Την ώρα που η ένταση μεταξύ των ΗΠΑ, του Ισραήλ και του Ιράν αυξάνεται, οι διεθνείς αγορές ενέργειας αντιδρούν με έντονες ανατιμήσεις στο πετρέλαιο και στα καύσιμα. Οι επιπτώσεις αρχίζουν ήδη να γίνονται αισθητές σε ολόκληρη την οικονομία, από τους οδηγούς φορτηγών και τις μεταφορικές εταιρείες μέχρι τις αεροπορικές και τη βιομηχανία.

Όλο και περισσότεροι αναλυτές προειδοποιούν ότι η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε σύντομα να ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας νέο κύμα πιέσεων στις οικονομίες παγκοσμίως.

Αλυσιδωτές αντιδράσεις στην παγκόσμια αγορά

Οι εξελίξεις επηρεάζουν ολόκληρη την ενεργειακή αλυσίδα: από τις εταιρείες εξόρυξης και διύλισης έως τη ναυτιλία δεξαμενόπλοιων και τις χρηματοπιστωτικές αγορές, που ήδη εμφανίζουν έντονη μεταβλητότητα λόγω του πολέμου.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται το Strait of Hormuz, μια από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας στον κόσμο. Η ένταση στην περιοχή έχει φέρει τις αγορές κοντά σε ένα νέο ενεργειακό σοκ.

Οι τιμές του ντίζελ, της βενζίνης και των αεροπορικών καυσίμων αυξάνονται με ρυθμούς που θυμίζουν το 2022, oταν η Russian invasion of Ukraine προκάλεσε έντονες αναταράξεις στις αγορές εμπορευμάτων.

Ραγδαία άνοδος στο πετρέλαιο

Τα συμβόλαια αναφοράς για το αμερικανικό αργό κατέγραψαν τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο από τότε που ξεκίνησε η καταγραφή των στοιχείων το 1983. Η τιμή αυξήθηκε κατά 36%, φτάνοντας τα 90,90 δολάρια το βαρέλι.

Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι το επίπεδο των 100 δολαρίων είναι πλέον κοντά, προειδοποιώντας ότι μια περαιτέρω άνοδος θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο ύφεσης.

Παράλληλα, η μέση τιμή του ντίζελ στις ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 51 σεντς ανά γαλόνι μέσα σε μία εβδομάδα, ενώ η βενζίνη ανέβηκε κατά 32 σεντς.

Αυξημένες δαπάνες για τους καταναλωτές

Σύμφωνα με τη The Wall Street Journal, μέσα στην πρώτη εβδομάδα του πολέμου οι Αμερικανοί πλήρωσαν περίπου 122 εκατομμύρια δολάρια περισσότερα ημερησίως για βενζίνη σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα.

Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Chris Wright, σχολίασε οτι «οι Αμερικανοί δεν συμπαθούν ποτέ τις υψηλές τιμές», ωστόσο εμφανίστηκε καθησυχαστικός σχετικά με το ενδεχόμενο μακροχρόνιας διαταραχής στην αγορά.

Όπως εξήγησε, η κρίση ξεκίνησε «με την παραγωγή πετρελαίου των ΗΠΑ σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, με τον κόσμο να διαθέτει επαρκείς ποσότητες πετρελαίου και με νέες αυξήσεις παραγωγής από τη Βενεζουέλα».

Παράλληλα πρόσθεσε: «Αν αυτή η κρίση διαρκέσει λίγο, πρόκειται για μια μικρή αναστάτωση -μια μικρή βραχυπρόθεσμη επιβάρυνση για ένα πολύ μεγαλύτερο μακροπρόθεσμο όφελος για την ειρήνη, τη σταθερότητα και τις επενδύσεις στη Μέση Ανατολή».

Τα μαθήματα από την κρίση του 2022

Παρόλα αυτά, πολλοί ειδικοί επισημαίνουν ότι τέτοιες κρίσεις είναι δύσκολο να ελεγχθούν. Ο Alex Jacquez, πρώην αξιωματούχος της κυβέρνησης του Joe Biden, υπενθύμισε πως οι επιπτώσεις μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ήταν σε μεγάλο βαθμό απρόβλεπτες.

«Βλέπετε γιατί τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970 ήταν τόσο δύσκολο να ελεγχθούν», ανέφερε. «Υπάρχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις που προκύπτουν από τέτοιες κρίσεις και πρέπει να αντιμετωπιστούν σε πραγματικό χρόνο».

Ο κίνδυνος στον Περσικό Κόλπο

Παρότι οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν χαμηλότερες από τα επίπεδα του 2022, οι απειλές κατά δεξαμενόπλοιων στο Strait of Hormuz και οι διακοπές λειτουργίας σε ενεργειακές εγκαταστάσεις της περιοχής έχουν περιορίσει τις εξαγωγές.

Η ταχύτητα και η ένταση των ιρανικών αντεπιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Persian Gulf αιφνιδίασαν αρκετούς επενδυτές και εταιρείες.

Ο Paul Berris σχολίασε χαρακτηριστικά: «Εκεί ήταν η μεγάλη έκπληξη».

Ο μεγάλος άγνωστος παράγοντας

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ εξετάζει διάφορες λύσεις για να περιορίσει την άνοδο των τιμών, ενώ το υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη χαλαρώσει ορισμένες κυρώσεις, ωστε να διευκολυνθεί η ροή πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά.

Ταυτόχρονα, εξετάζεται ακόμη και η συνοδεία εμπορικών πλοίων από το αμερικανικό ναυτικό στα Strait of Hormuz, μια πρακτική που είχε εφαρμοστεί και στον Iran-Iraq War τη δεκαετία του 1980.

Παρά τις κινήσεις αυτές, πολλοί επενδυτές εκτιμούν ότι τα δεξαμενόπλοια θα αποφεύγουν την περιοχή μέχρι να μειωθούν οι συγκρούσεις.

Ο απόστρατος πλοίαρχος του αμερικανικού ναυτικού Jim McTeague προειδοποίησε ότι τα τεράστια πλοία που διέρχονται από ένα πέρασμα μόλις έξι μιλίων δημιουργούν ιδιαίτερα επικίνδυνες συνθήκες.

«Ο μεγαλύτερος άγνωστος παράγοντας είναι η διάρκεια»

Την ίδια στιγμή, ακόμη κι αν υπάρξει μείωση της προσφοράς, οι αμερικανικές εταιρείες πετρελαίου δύσκολα θα αυξήσουν άμεσα την παραγωγή, καθως πολλές ενεργειακές υποδομές λειτουργούν ήδη κοντά στα όριά τους.

Αν η σύγκρουση συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, η Ευρώπη, η Ασία και οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να ανταγωνιστούν για περιορισμένες ποσότητες καυσίμων.

Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές: «Ο μεγαλύτερος άγνωστος παράγοντας είναι η διάρκεια». «Πόσο θα κρατήσει όλο αυτό;».