Οι εφαρμογές γνωριμιών αποτελούν πια ένα μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς μας. Ανοίγεις το κινητό, κάνεις δυο-τρεις κινήσεις και ξαφνικά βρίσκεσαι μπροστά σε δεκάδες άτομα που μπορεί να σου αρέσουν ή να μην σου αρέσουν καθόλου. Έχεις μια τεράστια γκάμα επιλογών και πάντα μπορείς πολύ εύκολα και απλά να απορρίψεις ό, τι δεν σου «γεμίζει το μάτι».

Ας μην κοροϊδευόμαστε, πολλοί μπαίνουν πρώτα για το περιστασιακό σεξ, για την περιπέτεια, για το λίγο «αισθησιακό φλερτ», για το «δε βαριέσαι, ας πάμε και βλέπουμε πού θα βγάλει». Αυτό δεν είναι ούτε κακό, ούτε περίεργο, είναι μέρος της πραγματικότητας.

Μόνο που, πίσω από αυτό, κρύβεται κάτι πιο βαθύ. Οι εφαρμογές δεν είναι μόνο για γνωριμίες ή για σεξ, αλλά ένας τρόπος να δεις λίγο και τον εαυτό σου, τι ζητάς, τι σε φοβίζει, τι σε κουράζει. Σκέψου το σαν να έχεις έναν καθρέφτη απέναντί σου.

Ζεις σε μια πόλη που τρέχει με 100 χιλιόμετρα την ώρα; Δεν έχεις χρόνο; Είσαι ντροπαλός; Δυσκολεύεσαι να κάνεις την πρώτη κίνηση;

Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα των εφαρμογών γνωριμιών είναι η πρόσβαση σε ανθρώπους που διαφορετικά δεν θα συναντούσαμε ποτέ.

Σε μεγάλες πόλεις, όπου η καθημερινότητα είναι συχνά βιαστική και απρόσωπη, μια τέτοια εφαρμογή μπορεί να λειτουργήσει σαν μια μικρή διέξοδος. Ο καθένας μπορεί να εκφράσει αυτό που αναζητά χωρίς να ντρέπεται ή να αισθάνεται πως κρίνεται.

Για πολλούς ανθρώπους που είναι ντροπαλοί, δυσκολεύονται κοινωνικά ή έχουν περιορισμένο χρόνο, οι εφαρμογές αυτές γίνονται ένα εργαλείο που τους επιτρέπει να γνωρίσουν άλλους ανθρώπους με τρόπους που θα ήταν πολύ πιο δύσκολοι στον πραγματικό κόσμο. Γυρνάνε από τη δουλειά τους κουρασμένοι και δίχως όρεξη να βγουν για βόλτα, αράζουν τα κιλά τους στον καναπέ, ανοίγουν το Tinder, Bumble, Badoo ή οποιαδήποτε άλλη εφαρμογή γνωριμιών και αρχίζουν το «παιχνίδι» για όσο πάρει.

Επιπλέον, η δυνατότητα επιλογής, η σαφήνεια ως προς τις προθέσεις και η σχετική αίσθηση ελέγχου μπορεί να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον όπου κάποιος νιώθει ασφαλής να δείξει μια πιο αληθινή εκδοχή του εαυτού του. Βλέπεις προφίλ, μιλάς, δοκιμάζεις, γνωρίζεις και μπορείς να είσαι όσο ανοιχτός ή όσο προσεκτικός θέλεις.

Με τόσες εναλλαγές φτάνεις σε σημείο κορεσμού και ξενερώνεις – Το ατελείωτο “swipe” κουράζει

Όταν έχεις συνεχώς μπροστά σου δεκάδες επιλογές, είναι πολύ εύκολο να πέσεις στην παγίδα της ατέρμονης αναζήτησης του «κάτι λίγο καλύτερου», της σκέψης ότι ίσως υπάρχει κάποιος άλλος που θα ταιριάζει περισσότερο σε αυτά που ψάχνεις.

Αυτό δημιουργεί συχνά ένα αίσθημα κόπωσης και συναισθηματικής εξάντλησης, σαν να υπάρχει πάντα κάτι ελλιπές ή ανικανοποίητο.. Επιπλέον, οι σύντομες συνομιλίες, οι απότομες εξαφανίσεις (ghosting) και η επιφανειακή επαφή με ανθρώπους που δεν προλαβαίνεις να γνωρίσεις ουσιαστικά, μπορούν να ενισχύσουν την αίσθηση ότι οι σχέσεις μέσα στις εφαρμογές μοιάζουν περισσότερο με διαδικασία επιλογής ενός αντικειμένου, παρά με ουσιαστική ανθρώπινη σύνδεση.

Παράλληλα, όταν η επικοινωνία περιορίζεται σε φωτογραφίες και σύντομα κείμενα, είναι πολύ εύκολο να αντικειμενοποιούμε τον άλλον και να ξεχνάμε ότι πίσω από την οθόνη βρίσκεται ένας άνθρωπος με βάθος, παρελθόν και ανάγκες. Έτσι, η επαφή γίνεται πιο επιφανειακή και μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε ακόμη πιο μόνοι. Για να υπάρξει αληθινή συναισθηματική σύνδεση, χρειάζεται χρόνος, υπομονή και να δείχνουμε τον πραγματικό μας εαυτό, κάτι που οι εφαρμογές δεν βοηθούν πάντα.

Ένα ψυχολογικό «roller coaster» – Ανάμεσα στην ελπίδα και στην εξάντληση

Οι εφαρμογές γνωριμιών μπορούν να δημιουργήσουν μια διαρκή εναλλαγή μεταξύ ενθουσιασμού και απογοήτευσης, ένα έντονο συναισθηματικό πήγαινε-έλα. Η χαρά του νέου ταιριάσματος μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε απογοήτευση όταν η άλλη πλευρά εξαφανίζεται (ghosting), όταν ένα μήνυμα μένει αναπάντητο για ώρες ή ημέρες ή όταν μια συζήτηση που ξεκινά με ενθουσιασμό καταλήγει άδοξα.

Χωρίς να το συνειδητοποιήσουμε, μπορεί να αρχίσουμε να συνδέουμε την προσωπική μας αξία με το πόσοι μας μίλησαν ή με το πόσο γρήγορα μάς απάντησαν. Η αυτοεικόνα μας γίνεται πιο εύθραυστη και πολλοί άνθρωποι βρίσκονται παγιδευμένοι σε έναν φαύλο κύκλο όπου συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τις εφαρμογές χωρίς να τους προσφέρουν πραγματικά αυτό που χρειάζονται.

Όμως, πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας ότι καμία ψηφιακή επιβεβαίωση δεν αντικατοπτρίζει πραγματικά την αξία ενός ανθρώπου.

Διαφορετικές ηλικίες, διαφορετικές ανάγκες

Οι εφαρμογές γνωριμιών δεν χρησιμοποιούνται μόνο από νεαρούς ενήλικες. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε ολοένα και περισσότερους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας να στρέφονται προς αυτές, είτε μετά από έναν χωρισμό είτε μετά απο μια μακροχρόνια μοναξιά.

Για τους νεότερους, οι εφαρμογές αποτελούν συχνά ένα παιχνίδι εξερεύνησης και μια προσπάθεια να βρουν τι τους ταιριάζει. Για τους μεγαλύτερους, όμως, η χρήση τους έχει άλλο βάρος, καθώς συνδέεται με το θάρρος να ξαναμπείς στον κόσμο των γνωριμιών, να αντιμετωπίσεις φόβους, να επανεφεύρεις τον εαυτό σου.

Το ενδιαφέρον είναι πως οι μεγαλύτερες ηλικίες συχνά εμφανίζουν περισσότερο ξεκάθαρες προθέσεις και πιο ρεαλιστικές προσδοκίες. Δεν αναζητούν απαραίτητα το «τέλειο ταίρι», αλλά έναν άνθρωπο να μοιραστούν την καθημερινότητα, τη συντροφικότητα, τη σταθερότητα ή ακόμα και το να κάνουν περιστασιακό σεξ. Αντίθετα, οι νεότεροι συχνά επηρεάζονται περισσότερο από την εικόνα, την αμεσότητα, την ταχύτητα της ανταλλαγής μηνυμάτων, κάτι που ενισχύει το άγχος της σύγκρισης και της απόρριψης.

Οι άντρες και οι γυναίκες δεν το ζουν με τον ίδιο τρόπο

Η εμπειρία δεν είναι ίδια για όλους! Οι άντρες συνήθως αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη δυσκολία στο να λάβουν απαντήσεις ή ταιριάσματα, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε απογοήτευση. Στατιστικά, καταλήγουν να στέλνουν περισσότερα μηνύματα και να λαμβάνουν λιγότερα.

Οι γυναίκες, από την άλλη, καλούνται να διαχειριστούν υπερβολική προσοχή, πολλά μηνύματα και πολλές φορές μια αίσθηση υπερφόρτωσης. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια πιο επιφυλακτική στάση, σε φίλτρα ασφαλείας που τις προστατεύουν, αλλά παράλληλα τις κουράζουν.

Το αποτέλεσμα είναι πως και οι δύο πλευρές βιώνουν δυσκολίες διαφορετικής φύσης. Αυτή η ανισορροπία μπορεί να οδηγήσει σε παρανοήσεις, αλλά και σε μια διαρκή αίσθηση ότι «κάτι δεν πάει καλά», ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για συστημικό φαινόμενο και όχι προσωπική αποτυχία.

Τι σημαίνει αυτό;

Σημαίνει ότι η δυσκολία δεν προέρχεται από τον άνθρωπο, αλλά από το ίδιο το περιβάλλον των εφαρμογών. Οι πλατφόρμες έχουν φτιαχτεί έτσι ώστε να βλέπεις πολλά προφίλ μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, να κάνεις γρήγορες επιλογές και να βασίζεσαι σε λίγες πληροφορίες. Αυτή η «ταχύτητα» και η υπερβολική ποσότητα επιλογών δημιουργούν μια πίεση που επηρεάζει όλους, αλλά με διαφορετικό τρόπο για άντρες και γυναίκες.

Οι άντρες συχνά στέλνουν πολλά μηνύματα χωρίς απάντηση, όχι επειδή κάνουν κάτι λάθος, αλλά επειδή το σύστημα λειτουργεί έτσι· δείχνει περισσότερα προφίλ γυναικών σε άντρες, και λιγότερα προφίλ αντρών σε γυναίκες. Οι γυναίκες, αντίθετα, δέχονται πολύ περισσότερα μηνύματα, όχι επειδή «τραβούν πιο πολύ», αλλά επειδή οι άντρες πρέπει να στείλουν πολλά για να έχουν πιθανότητες απάντησης.

Έτσι, δημιουργείται μια ανισορροπία που δεν είναι «φταίξιμο» κανενός. Είναι συνέπεια του τρόπου λειτουργίας της εφαρμογής: όταν η σχέση ανθρώπων-αλγορίθμου έχει τέτοιες δυναμικές, είναι φυσικό να προκύπτουν παρανοήσεις, απογοήτευση και η αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά, ενώ στην πραγματικότητα είναι το ίδιο το σύστημα που παράγει αυτές τις δυσκολίες.

Η ταυτότητα που χτίζουμε μέσα από μια οθόνη

Σε μια εφαρμογή γνωριμιών, ο άνθρωπος παρουσιάζει μια επιλεγμένη εκδοχή του εαυτού του, όχι απαραίτητα ψεύτικη, αλλά σίγουρα πιο φιλτραρισμένη. Αυτή η διαδικασία δημιουργεί ένα μικρό, καθημερινό άγχος: ποιος είμαι πραγματικά σε σχέση με αυτό που δείχνω;

Οι περισσότεροι χρήστες αρχίζουν να βρίσκουν και να μαθαίνουν τον εαυτό τους μέσα στην εφαρμογή, καθώς στην αρχή μιλούν με επιφύλαξη, μετά δοκιμάζουν τρόπους έκφρασης και στη συνέχεια μαθαίνουν να εξηγούν τι θέλουν πιο καθαρά. Είναι μια μορφή ψηφιακής αυτογνωσίας που, όταν γίνεται συνειδητά, μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη. Όταν όμως γίνεται μηχανικά, μπορεί να οδηγήσει σε σύγχυση ή σε ρόλους που δεν μας εκφράζουν.

Η κοινωνική διάσταση – Μια νέα «αγορά γνωριμιών»

Οι εφαρμογές γνωριμιών έχουν αλλάξει όχι μόνο τις προσωπικές σχέσεις, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη συντροφικότητα συνολικά. Έχουν δημιουργήσει μια νέα μορφή κοινωνικής «αγοράς», όπου οι σχέσεις μοιάζουν με επιλογές προϊόντων.

Αυτό δεν συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι είναι επιφανειακοί, αλλά επειδή, όπως είπαμε και λίγο παραπάνω, η τεχνολογία τους επιτρέπει να βλέπουν δεκάδες επιλογές σε λίγα λεπτά.

Ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν (Πολωνός κοινωνιολόγος, συγγραφέας και στοχαστής), στο βιβλίο του «Ρευστή Αγάπη», περιγράφει ότι στη σύγχρονη εποχή οι σχέσεις έχουν γίνει πιο «εύκαμπτες», πιο βολικές, αλλά και πιο εύθραυστες. Με τον όρο «σχέσεις τσέπης» εννοεί σχέσεις που μπορείς να «κουβαλάς» μαζί σου, όπως ένα αντικείμενο στην τσέπη: είναι διαθέσιμες όποτε τις χρειαστείς, αλλά δεν απαιτούν σταθερή δέσμευση ή βαθιά επένδυση.

Με απλά λόγια, πρόκειται για σχέσεις που είναι εύκολες να ξεκινήσουν και εξίσου εύκολες να σταματήσουν. Σχέσεις που λειτουργούν περισσότερο σαν στιγμιαία παρηγοριά, παρά σαν βαθιά σύνδεση που χρειάζεται χρόνο και προσπάθεια. Αυτό ταιριάζει πολύ με τον τρόπο που λειτουργούν οι εφαρμογές γνωριμιών, όπου η άμεση πρόσβαση σε πολλούς ανθρώπους μπορεί να κάνει τις σχέσεις πιο «αναλώσιμες», πιο προσωρινές. Ανοίγεις το κινητό σου όταν θες παρέα ή επιβεβαίωση και το κλείνεις όταν δεν το χρειάζεσαι άλλο.

Πού βρίσκεται η ισορροπία

Οι εφαρμογές γνωριμιών δεν είναι ούτε καλές ούτε κακές από μόνες τους. Είναι απλώς ένα εργαλείο που έχουμε στα χέρια μας και εξαρτάται από εμάς τους ίδιους πώς τις χρησιμοποιούμε και πώς επιλέγουμε να τις εντάξουμε στη ζωή μας.

Αν λειτουργούν ως μέσο εξερεύνησης, επικοινωνίας και σαν ένας τρόπος να ανοιχτούμε προς τους άλλους, τότε μπορούν να προσφέρουν όμορφες εμπειρίες και να μας βοηθήσουν να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας. Αν όμως τις αφήσουμε να καθορίσουν την αίσθηση της προσωπικής μας αξίας ή να μας κάνουν να νιώθουμε ότι είμαστε απλώς ένα προφίλ ανάμεσα σε χιλιάδες, τότε μάλλον θα πρέπει να το ξανασκεφτούμε και να θυμηθούμε ότι η ουσιαστική ανθρώπινη σχέση χτίζεται έξω από την οθόνη.