Ένας στους έξι νέους ηλικίας 17-24 ετών έχει προβεί κάποια στιγμή σε αυτοτραυματισμό, ενώ μόνο ένας στους πέντε γονείς το γνωρίζει. Παράλληλα, οι περισσότεροι νέοι που αυτοτραυματίζονται επιλέγουν να το εμπιστευτούν στους φίλους τους και όχι στην οικογένεια.

Το φαινόμενο εμφανίζεται συχνότερα στα κορίτσια, αλλά και στα δύο φύλα ο αυτοτραυματισμός συνδέεται κυρίως με τη δυσκολία συναισθηματικής αυτορρύθμισης. Παρά την προσωρινή αίσθηση «ελέγχου» που μπορεί να τους προσφέρει, τελικά διαταράσσει την καθημερινότητά τους και αυξάνει την ευαλωτότητά τους.

Παρότι το 90% των νέων γνωρίζει το θέμα, οι ενήλικες το υποτιμούν, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη συστηματικής αντιμετώπισης.

Το νέο πρόγραμμα πρόληψης και η εθνική στρατηγική

Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από έρευνα που πραγματοποιήθηκε για το υπουργείο Υγείας και τη UNICEF, στο πλαίσιο ενός νέου προγράμματος πρόληψης και αντιμετώπισης του αυτοτραυματισμού. Το πρόγραμμα εντάσσεται στις εθνικές δράσεις προαγωγής της υγείας του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας 2.0 και εφαρμόζεται στο νέο Πρότυπο Κοινωνικό Κέντρο για την Ψυχική Υγεία των Νέων του Αιγινήτειου Νοσοκομείου, σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ.

Αφορά παιδιά 1-12 ετών, εφήβους 12-16 ετών και παιδιά μικρότερα των 12 ετών με αυξημένες δυσκολίες, καθώς και τις οικογένειές τους. Στόχος είναι η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και της ψυχικής ανθεκτικότητας σε ένα περιβάλλον που αλλάζει διαρκώς.

«Τα παιδιά δεν έρχονται με manual»: Η φωνή των ειδικών

Στη σχετική εκδήλωση στην Εθνική Πινακοθήκη, η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη τόνισε ότι 63 επαγγελματίες υγείας έχουν ήδη εκπαιδευτεί και περίπου 500 οικογένειες συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «τα παιδιά δεν έρχονται με manual, οι γυναίκες πρέπει να είναι καλές μαμάδες, νοικοκυρές και επαγγελματίες, ενώ οι άνδρες δεν κλαίνε και όλα αυτά έχουν επιπτώσεις στην ανάπτυξη των παιδιών».

Υπογράμμισε ακόμη πως όσοι είναι άνω των 35 ετών γνωρίζουν ελάχιστα για το φαινόμενο, ενώ στα παιδιά αποτελεί μια συμπεριφορά οικεία και συχνή. «Γι΄ αυτό χρειάζεται να ξεκινήσουμε να μιλάμε γι΄ αυτόν», είπε, επισημαίνοντας οτι η ζωή των παιδιών επηρεάζεται έντονα από τα κοινωνικά δίκτυα και τους μηχανισμούς εθισμού που ενεργοποιούν.

Τα αποτελέσματα της έρευνας MARC

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά σε 502 άτομα, απο 18 έως 24 Νοεμβρίου. Μεταξύ άλλων:

Συναισθηματικές δυσκολίες και άγχος

• Το 43,3% των παιδιών βιώνει έντονη λύπη ή δυσφορία συχνά ή πολύ συχνά.
• Το άγχος είναι καθημερινό για το 55,7%, με υψηλότερα ποσοστά στα κορίτσια.
• Το 39,8% παρουσιάζει σωματικές ενοχλήσεις λόγω άγχους.

Δυσκολία στην επικοινωνία

Σχεδόν το 46% δυσκολεύεται να μιλήσει όταν νιώθει άσχημα, στοιχείο που καταδεικνύει την ευαλωτότητα των εφήβων.

Η εξοικείωση των νέων με τον όρο «αυτοτραυματισμός»

Το 85% γνωρίζει τον όρο, κυρίως μέσω των κοινωνικών δικτύων (55,4%). Μόνο το 12,8% των γονέων γνωρίζει πραγματικά τι συμβαίνει.

Γνωστοί που αυτοτραυματίζονται

Το 47,9% γνωρίζει κάποιον που έχει αυτοτραυματιστεί, ενώ το ποσοστό ανεβαίνει συνολικά στο 63,8% όταν συμπεριληφθούν και όσοι το πιθανολογούν.

Η πρώτη εμπειρία

• Το 40,4% ξεκίνησε μεταξύ 13-15 ετών.
• Το 15,1% πριν τα 13.
• Τα κορίτσια εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά σε μικρότερες ηλικίες.

Οι λόγοι πίσω από την πράξη

Ως κυριότερα κίνητρα αναφέρονται:

• η αναστάτωση ή έντονα αρνητικά συναισθήματα,
• ο θυμός προς τον εαυτό ή άλλους,
• η ανάγκη να αντιληφθεί κάποιος ότι «κάτι δεν πάει καλά».

Άλλοι λόγοι περιλαμβάνουν πίεση από φίλους, χρήση ουσιών, επιθυμία να σοκάρουν ή ακόμη και πλήξη.

Επανάληψη και επίδραση

• Το 30% έχει αυτοτραυματιστεί πάνω από 5 φορές.
• Το 42% των αγοριών το έκανε μία φορά, ενώ το 35% των κοριτσιών πάνω από πέντε.
• Στο 80,7% η πράξη συνδέεται με θυμό ή απογοήτευση προς τον εαυτό.
• Το 67,2% το κάνει «για να φύγει ο συναισθηματικός πόνος».

Παρ’ όλα αυτά, το 70% αναγνωρίζει ότι ο αυτοτραυματισμός αποτελεί πρόβλημα στη ζωή του, αλλά εξακολουθεί να τον χρησιμοποιεί ως μέσο αίσθησης αξίας ή ελέγχου.

Η ανάλυση του φαινομένου από τους ψυχιάτρους

Ο επικεφαλής του προγράμματος, ψυχίατρος Γιάννης Μαλογιάννης, τόνισε πως το φαινόμενο αυξάνεται τα τελευταία πέντε χρόνια, ενώ η ηλικία έναρξης μειώνεται συνεχώς. Τα περιστατικά είναι πλέον 4-5 φορές περισσότερα σε σχέση με 20 χρόνια πριν.

Όπως εξήγησε, ο αυτοτραυματισμός είναι «ένα σύμπτωμα» πίσω από το οποίο κρύβονται έντονες ψυχικές δυσκολίες. Τα παιδιά δυσκολεύονται να διαχειριστούν συναισθήματα όπως θυμό, θλίψη, άγχος ή κενό, και πολλές φορές «όταν τα λόγια δεν μπορούν να βρεθούν», το σωμα γίνεται πεδίο εκφόρτισης.

Περιέγραψε επίσης ένα περιβάλλον διαδικτυακής πίεσης, ιδανικών προτύπων και ταχύτητας, που επιβαρύνει τις ήδη εύθραυστες ισορροπίες των νέων.

Η ανάγκη για συζήτηση και στήριξη

Την εκδήλωση χαιρέτισαν εκπρόσωποι της UNICEF και του ΕΚΠΑ, υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα του θέματος και τη σημασία της έγκαιρης παρέμβασης.