταίοι να επιφορτίστηκαν να αίρουν και να περιφέρουν ένα σταυρό, να προβάλλουν το δράμα μια ολόκληρης κοινωνίας χαινόντων τραυμάτων και ανεπίλυτων πενθών».

«Ο αγνοούμενος είναι για τους ελληνοκυπρίους το αντικείμενο μιας ατέρμονης αναζήτησης και ταυτόχρονα το σύμβολο μιας διεκδίκησης που παραπέμπει στα τραύματα που εξακολουθούν να τους ταλανίζουν, στις απώλειες που οφείλονται στην εισβολή και την κατοχή της πατρίδας τους…»

Μέσα από μαρτυρίες που κατέγραψε ο ίδιος ο Πέτρου διαπιστώνει μια ελλιπή ενημέρωση σχετικά με τα γεγονότα της μέρας της εισβολής. Πολλοί συγγενείς ελπίζουν οι αγνοούμενοι τους να βρίσκονται κρατούμενοι σε κάποιο μέρος της Τουρκίας, άλλοι έχουν βάσιμες ενδείξεις ότι θανατώθηκαν και θάφτηκαν κακήν κακώς σε ομαδικούς τάφους αλλά προτιμούν να το αγνοούν, υπάρχουν και άλλοι που είναι πεπεισμένοι για το θάνατο των συγγενών στους οποίους η πολιτεία δε διευκολύνει την ολοκλήρωση του πένθους, κυρίως για πολιτικές σκοπιμότητες. Γυναίκες που θέλησαν να ξαναπαντρευτούν πήραν διαζύγιο από αγνοούμενους, μητέρες μαυροντυμένες πάντα στην πρώτη γραμμή σε πορείες, ολόκληρες οικογένειες αναφέρονται σε ζωντανούς νεκρούς και το τραύμα διαιωνίζεται. Το πριν και το μετά.

Ο συγγραφέας παρατηρεί στα λόγια των συγγενών «μια ορισμένη μετατραυματική πνευματική σύγχυση, συναισθηματική απόσυρση, αποδιοργάνωση και αυτοεγκατάλειψη. Ένας αφηγηματικός ειρμός προβλεπόμενος, επαναλαμβανόμενος και μονοθεματικός υποδηλώνει την κάμψη και τη στρέβλωση, την αποτυχία της σκέψης».

Τέλος, η αυτοτιμωρία του ατόμου που πενθεί είναι ακόμα μια αντίσταση στη διεργασία του πένθους. Όπως αναφέρει και ο Πέτρου παρόλο που πιστεύεται πως πένθος σημαίνει λήθη, στην πραγματικότητα πένθος σημαίνει μνήμη. Να αποκτάς τη δυνατότητα ένταξης του νεκρού στο ιστορικό πλαίσιο της ζωής σου, και μαζί με αυτόν όλες τις κοινές σας μνήμες και αισθήσεις.

Με πληροφορίες από την Πύλη της Ψυχολογίας

Σχετικά άρθρα