Πάνω από 32 άνθρωποι, ανάμεσά τους δύο παιδιά, σκοτώθηκαν και χιλιάδες άλλοι τραυματίστηκαν, πολλοί από αυτούς σοβαρά, μετά από δραματικές εκρήξεις συσκευών επικοινωνίας, ορισμένες από τις οποίες χρησιμοποιούνται από την ένοπλη οργάνωση Χεζμπολάχ, σε ολόκληρο τον Λίβανο την Τρίτη και την Τετάρτη (17-18/9).
Στον τελευταίο γύρο εκρήξεων την Τετάρτη, από εκρήξεις γουόκι-τόκι σκοτώθηκαν 20 και τραυματίστηκαν τουλάχιστον 450 άνθρωποι, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου.
Οι εκρήξεις σημειώθηκαν κοντά σε ένα μεγάλο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί για τις κηδείες τεσσάρων θυμάτων των ταυτόχρονων εκρήξεων βομβητών την Τρίτη, οι οποίες σκότωσαν τουλάχιστον 12 ανθρώπους και τραυμάτισαν σχεδόν 3.000.
Ομάδες του BBC στην πόλη ανέφεραν χαοτικές σκηνές στις οποίες τα ασθενοφόρα πάλευαν να προσεγγίσουν τους τραυματίες και οι ντόπιοι έγιναν καχύποπτοι με οποιονδήποτε χρησιμοποιούσε τηλέφωνο.
Οι εκρήξεις μεγάλωσαν την ανησυχία στη λιβανέζικη κοινωνία, μια μέρα μετά την προφανώς παρόμοια και εξαιρετικά εξελιγμένη επίθεση με στόχο χιλιάδες βομβητές που χρησιμοποιούσαν μέλη της Χεζμπολάχ.
Η μαχητική οργάνωση κατηγόρησε τον αντίπαλό της, το Ισραήλ. Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν μέχρι στιγμής αρνηθεί να σχολιάσουν.
Δύο εταιρείες με έδρα την Ταϊβάν και την Ουγγαρία που κατηγορούνται σε δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης για την κατασκευή των βομβητών έχουν αμφότερες αρνηθεί την ευθύνη. Μια ιαπωνική εταιρεία που προφανώς κατασκευάζει τους ασύρματους είπε ότι σταμάτησε να παράγει αυτό το μοντέλο πριν από 10 χρόνια.
Ακολουθούν όσα γνωρίζουμε μέχρι στιγμής:
Πώς εξελίχθηκαν οι επιθέσεις;
Ο πρώτος γύρος εκρήξεων άρχισε στην πρωτεύουσα του Λιβάνου Βηρυτό και σε διάφορες άλλες περιοχές της χώρας περίπου στις 15:45 τοπική ώρα (13:45 ώρα Ελλάδος) την Τρίτη (17/9).
Μάρτυρες ανέφεραν ότι είδαν καπνό να βγαίνει από τις τσέπες των ανθρώπων, πριν δουν μικρές εκρήξεις που ακούγονταν σαν πυροτεχνήματα και πυροβολισμούς.
Επικαλούμενοι Αμερικανούς αξιωματούχους, οι New York Times ανέφεραν ότι οι βομβητές έλαβαν μηνύματα που φαινόταν να προέρχονται από την ηγεσία της Χεζμπολάχ πριν εκραγούν. Τα μηνύματα, αντίθετα, φάνηκε να πυροδοτούν τις συσκευές, ανέφερε το δημοσίευμα.
Οι εκρήξεις συνεχίστηκαν για περίπου μία ώρα μετά τις αρχικές εκρήξεις, ανέφερε το πρακτορείο ειδήσεων Reuters.
Αμέσως μετά, δεκάδες άνθρωποι άρχισαν να καταφθάνουν στα νοσοκομεία σε ολόκληρο τον Λίβανο, με μάρτυρες να αναφέρουν μαζική σύγχυση στα τμήματα επειγόντων περιστατικών.
Παρόμοιες σκηνές διαδραματίστηκαν σε ολόκληρη τη χώρα σε έναν άλλο γύρο εκρήξεων την Τετάρτη, γύρω στις 17:00 τοπική ώρα (15:00 BST).
Οι αναφορές δείχνουν ότι ανατινάχθηκαν γουόκι-τόκι, συσκευές που είχαν αγοραστεί από τη Χεζμπολάχ πριν από πέντε μήνες, σύμφωνα με πηγή ασφαλείας που μίλησε στο πρακτορείο ειδήσεων Ρόιτερς.
Τουλάχιστον μία έκρηξη σημειώθηκε κοντά σε κηδεία που γινόταν στη Βηρυτό για κάποια από τα θύματα της επίθεσης της Τρίτης, δημιουργώντας πανικό σε όσους βρίσκονταν κοντά στην πομπή.
Είκοσι άνθρωποι σκοτώθηκαν και τουλάχιστον 450 τραυματίστηκαν, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου.
Τι γνωρίζουμε για τις συσκευές;
Λεπτομέρειες σχετικά με τα γουόκι-τόκι που πυροδοτήθηκαν στις εκρήξεις της Τετάρτης εξακολουθούν να έρχονται στο φως.
Πλάνα που τραβήχτηκαν στον απόηχο έδειχναν κατεστραμμένες συσκευές που έφεραν την επωνυμία Icom, μιας ιαπωνικής εταιρείας. Μια δήλωση της εταιρείας περιγράφει το μοντέλο IC-V82 ως ασύρματο χειρός που εξήχθη στη Μέση Ανατολή από το 2004 έως το 2014 και έκτοτε δεν έχει αποσταλεί.
Η Icom δήλωσε ότι η παραγωγή αυτού του μοντέλου σταμάτησε πριν από 10 χρόνια. Η κατασκευή των μπαταριών έχει επίσης σταματήσει, αναφέρει.
Η εταιρεία λέει ότι δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιώσει αν οι IC-V82 που εξερράγησαν στις χθεσινές επιθέσεις είχαν αποσταλεί απευθείας από την Icom ή μέσω διανομέα. Είπε ότι οποιαδήποτε προϊόντα για τις υπερπόντιες αγορές πωλήθηκαν μόνο στους εξουσιοδοτημένους διανομείς της εταιρείας.
Αλλά τα μοντέλα μπορεί να μην είναι καν από την Icom.
Νωρίτερα, στέλεχος πωλήσεων της αμερικανικής θυγατρικής της Icom δήλωσε στο πρακτορείο ειδήσεων AP ότι οι συσκευές που εξερράγησαν στον Λίβανο φαίνεται να είναι προϊόν απομίμησης – προσθέτοντας ότι ήταν εύκολο να βρεθούν απομιμήσεις του προϊόντος στο διαδίκτυο.
Οι βομβητές που εξερράγησαν την Τρίτη ήταν μια νέα μάρκα που η ομάδα δεν είχε χρησιμοποιήσει στο παρελθόν, δήλωσε στο AP ένας πράκτορας της Χεζμπολάχ. Αξιωματούχος της ασφάλειας του Λιβάνου δήλωσε στο Reuters ότι περίπου 5.000 βομβητές εισήχθησαν στη χώρα πριν από περίπου πέντε μήνες.
Οι ετικέτες που είδαμε σε θραύσματα των ανατιναγμένων βομβητών υποδεικνύουν ένα μοντέλο βομβητή που ονομάζεται Rugged Pager AR-924. Αλλά ο ταϊβανέζος κατασκευαστής του, η Gold Apollo, αρνήθηκε οποιαδήποτε ανάμειξη με τις εκρήξεις. Όταν το BBC επισκέφθηκε την Gold Apollo την Τετάρτη, η τοπική αστυνομία έψαχνε τα γραφεία της εταιρείας, επιθεωρούσε έγγραφα και ανέκρινε το προσωπικό.
Ο ιδρυτής, Hsu Ching-Kuang, δήλωσε ότι η εταιρεία του είχε υπογράψει συμφωνία με μια εταιρεία με έδρα την Ουγγαρία – την BAC – για την κατασκευή των συσκευών και τη χρήση του ονόματος της εταιρείας του. Πρόσθεσε ότι οι μεταφορές χρημάτων από αυτές ήταν «πολύ περίεργες», χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
Το BBC Verify απέκτησε πρόσβαση στα εταιρικά αρχεία της BAC, τα οποία αποκαλύπτουν ότι η εταιρεία ιδρύθηκε για πρώτη φορά το 2022.
Η διευθύνουσα σύμβουλός της Cristiana Bársony-Arcidiacono δήλωσε στο NBC ότι δεν γνώριζε τίποτα για τις εκρήξεις. «Δεν φτιάχνω εγώ τους βομβητές. Είμαι απλώς ο ενδιάμεσος. Νομίζω ότι κάνατε λάθος», δήλωσε η ίδια.
Η ουγγρική κυβέρνηση δήλωσε ότι η εταιρεία δεν είχε «καμία κατασκευαστική ή λειτουργική εγκατάσταση» στη χώρα.
Τι προκάλεσε την επίθεση με τον βομβητή;
Ανώνυμοι Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Axios ότι η πυροδότηση των βομβητών με τη μία είχε αρχικά σχεδιαστεί ως η εναρκτήρια κίνηση μιας «ολοκληρωτικής» επίθεσης κατά της Χεζμπολάχ. Όμως τις τελευταίες ημέρες το Ισραήλ ανησύχησε ότι η Χεζμπολάχ είχε αντιληφθεί το σχέδιο – οπότε πυροδοτήθηκαν νωρίτερα.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι δεν έχουν σχολιάσει τους ισχυρισμούς, αλλά οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι φαίνεται πιθανό να βρίσκεται πίσω από την επίθεση.
Ο καθηγητής Simon Mabon, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Lancaster, δήλωσε στο BBC: «Γνωρίζουμε ότι το Ισραήλ έχει προηγούμενο χρήσης τεχνολογίας για την παρακολούθηση του στόχου του» – αλλά χαρακτήρισε την κλίμακα αυτής της επίθεσης “πρωτοφανή”.
Η Lina Khatib, από το βρετανικό Chatham House, δήλωσε ότι η επίθεση υποδηλώνει ότι το Ισραήλ έχει διεισδύσει «βαθιά» στο «δίκτυο επικοινωνιών» της Χεζμπολάχ.
Στην ανακοίνωσή της με την οποία κατηγορεί το Ισραήλ ότι βρίσκεται πίσω από τις επιθέσεις, η Χεζμπολάχ δήλωσε ότι θεωρεί τη χώρα «πλήρως υπεύθυνη για αυτή την εγκληματική επίθεση που είχε επίσης ως στόχο αμάχους».
Γιατί η Χεζμπολάχ χρησιμοποιεί βομβητές;
Η Χεζμπολάχ έχει βασιστεί σε μεγάλο βαθμό στους βομβητές ως μέσο επικοινωνίας χαμηλής τεχνολογίας για να προσπαθήσει να αποφύγει τον εντοπισμό θέσης από το Ισραήλ. Οι βομβητές είναι ασύρματες τηλεπικοινωνιακές συσκευές που λαμβάνουν και εμφανίζουν αλφαριθμητικά ή φωνητικά μηνύματα.
Είναι πολύ πιο δύσκολο να εντοπιστούν από τα κινητά τηλέφωνα, τα οποία έχουν προ πολλού εγκαταλειφθεί ως απλά πολύ ευάλωτα, όπως έδειξε η δολοφονία από το Ισραήλ του βομβιστή της Χαμάς Yahya Ayyash ήδη από το 1996, όταν το τηλέφωνό του εξερράγη στο χέρι του.
Τον Φεβρουάριο, ο Χασάν Νασράλα έδωσε εντολή στους μαχητές της Χεζμπολάχ να ξεφορτωθούν τα τηλέφωνά τους, λέγοντας ότι είχαν διεισδύσει οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες. Είπε στις δυνάμεις του να σπάσουν, να θάψουν ή να κλειδώσουν τα τηλέφωνά τους σε ένα σιδερένιο κουτί.
Οι ειδικοί λένε τώρα ότι η οδηγία, που εκδόθηκε κατά τη διάρκεια μιας ζωντανής τηλεοπτικής ομιλίας, μπορεί να είχε προειδοποιήσει τους πράκτορες των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών ότι η ομάδα θα αναζητούσε μια νέα – πιθανότατα χαμηλότερης τεχνολογίας – μέθοδο επικοινωνίας.
Τι είναι γνωστό για τα θύματα της επίθεσης της Τρίτης (17/9);
Πηγή προσκείμενη στη Χεζμπολάχ δήλωσε στο πρακτορείο ειδήσεων AFP ότι δύο από τους νεκρούς της επίθεσης της Τρίτης ήταν οι γιοι δύο βουλευτών της Χεζμπολάχ. Είπαν επίσης ότι σκοτώθηκε η κόρη ενός μέλους της Χεζμπολάχ.
Μεταξύ των τραυματιών ήταν και ο πρεσβευτής του Ιράν στον Λίβανο, Μοτζτάμπα Αμάνι. Δημοσιεύματα σε ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι τα τραύματά του ήταν ελαφρά.
Ο επικεφαλής της Χεζμπολάχ Χασάν Νασράλα δεν τραυματίστηκε από τις εκρήξεις, ανέφερε το Reuters επικαλούμενο πηγή.
Ο υπουργός Δημόσιας Υγείας του Λιβάνου Φιράς Αμπιάντ δήλωσε ότι οι ζημιές στα χέρια και το πρόσωπο αποτελούσαν την πλειονότητα των τραυματισμών.
Τα θύματα που προσήλθαν στα επείγοντα περιστατικά ήταν διαφόρων ηλικιών, από ηλικιωμένους έως πολύ νέους, ενώ ορισμένα φορούσαν πολιτικά ρούχα, δήλωσε στην εκπομπή Newshour του BBC.
Εκτός του Λιβάνου, 14 άνθρωποι τραυματίστηκαν σε παρόμοιες εκρήξεις στη γειτονική Συρία, σύμφωνα με την ομάδα εκστρατείας του Συριακού Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που εδρεύει στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Θα κλιμακωθεί η σύγκρουση Χεζμπολάχ-Ισραήλ;
Η Χεζμπολάχ έχει συμμαχήσει με την αρχέγονη εχθρότητα του Ισραήλ στην περιοχή, το Ιράν. Η ομάδα αποτελεί μέρος του Άξονα Αντίστασης της Τεχεράνης και έχει εμπλακεί σε έναν πόλεμο χαμηλού επιπέδου με το Ισραήλ εδώ και μήνες, ανταλλάσσοντας συχνά πυρά ρουκετών και πυραύλων στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ. Ολόκληρες κοινότητες έχουν εκτοπιστεί και από τις δύο πλευρές.
Οι εκρήξεις σημειώθηκαν λίγες ώρες αφότου το υπουργικό συμβούλιο ασφαλείας του Ισραήλ κατέστησε την ασφαλή επιστροφή των κατοίκων στο βόρειο τμήμα της χώρας επίσημο πολεμικό στόχο.
Κατά την επίσκεψή του σε ισραηλινή αεροπορική βάση την Τετάρτη, ο υπουργός Άμυνας Γιοάβ Γκαλάντ δήλωσε ότι η χώρα «ανοίγει μια νέα φάση στον πόλεμο» και ότι «το κέντρο βάρους μετατοπίζεται προς τα βόρεια μέσω της εκτροπής πόρων και δυνάμεων».
Παρά τις συνεχιζόμενες εντάσεις, παρατηρητές λένε ότι μέχρι τώρα και οι δύο πλευρές έχουν ως στόχο να περιορίσουν τις εχθροπραξίες χωρίς να περάσουν τα όρια σε πόλεμο πλήρους κλίμακας. Υπάρχουν όμως φόβοι ότι η κατάσταση θα μπορούσε να ξεφύγει από τον έλεγχο.
