Είναι γεγονός ότι καθημερινά ενημερωνόμαστε περί αρκετών περιστατικών που αφορούν σε βία ανάμεσα σε ανήλικους.
Η βία που συναντάται στα παιδιά και τους εφήβους μπορεί να περιλαμβάνει ήπια, μέτρια ή σοβαρά συναισθηματικά ξεσπάσματα, σωματική επιθετικότητα, πάλη, απειλές ή απόπειρες βλάβης των άλλων, ιδεασμό πρόκλησης ζημιάς στους άλλους, χρήση όπλων, επιθετικότητα εναντίον των ζώων, πρόκληση πυρκαγιάς και συνειδητή καταστροφή περιουσίας ή βανδαλισμούς.
Σύμφωνα με τον ορισμό του ΠΟΥ, το φαινόμενο αναφέρεται στη βία που λαμβάνει χώρα ανάμεσα σε νεαρά άτομα τα οποία είτε γνωρίζονται μεταξύ τους είτε όχι. Σε γενικότερα πλαίσια τα περιστατικά βίας συμβαίνουν εκτός σπιτιού.
Το φαινόμενο περιλαμβάνει ένα εύρος δράσεων που εκτείνεται από τον εκφοβισμό (διά ζώσης ή διαδικτυακά) και τη φυσική πάλη με τα χέρια έως πιο σοβαρές σεξουαλικές και σωματικές επιθέσεις, σχετιζόμενες με συμμορίες βία ακόμη και δολοφονίες.
Η νεανική βία δύναται να οδηγήσει σε τραυματισμούς, αναπηρία, μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στη ψυχική υγεία, αυξημένα ποσοστά ριψοκίνδυνων συμπεριφορών ακόμη και στο θάνατο. Επιπλέον, σχετίζεται με μεγαλύτερα ποσοστά σχολικής εγκατάλειψης και με αρνητικές επιπτώσεις στη γνωστική λειτουργία των εμπλεκόμενων.
Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι η νεανική βία αποτελεί παγκοσμίως την τρίτη αιτία θανάτου ανάμεσα στους πληθυσμούς 15 έως 29 ετών. Παράλληλα η πλειοψηφία των εμπλεκόμενων σε περιστατικά νεανικής βίας αφορά αγόρια είτε αναφερόμαστε σε θύματα είτε σε θύτες.
Σύμφωνα με μία μελέτη που έλαβε χώρα σε 40 αναπτυσσόμενες χώρες έχει υπολογιστεί ότι το 42% των αγοριών και το 37% των κοριτσιών έχουν εκτεθεί σε περιστατικά εκφοβισμού. Παράλληλα έχει φανεί ότι 1 στα 8 ανήλικα έχουν αναφέρει σεξουαλική βία.
Παρακάτω θα δούμε λίγο μερικούς από τους επιβαρυντικούς παράγοντες κινδύνου, εντασσόμενους σε τριες διακριτές κατηγορίες: Ατομικοί, Οικογενειακοί και ευρύτεροι περιβαλλοντικοί
Ατομικοί παράγοντες κινδύνου
- Έκθεση του ατόμου σε ενδοοικογενειακή ή σχολική βία
- Χαμηλή σχολική συμμετοχή
- Σχολική αποτυχία
- Πρώιμη ενασχόληση και χρήση αλκοόλ, χρήση ουσιών και καπνού
- ΔΕΠΥ και άλλες ψυχικές διαταραχές ιδιαίτερα όταν δε τυγχάνουν θεραπείας
- Εγκεφαλική βλάβη και γενετικοί παράγοντες
Οικογενειακοί παράγοντες κινδύνου
- Ελλιπής εποπτεία και καθοδήγηση των παιδιών
- Σκληροι, πολύ χαλαροί ή υπερβολικά μεταβαλλόμενοι κανόνες διαπαιδαγώγησης
- Ελλιπής ή προβληματικός (απορριπτικός ή ανασφαλής) τύπος προσκόλλησης με το γονέα
- Ελλιπής συμμετοχή του γονέα στις δραστηριότητες του παιδιού
- Χρήση ουσιών ή εγκληματικότητα από τη πλευρά των γονέων
- Γονεική κατάθλιψη
- Χαμηλό οικογενειακό εισόδημα
- Ανεργία στην οικογένεια
- Παρουσία και μίμηση στενών προσώπων που αποτελούν αρνητικά πρότυπα
Περιβαλλοντικοί παράγοντες κινδύνου
- Πρόσβαση και κατάχρηση αλκοόλ
- Έκθεση σε τηλεοπτική βία
- Συμμορίες και τοπική διοχέτευση παράνομων ουσιών
- Υψηλή εισοδηματική ανισότητα
- Φτώχεια
- Ελλιπείς εκπαιδευτικές και άλλες κοινωνικές πολιτικές που αφορούν αυτά τα ζητήματα
- Ελλιπής νομοθετική πρωτοβουλία σχετικής με το ζήτημα της βίας ή αδυναμία επιβολής του νόμου
Ποια είναι τα προειδοποιητικά σημάδια
Τα παιδιά που έχουν σοβαρούς παράγοντες κινδύνου σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν παραπάνω και παρουσιάζουν τις παρακάτω συμπεριφορές θα πρέπει να αξιολογηθούν προσεκτικά από κάποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας:
- Εντονος θυμός
- Συχνή απώλεια ελέγχου του θυμού και εκρητικές συμπεριφορές
- Υπερβολική ευερεθιστότητα
- Υπερβολική παρορμητικότητα
- Εύκολη απώλεια διάθεσης
Δράσεις σε περίπτωση που το παιδί παρουσιάζει βίαιη συμπεριφορά
Το πρώτο απαραίτητο βήμα για τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς είναι να παρατηρήσουν τη συμπεριφορά του παιδιού τους με όρους συχνότητας, έντασης και εμφάνισης σε συγκεκριμένα ή μη πλαίσια.
Σε δεύτερο χρόνο κρίνεται επίσης ουσιαστικό να συζητήσουν με το παιδί προκειμένου να αξιολογήσουν το βαθμό στον οποίο αφενός μπορούν να επικοινωνήσουν με το παιδί και αφετέρου το βαθμό βάσει του οποίου το παιδί αντιλαμβάνεται την ποιότητα και τις επιπτώσεις των πράξεων του (εναισθησία κατάστασης).
Καθίσταται ζωτικής σημασίας για τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να είναι προσεκτικοί ώστε να μη μεγαλοποιούν και κυρίως να μην υποβαθμίζουν τη σοβαρότητα τέτοιων συμπεριφορών όταν αυτές συμβαίνουν
Σε κάθε περίπτωση κρίνεται αναγκαία η επίσκεψη σε κάποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας ο οποίος θα αξιολογήσει λεπτομερώς το παιδί. Εχει φανεί ότι η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να έχει σημαντικά αποτελέσματα στην αντιμετώπιση και ίσως εξυγίανση τέτοιων συμπεριφορών.
Οι στόχοι της θεραπείας συνήθως περιλαμβάνουν τη βοήθεια στο παιδί προκειμένου να αποκτήσει ικανότητες ελέγχου του θυμού του ειδικότερα και κατανόησης του συναισθηματικού του κόσμου γενικότερα.
Επιπλέον, παρέχεται ψυχοεκπαίδευση σχετικά με την λειτουργικότερη έκφραση του θυμού του παιδιού, τη σταδιακή ανάληψη ευθύνης για τη συμπεριφορά του και την αποδοχή των συνεπειών τέτοιων συμπεριφορών.
Το παρόν άρθρο συντάχθηκε από τον ψυχολόγο – ψυχοθεραπευτή Κωνσταντίνο Γερακίτη (τρόποι επικοινωνίας email: psychologistkonst@gmail.com, τηλ: 6906824917, Fb: Κωνσταντίνος Γερακίτης ψυχολόγος)
