«Νιώθω ότι παλεύω με κατάθλιψη εδώ και καιρό, αλλά κάτι άλλο με τρομάζει. Μερικές φορές αισθάνομαι έναν θυμό, ένα μίσος μέσα μου, χωρίς να ξέρω προς τα πού πηγαίνει. Μπορεί ένας καταθλιπτικός άνθρωπος να νιώθει μίσος; Και αν ναι, γιατί το στρέφει προς τον εαυτό του;»
Τι απαντάει ο κλινικός ψυχολόγος Νίκος Τάκης
«Για την κατάθλιψη μιλάμε για τη λεγόμενη στροφή εναντίον εαυτού. Ένας συσσωρευμένος θυμός, που δεν έχει τη δυνατότητα να αποδοθεί στην πηγή που τον προκάλεσε, στρέφεται προς τον εαυτό.
Ο καταθλιπτικός νιώθει ότι είναι ο χειρότερος. Αυτό σχετίζεται με το ναρκισσιστικό έλλειμμα και την αδυναμία να φροντίσεις τον εαυτό σου.
Η συνθήκη της κατάθλιψης έχει μια άρνηση του φθόνου. Δηλαδή νιώθω ότι κάποιος άλλος είναι ο καλός και αντί να τον φθονήσω, νιώθω ότι εγώ είμαι ο κακός. Αν τολμήσω να τον ζηλέψω, κατηγορώ τον εαυτό μου για το συναίσθημα που έχω.
Ο ναρκισσιστής πιο εύκολα θα νιώσει φθόνο και θα επιτεθεί. Ο καταθλιπτικός, αντίθετα, επιτίθεται στον ίδιο του τον εαυτό.
Και ο ναρκισσιστής, σε μια παθολογική συνθήκη, είναι καταδικασμένος να αναζητά συνέχεια ένα ακροατήριο που πρέπει να σαγηνεύσει. Στην κατάθλιψη όμως μιλάμε για ανθρώπους που έχουν εξορίσει τον εαυτό τους από την ίδια τους την ύπαρξη.»
Ο καταθλιπτικός δεν μισεί τους άλλους, μισεί τον εαυτό του!
Ο καταθλιπτικός άνθρωπος δεν είναι κάποιος που «δεν νιώθει» ή που «δεν θυμώνει», αλλά κάποιος που έχει μάθει, ή αναγκάστηκε, να στρέφει όλα τα δύσκολα συναισθήματα προς τα μέσα. Αντί ο θυμός να λειτουργήσει ως ένδειξη αδικίας, οριοθέτησης ή ανάγκης, μετατρέπεται σε απόδειξη προσωπικής ανεπάρκειας. Έτσι, ο άνθρωπος παύει να βλέπει τον εαυτό του ως υποκείμενο που δικαιούται να νιώθει, να διεκδικεί, να υπερασπίζεται τον χώρο του, και αρχίζει να κατηγορεί τον εαυτό του.
Κάπως έτσι ο άλλος γίνεται πάντα ο «καλός», ο «ικανός», αυτός που «δικαιούται», ενώ ο ίδιος ο καταθλιπτικός άνθρωπος νιώθει πως δεν έχει δικαίωμα ούτε στη χαρά, ούτε στη διεκδίκηση, ούτε καν στην πιο βασική ανάγκη: να υπάρχει χωρίς ενοχή. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος όπου ο φθόνος, αντί να εκφραστεί ως απλή ανθρώπινη αντίδραση στο ότι κάποιος έχει κάτι που επιθυμούμε, μετασχηματίζεται σε ενοχή και απόρριψη του εαυτού: «ο άλλος αξίζει, ενώ εγώ όχι».
Αυτή η διαδικασία είναι αποτέλεσμα ενός ψυχικού μηχανισμού που χτίστηκε για πολλά χρόνια, συχνά μέσα σε συνθήκες που δεν άφηναν περιθώριο για υγιή έκφραση συναισθημάτων. Το να μάθεις να μη θυμώνεις, να μη ζηλεύεις, να μη διεκδικείς, να μην ενοχλείς – ακόμη και να μην ζητάς αγάπη – μπορεί κάποτε να λειτούργησε ως τρόπος επιβίωσης. Μεγαλώνοντας ομως, γίνεται ένα εσωτερικό βάρος που στραγγίζει τη δύναμη, την αυτοεκτίμηση και το νόημα.
Ίσως γι’ αυτό η κατάθλιψη δεν μοιάζει ποτέ με έναν απλό λήθαργο. Είναι μια κατάσταση στην οποία ο άνθρωπος είναι σαν να ζει πίσω από ένα γυαλί που τον χωρίζει από τον κόσμο, απο τους άλλους και, κυρίως, από τον ίδιο του τον εαυτό. Μέσα σε αυτή την απόσταση, ο θυμός – που υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσε να είναι δύναμη – γίνεται η σκιά που τον καταπίνει.
Αυτό που χρειάζεται να ακουστεί ξεκάθαρα είναι ότι ο «στρεφόμενος θυμός» δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι επικίνδυνος ή «κακός άνθρωπος». Σημαίνει ότι δεν έχει ακόμη μάθει, ή δεν του επιτράπηκε ποτέ, να λέει όχι, να θέτει όρια, να παραδέχεται ότι πληγώθηκε, να διεκδικεί χώρο και φροντίδα.
Η θεραπεία συχνά ξεκινά ακριβώς από την αναγνώριση ότι το μίσος προς τον εαυτό δεν είναι μια παλιά στρατηγική που κάποτε υπηρέτησε έναν σκοπό και σήμερα χρειάζεται να εγκαταλειφθεί.
Η διαδρομή από την κατάθλιψη προς την αυτοφροντίδα δεν είναι εύκολη, αλλά είναι βαθιά ανθρώπινη και μάλιστα είναι η πορεία όπου ο άνθρωπος αρχίζει σιγά-σιγά να επιτρέπει στον εαυτό του να νιώθει, να μιλά, να ζητά και να αναγνωρίζει ότι η αξία του δεν εξαρτάται από το πόσο «καλός» είναι για τους άλλους, αλλά από το ότι υπάρχει και δικαιούται να ζει χωρίς να κουβαλά πάνω του το βάρος όλης της ευθύνης για όσα νιώθει.
