«Γιατί ενώ ξέρω ότι αυτός ο τύπος ανθρώπου με πληγώνει, συνεχίζω να τον ερωτεύομαι; Είναι σύμπτωση ή κάτι μέσα μου το επιλέγει;»
Ο άνθρωπος δεν έλκεται μόνο από αυτό που είναι «καλό» για εκείνον, αλλά κυρίως από αυτό που του είναι οικείο. Το οικείο δεν ταυτίζεται απαραίτητα με το ασφαλές ή το υγιές, αλλα συχνα ταυτίζεται με αυτό που έμαθε από νωρίς να αναγνωρίζει ως αγάπη.
Μάλιστα, ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει την τάση να εμπιστεύεται ό,τι γνωρίζει, ακόμη κι αν αυτό στο παρελθόν τον έχει πληγώσει.
Συχνά, η ένταση που συνοδεύει τέτοιου είδους σχέσεις συγχέεται με το πάθος. Η αγωνία για το αν θα απαντήσει στο μήνυμα, η αβεβαιότητα για το πώς νιώθει, η αίσθηση ότι πρέπει να προσπαθήσουμε περισσότερο για να κερδίσουμε την προσοχή του, δημιουργούν έντονη συναισθηματική διέγερση. Ο εγκέφαλος, μέσα σε αυτή τη χημική καταιγίδα, ερμηνεύει την ένταση ως «μεγάλο έρωτα». Ωστόσο, πολλές φορές αυτό που βιώνεται ως πάθος είναι στην πραγματικότητα ενεργοποίηση παλιών φόβων εγκατάλειψης ή απόρριψης, οι οποίοι μας κάνουν να νιώθουμε ζωντανοί, αλλά όχι απαραίτητα ασφαλείς.
Πώς μας φρόντισαν σαν παιδιά
Η θεωρία του δεσμού (Attachment Theory) του John Bowlby λέει, με απλά λόγια, ότι ο τρόπος που μάθαμε να αγαπάμε όταν ήμασταν παιδιά επηρεάζει το πώς αγαπάμε και ως ενήλικες. Αν μεγαλώσαμε με ανθρώπους που ήταν σταθερά δίπλα μας, μάθαμε ότι η αγάπη είναι κάτι ασφαλές και ήρεμο. Έτσι, μεγαλώνοντας, μπορούμε πιο εύκολα να νιώσουμε άνετα μέσα σε μια σταθερή σχέση. Αλλιώς αν ισχύει το αντίθετο δυσκολευόμαστε πολύ στην ενήλικες σχέσεις.
Οι τύποι δεσμού:
- Ασφαλής τύπος: Ο φροντιστής είναι συνεπής και ανταποκρίνεται στις ανάγκες. Το παιδί νιώθει εμπιστοσύνη, έχει αυτοπεποίθηση και δημιουργεί υγιείς ενήλικες σχέσεις.
- Αποφευκτικός τύπος: Ο φροντιστής είναι απών ή απορριπτικός. Το παιδί μαθαίνει να αυτονομείται υπερβολικά και να καταπιέζει συναισθήματα, αποφεύγοντας την οικειότητα.
- Αμφιθυμικός/Αγχώδης τύπος: Ο φροντιστής δεν είναι συνεπής. Το παιδί έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, φοβάται την εγκατάλειψη και γίνεται εξαρτητικό.
- Αποδιοργανωμένος τύπος: Ο φροντιστής αποτελεί πηγή φόβου. Το παιδί παρουσιάζει σύγχυση και σημαντικές δυσκολίες στη δέσμευση.
Παραδείγματα μέσα από τη ζωή
Η Μαρία μεγάλωσε με έναν πατέρα που ήταν καλός, αλλά συναισθηματικά απόμακρος. Δεν μιλούσε εύκολα για τα συναισθήματά του και σπάνια έδειχνε τρυφερότητα. Ως ενήλικη, η Μαρία ελκύεται συνεχώς από άντρες που είναι «κλειστοί» και δύσκολοι στην έκφραση. Κάθε φορά προσπαθεί να τους κάνει να ανοιχτούν και κάθε φορά πληγώνεται όταν εκείνοι παραμένουν συναισθηματικά απόμακροι.
Ο Γιάννης μεγάλωσε σε ένα σπίτι όπου έπρεπε να είναι «τέλειος» για να πάρει επιβράβευση. Όταν έκανε λάθος, δεχόταν έντονη κριτική. Στις σχέσεις του, νιώθει έντονη έλξη για γυναίκες που τον κρίνουν, που τον κάνουν να προσπαθεί συνεχώς να αποδείξει την αξία του. Όταν μια σύντροφος είναι υποστηρικτική και τον αποδέχεται χωρίς όρους, νιώθει περίεργα σχεδόν άβολα.
Ερωτευόμαστε την ελπίδα ότι θα θεραπεύσουμε το τραύμα μας
Αν το σκεφτούμε λιγο καλύτερα, ισως διαπιστώσουμε οτι δεν ερωτευόμαστε το τραύμα καθαυτό, αλλά την ελπίδα ότι θα το θεραπεύσουμε. Ο έρωτας συχνά κουβαλά μέσα του την προσδοκία επανόρθωσης, την επιθυμία να ζήσουμε αυτό που κάποτε μας έλειψε. Αν και όλο αυτό μπορεί στην αρχή να μας χαλάει τη «μαγεία» του έρωτα, στην πραγματικότητα είναι κάτι που μας βοηθά. Γιατί όταν καταλαβαίνουμε γιατί νιώθουμε όπως νιώθουμε, δεν κατηγορούμε μόνο τον άλλον, αλλά κοιτάμε και τον εαυτό μας με περισσότερη κατανόηση και λιγότερη αυστηρότητα.
Ο Άγιος Βαλεντίνος δεν αφορά μόνο τα ζευγάρια, τα λουλούδια, τα αρκουδάκια και τις τούρτες σε σχήμα καρδούλας. Είναι μια καλη αφορμή να αναρωτηθούμε τι σημαίνει για εμάς αγάπη.
Ο πιο ώριμος έρωτας ίσως δεν είναι εκείνος που αναπαράγει το παρελθόν μας, αλλά εκείνος που μας βοηθά να το υπερβούμε, δημιουργώντας μια εμπειρία σύνδεσης που δεν βασίζεται στον φόβο, αλλά στην ασφάλεια και στην αμοιβαία παρουσία.
