«Γιατί νιώθω ότι πρέπει πάντα να βοηθάω τους άλλους; Γιατί όταν κάποιος γύρω μου πονά ή έχει πρόβλημα, αισθάνομαι ότι είναι δική μου ευθύνη να το λύσω; Και γιατί, όταν δεν τα καταφέρνω, νιώθω ενοχές;»

Αυτές είναι σκέψεις που κάνουν πολλοί άνθρωποι κάποια στιγμή στη ζωή τους. Συχνά πίσω από αυτές τις σκέψεις κρύβεται κάτι που στην ψυχολογία ονομάζεται «σύνδρομο του σωτήρα».

Δεν πρόκειται για μια επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, αλλά για έναν τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς που μπορεί να επηρεάσει έντονα τις σχέσεις και την καθημερινότητά μας.

«Γιατί νιώθω ότι πρέπει να λύσω τα προβλήματα όλων;»

Φανταστείτε μια γυναίκα που λέει:

«Αν ένας φίλος μου περνάει δύσκολα, νιώθω ότι πρέπει να είμαι εκεί όλη την ώρα. Προσπαθώ να του βρω λύσεις, να τον βοηθήσω, να τον στηρίξω. Ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι αφήνω στην άκρη τις δικές μου ανάγκες».

Αυτό είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου του σωτήρα. Ο άνθρωπος αισθάνεται ότι πρέπει να «σώσει» τους άλλους, να τους προστατεύσει ή να διορθώσει τα προβλήματά τους.

Στην αρχή αυτό μπορεί να μοιάζει με απλή καλοσύνη και πράγματι, η διάθεση για βοήθεια είναι κάτι πολύ θετικό, αλλα το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η ανάγκη να βοηθήσουμε γίνεται τόσο έντονη που αρχίζουμε να ξεχνάμε τον εαυτό μας.

«Γιατί με ελκύουν άνθρωποι που έχουν προβλήματα;»

Πολλοί άνθρωποι που αναγνωρίζουν αυτό το μοτίβο στον εαυτό τους παρατηρούν κάτι ακόμη.

«Συχνά καταλήγω σε σχέσεις όπου ο άλλος έχει πάντα κάποιο πρόβλημα. Νιώθω ότι πρέπει να τον στηρίξω, να τον φροντίσω ή να τον αλλάξω».

Αυτό δεν είναι τυχαίο. Όταν κάποιος έχει έντονη την ανάγκη να «σώσει» τους άλλους, συχνά έλκεται από ανθρώπους που φαίνονται να χρειάζονται βοήθεια. Έτσι δημιουργείται μια δυναμική όπου ο ένας παίρνει τον ρόλο του σωτήρα και ο άλλος τον ρόλο εκείνου που χρειάζεται διάσωση.

Με τον καιρό όμως, αυτή η σχέση μπορεί να γίνει κουραστική ή ακόμη και ανισόρροπη.

«Και οι δικές μου ανάγκες;»

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του συνδρόμου του σωτήρα είναι ότι το άτομο συχνά παραμελεί τον εαυτό του.

«Σκέφτομαι πρώτα τι χρειάζονται οι άλλοι και μετά τι χρειάζομαι εγώ και μερικές φορές νιώθω εξαντλημένη».

Όταν κάποιος δίνει συνεχώς ενέργεια για να στηρίξει τους άλλους, χωρίς να φροντίζει τον εαυτό του, μπορεί να οδηγηθεί σε συναισθηματική εξάντληση. Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί μια αίσθηση απογοήτευσης όταν οι άλλοι δεν αλλάζουν ή δεν ανταποκρίνονται όπως θα ήθελε.

Από πού προέρχεται αυτή η ανάγκη;

Οι ψυχολόγοι εξηγούν ότι το σύνδρομο του σωτήρα συχνά συνδέεται με βαθύτερες εμπειρίες. Μερικές φορές προέρχεται από την ανάγκη να νιώσουμε χρήσιμοι, αγαπητοί ή απαραίτητοι.

Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να έχουν μάθει από μικρή ηλικία ότι η αξία τους συνδέεται με το να φροντίζουν τους άλλους, ενώ άλλοι μπορεί να πιστεύουν ότι, αν βοηθούν συνεχώς, θα αγαπηθούν περισσότερο. Στην πραγματικότητα όμως, η αξία ενός ανθρώπου δεν εξαρτάται από το πόσα προβλήματα λύνει για τους άλλους.

Μπορούμε να βοηθάμε χωρίς να «σώζουμε»

Το να στηρίζουμε τους ανθρώπους γύρω μας είναι κάτι όμορφο και σημαντικό. Η διαφορά βρίσκεται στο πώς το κάνουμε.

Υγιής βοήθεια σημαίνει να είμαστε δίπλα στους άλλους χωρίς να αναλαμβάνουμε την ευθύνη για τη ζωή τους, καθώς επίσης σημαίνει να θυμόμαστε ότι κάθε άνθρωπος χρειάζεται να βρει και τις δικές του λύσεις στα προβλήματα που τον απασχολούν.

Πάντως το πιο σημαντικό από όλα είναι να φροντίζουμε και τον εαυτό μας με την ίδια φροντίδα που θέλουμε να προσφέρουμε στους άλλους.

Μια διαφορετική ερώτηση

Η πιο χρήσιμη ερώτηση είναι: «Πώς μπορώ να είμαι δίπλα στους ανθρώπους που αγαπώ χωρίς να ξεχνάω τον εαυτό μου;» και η απάντηση σε αυτή την ερώτηση μπορεί να γίνει η αρχή για πιο ισορροπημένες σχέσεις και για μια πιο ήρεμη σχέση με τον ίδιο μας τον εαυτό.