Όταν ο αυτοσαρκασμός μετατρέπεται σε μίσος του εαυτού – 4 σημάδια που δείχνουν ότι ο αυτοσαρκασμός έχει ξεπεράσει τα υγιή όρια – Πώς επηρεάζει την αυτοεκτίμηση; – Τρόπος διαχείρισης

Οι περισσότεροι από εμάς θα προτιμούσαμε να μας θεωρούν προσγειωμένους και αστείους παρά εγωιστές ή ναρκισσιστές. Οι άνθρωποι που είναι σε θέση να χρησιμοποιούν το χιούμορ για να διακωμωδήσουν τον εαυτό τους ή να αναγνωρίσουν τα ελαττώματά τους μπορούν να εμφανιστούν ως συνειδητοποιημένοι, ελκυστικοί και προσιτοί.

Ωστόσο, υπάρχει μια λεπτή γραμμή μεταξύ της ταπεινότητας και του αυτοσαρκασμού. Φράσεις όπως «σιγά δεν έκανα και τίποτα το σπουδαίο» και «μα καλά, πόσο ηλίθια είμαι» είναι τόσο συνηθισμένες που συχνά δεν παρατηρούμε πόσο επιζήμιες μπορεί να είναι.

Τι είναι ο αυτοσαρκασμός;

Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι ο αυτοσαρκασμός μπορεί να προκύψει από μια αυτοπροστατευτική θέση με σκοπό:

  • Να διασκεδάσει μια βαριά κατάσταση
  • Να κάνει τους άλλους ανθρώπους να γελάσουν
  • Να προωθήσει την αίσθηση της μετριοπάθειας
  • Να φανεί κάποιος ευχάριστος ή να κερδίσει υποστήριξη
  • Να εκτρέψει ή να προσπαθήσει να συγκαλύψει ένα άλλο ζήτημα
  • Να προλάβει μία πιθανή αρνητική ανατροφοδότηση από τους άλλους

Βέβαια, ο αυτοσαρκασμός μπορεί να περάσει τα όρια του αυτοσαμποτάζ και να τροφοδοτήσει τη χαμηλή αυτοεκτίμηση. Η τάση να υποτιμά κανείς τον εαυτό του έχει συνδεθεί με την κατάθλιψη και το άγχος. Μπορεί επίσης να επιβαρύνει τις σχέσεις σας, αναγκάζοντας τους άλλους ανθρώπους να βρίσκονται στη θέση να αισθάνονται συνεχώς ότι πρέπει να σας στηρίξουν ή να διαχειριστούν τον ευάλωτο χαρακτήρα σας.

Στην πράξη, ο αυτοσαρκασμός μπορεί να εμφανιστεί ως:

  • Αδυναμία να δεχτεί κανείς ένα κομπλιμέντο
  • Χαμηλή αυτοεκτίμηση («Σιγά που μπορώ να το φορέσω εγώ αυτό»)
  • Ένστικτο υποβάθμισης του εαυτού σας και των προσπαθειών σας («Δεν είναι και τίποτα σπουδαίο»)
  • Η πεποίθηση ότι αν αναγνωρίσετε τις ικανότητες και τα επιτεύγματά σας, θα φανείτε αλαζόνες απέναντι στους άλλους

Αυτοσαρκαστικό χιούμορ

Ο αυτοσαρκασμός συνοδεύεται συχνότερα με τη μορφή αστείου. Θα μπορούσε να αφορά την εμφάνισή σας, τις συμπεριφορές σας, την απόδοσή σας, κάτι από το παρελθόν ή οποιοδήποτε άλλο προσωπικό θέμα.

Ο αυτοσαρκασμός διακωμωδεί τις υψηλές προσδοκίες που θέτουμε για τον εαυτό μας. Αυτή η μορφή χιούμορ μπορεί να σπάσει τον πάγο σε τεταμένες καταστάσεις και να βοηθήσει τους ανθρώπους να νιώσουν άνετα. Μπορεί επίσης να προωθήσει τη συντροφικότητα και ακόμη και την αποδοχή του εαυτού.

Τι προκαλεί τον αυτοσαρκασμό;

Ο αυτοσαρκασμός μπορεί να πηγάζει από το να μην παίρνετε τον εαυτό σας πολύ σοβαρά ή να αναγνωρίζετε την κοινωνική δύναμη που μπορεί να έχει το χιούμορ.

Μπορεί επίσης να προκύψει από ένα βαθύτερο, πιο επιβλαβές συναίσθημα αυτοαμφισβήτησης ή ακόμη και αυτομίσους, το οποίο μπορεί να κρατήσει ένα άτομο πίσω και να προκαλέσει μεγάλη ταλαιπωρία στην προσωπική του ζωή. Αυτή η αρνητική εικόνα του εαυτού μπορεί να προκύψει από:

Τραύμα

Όταν ένα άτομο βιώνει ένα τραυματικό γεγονός, αρχίζει να αισθάνεται τεράστια ανασφάλεια. Οι εσωτερικές αφηγήσεις ότι δεν αξίζει την αγάπη ή ότι δεν έχει αυτοεκτίμηση μπορεί να είναι προστατευτικές και μπορεί επίσης να αναπτυχθούν από την κριτική ή τις αντιλήψεις που αποκτήθηκαν από κακοποιητικούς φροντιστές και συντρόφους.

Τελειομανία

Η τελειομανία είναι μια άλλη πηγή αυτοκριτικής που μπορεί να είναι συνυφασμένη με το τραύμα, αλλά μπορεί επίσης να προκύψει και ξεχωριστά. Είναι υπέροχο όταν ένα άτομο είναι υπερήφανο για αυτό που κάνει και είναι φυσιολογικό να θέλει να επιβεβαιώνεται γι’ αυτό.

Η τελειομανία το πάει στο επόμενο επίπεδο, οδηγώντας το άτομο να αναπτύξει την αίσθηση ότι είναι μόνιμα ελαττωματικό, ότι έχει κάποιο πρόβλημα όταν δεν μπορεί να τα κάνει όλα στην εντέλεια, τροφοδοτώντας έτσι τη φλόγα του εσωτερικού αυστηρού κριτή.

Διαταραχές της ψυχικής υγείας

Η αυτοκριτική είναι τόσο σύμπτωμα όσο και συντελεστής της Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής και άλλων καταστάσεων ψυχικής υγείας, όπως το άγχος, οι διατροφικές διαταραχές και η διπολική διαταραχή. Όπως και η τελειομανία, περιλαμβάνει την τάση να θέτετε ανέφικτα πρότυπα για τον εαυτό σας και να αισθάνεστε συνεχώς απογοητευμένοι όταν δεν μπορείτε να τα εκπληρώσετε.

Γιατί αυτο-υποτιμούμαστε;

Όταν αλληλεπιδράτε με ανθρώπους, η έπαρση είναι, όπως είναι λογικό, μία από τις τελευταίες εντυπώσεις που θέλετε να αφήσετε πίσω σας. Για να το αποφύγετε αυτό, υπάρχει η τάση να πηγαίνετε προς την αντίθετη κατεύθυνση και να υποβαθμίζετε τα θετικά σας χαρακτηριστικά ή ακόμη και να προσβάλλετε τον εαυτό σας για να φανείτε ταπεινοί.

Μιλώντας με αυτόν τον τρόπο συνήθως διασφαλίζετε ότι δεν υπάρχει εγωισμός μέσα σας που μπορεί να λειτουργήσει απωθητικά ή απειλητικά προς κάποιον. Οι άνθρωποι το κάνουν επίσης για να φαίνονται πιο ευχάριστοι.

Οι ερευνητές, από την μεριά τους, έχουν συνειδητοποιήσει ότι υιοθετούμε τον αυτοσαρκασμό σε μια προσπάθεια να φανούμε πιο μετριοπαθείς ή να βελτιστοποιήσουμε τις δηλώσεις μας για την κατάλληλη αντίδραση των άλλων γύρω μας.

4 σημάδια ότι ο αυτοσαρκασμός σας έχει ξεπεράσει τα υγιή όρια

1. Δεν μπορείτε να δεχτείτε ένα κομπλιμέντο

Σκεφτείτε πώς συμπεριφέρεστε συνήθως όταν κάποιος σας κάνει κομπλιμέντα. Μπορεί να αισθάνεστε χαρά και ενθουσιασμό που κάποιος προσέχει και σημειώνει τα καλά σας στοιχεία, μπορεί να σφίγγεστε και να ντρέπεστε ή μπορεί ακόμη και να αισθάνεστε εντελώς απωθημένοι.

Όταν βιώνετε τον εαυτό σας ως βαθύτατα ελαττωματικό και ανάξιο, ένα κομπλιμέντο δεν έχει νόημα και μπορεί ακόμη και να σας τρομάζει, καθώς είναι αντίθετο με αυτό που πιστεύετε για τον εαυτό σας.

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου έχετε πλήρη επίγνωση του πόσο εντυπωσιακές είναι οι δεξιότητες και τα επιτεύγματά σας. Ωστόσο, η αναγνώρισή τους, ειδικά σε αγνώστους ή συναδέλφους, σας αφήνει με το φόβο ότι μπορεί να σας θεωρήσουν υπεροπτικούς.

2. Υποβαθμίζετε ενστικτωδώς τον εαυτό σας

Για μερικούς ανθρώπους, το να κοροϊδεύουν τον εαυτό τους είναι μία αυτόματη συμπεριφορά. Αν το ένστικτό σας είναι να κοροϊδεύετε τον εαυτό σας ή να ελαχιστοποιείτε τα επιτεύγματά σας, είναι σημαντικό να διερευνήσετε από πού προέρχεται αυτό και γιατί συμβαίνει.

Σε ορισμένες καταστάσεις, ο αυτοϋποβιβασμός γίνεται σχεδόν δεύτερη φύση. Δεν έχει σημασία αν όλοι γνωρίζουν πόσο ύπνο χάσατε δουλεύοντας πάνω σε μια παρουσίαση ή πόση προσπάθεια καταβάλατε για να μοντάρετε το πρώτο σας βίντεο στο TikTok. Τη στιγμή που λαμβάνετε οποιονδήποτε έπαινο γι’ αυτό, η σπασμωδική αντίδραση είναι να υποβαθμίσετε τις προσπάθειές σας.

Είναι απολύτως εντάξει να είστε ταπεινοί και να βρίσκετε το χιούμορ στις δικές σας αδυναμίες. Παρόλα αυτά, είναι επίσης απαραίτητο να είστε σε θέση να αναγνωρίζετε και να εκτιμάτε τα καλά πράγματα στον εαυτό σας.

3. Κανείς άλλος δεν γελάει

Δεν υπάρχει τίποτα πιο άβολο από το να λες κάτι που νομίζεις ότι θα προκαλέσει πολύ γέλιο και στο τέλος να μη γελάει κανείς. Αν τα αυτοσαρκαστικά σας αστεία πέφτουν συνεχώς στο κενό, είναι ένα σαφές σημάδι ότι το παρακάνετε και πρέπει να προβληματιστείτε γι’ αυτό.

4. Συνεχίζετε να αυτοσαρκάζεστε όταν είστε μόνοι σας

Αν κοροϊδεύετε τον εαυτό σας ή τον υποτιμάτε όταν δεν είναι κανείς άλλος τριγύρω, μπορεί να αρχίσετε να πιστεύετε τα αυτοσαρκαστικά αστεία που κάνετε και να προκαλέσετε δυσάρεστα συναισθήματα στον εαυτό σας. Σε κάποιο σημείο, μάλιστα, μπορεί να μην είναι καν αστεία.

Ο αντίκτυπος του αυτοσαρκασμού

Αν υποτιμάτε συνεχώς τις ικανότητες ή την προσπάθειά σας, μπορεί πραγματικά να αρχίσετε να εσωτερικεύετε αυτά που λέτε και επίσης αυτό μπορεί να μεταδοθεί στους ανθρώπους γύρω σας και τελικά να υπονομεύσει την αξία σας.

Ο αυτοσαρκασμός μπορεί επίσης:

  • Να βλάψει την αυτοεκτίμησή σας: Τα αρνητικά σχόλια μπορεί να εσωτερικευτούν και να επηρεάσουν την αίσθηση της αυτοεκτίμησής σας.
  • Να επιβαρύνει την ψυχική σας υγεία: Όταν στέλνετε συνεχώς στον εαυτό σας το μήνυμα ότι όλα όσα δουλεύετε δεν είναι τόσο σπουδαία πράγματα ή ότι δεν είστε αντάξιοι, μπορεί να επιβαρύνει την ψυχική σας υγεία.
  • Εξαντλεί την αισιοδοξία σας: Όταν όλα όσα κάνετε ελαχιστοποιούνται, μπορεί να αρχίσετε να αισθάνεστε λιγότερο ενθουσιασμένοι για να βγείτε έξω ή να δοκιμάσετε κάτι καινούργιο.
  • Να βλάψετε τις σχέσεις σας: Αν αστειεύεστε συνέχεια, οι άνθρωποι μπορεί να μην αισθάνονται ότι μπορούν να γνωρίσουν τον πραγματικό σας εαυτό.
  • Επίδραση στον επαγγελματικό τομέα: Αν ελαχιστοποιείτε συνεχώς τις ικανότητες και τη σκληρή δουλειά σας, αυτό μπορεί να επηρεάσει τις πιθανότητες να σας προσέξουν και να σας προωθήσουν.

4 τρόποι για να ανακτήσετε την αυτοεκτίμησή σας και να βρείτε μία υγιή ισορροπία:

1. Αποδεχτείτε τα κομπλιμέντα με ευγένεια

Αντί να κάνετε ένα αστείο κάθε φορά που κάποιος σας κάνει ένα κομπλιμέντο, δοκιμάστε να πείτε ένα απλό «ευχαριστώ». Αν νιώθετε άβολα, αφήστε το εκεί και αργότερα διερευνήστε γιατί σας είναι τόσο δύσκολο να δεχτείτε τον έπαινο.

2. Γράψτε όλα όσα νιώθετε και σκέφτεστε σε ένα ημερολόγιο

Η τήρηση ημερολογίου μπορεί να σας βοηθήσει να ξεδιαλύνετε τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας σε ένα ασφαλές μέρος. Δοκιμάστε να γράψετε για τις φορές που η ενστικτώδης αντίδρασή σας ήταν να αυτοσαρκαστείτε. Εξερευνήστε τι θα μπορούσατε να είχατε πει αντ’ αυτού, συμπεριλαμβανομένης της αναγνώρισης όταν κάνατε κάτι καλά.

3. Μην τροφοδοτείτε τον αυτοσαρκασμό των άλλων

Όταν παρατηρείτε την τάση ενός φίλου, μέλους της οικογένειας ή συναδέλφου να αυτοσαρκάζεται, προσπαθήστε να μιλήσετε αντί να γελάτε. Μπορείτε να αμφισβητήσετε αυτό που λέει ο άλλος δίνοντά του μια διαφορετική οπτική γωνία: «Το να ξεχνάς τα κλειδιά σου δεν ισοδυναμεί με το να είσαι ηλίθιος. Σε όλους έχει συμβεί κάτι τέτοιο».

4. Αναζητήστε επαγγελματική υποστήριξη

Ένας θεραπευτής μπορεί να σας υποστηρίξει και να σας βοηθήσει να φτάσετε στη ρίζα της αυτοσαρκαστικής σας συμπεριφοράς. Αν παλεύετε με το μίσος για τον εαυτό σας ή την αυτοαμφισβήτηση, η συμβουλευτική σας δίνει την ευκαιρία να επεξεργαστείτε αυτά τα ζητήματα, ώστε να μάθετε να εξυμνείτε τον εαυτό σας, να είστε αυθεντικοί και να νιώθετε άνετα με τον έπαινο.

Αν και ο αυτοσαρκασμός μπορεί να είναι ένα ωραίο χαρακτηριστικό του χιούμορ, μπορεί επίσης να ξεφύγει από τον έλεγχο, δημιουργώντας προβλήματα στη ζωή μας και στην αλληλεπίδρασή μας με τους άλλους ανθρώπους. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν όρια που δεν πρέπει να ξεπερνάμε.

Ο βασικός σκοπός, άλλωστε, είναι να μπορέσουμε να αγαπήσουμε τον εαυτό μας ακριβώς για αυτό που είναι!

Σχετικά άρθρα