Όλοι μέσα μας έχουμε έναν κριτή που λέει: «Εσύ φταις, εδώ έκανες λάθος, είσαι λίγος…» και δεν το καταλαβαίνει κανένας ότι το κάνει αυτό.
Ο ψυχίατρος Σπύρος Μητροσύλης εξηγεί πώς αυτή η εσωτερική σύγκρουση επηρεάζει την καθημερινότητά μας, αλλά και πώς σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε ψυχική αυτοτιμωρία.
«Υπάρχουν οι ενορμήσεις, τα ένστικτα που είναι σεξουαλικά. Ταυτόχρονα, μέσα στην ψυχή υπάρχει κι ένας δρακόντιος νόμος. Αυτό που λέμε εμείς “Υπερεγώ”, το “πρέπει”, οι κανόνες, οι οποίοι πολλές φορές είναι υπερβολικοί, είναι δρακόντιοι, δηλαδή υπεραυστηροί.
Οπότε, το “Εγώ” που έχουμε, δηλαδή αυτός που προσπαθεί να επιβιώσει, έχει να αντιμετωπίσει αυτά τα δύο πράγματα. Απ΄τη μια, τα ένστικτα που τον οδηγούν να κάνει οτιδήποτε για να πάρει ικανοποίηση, γιατί μόνο αυτό τον νοιάζει και απ’ την άλλη το “Υπερεγώ” που του απαγορεύει, που του βάζει κανόνες, που τον τιμωρεί επίσης.
Υπάρχουν παθολογίες που οι άνθρωποι αυτοτιμωρούνται ψυχικά. Αυτοτιμωρούνται επί καθημερινής βάσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι ιδεοψυχαναγκαστικοί άνθρωποι, οι οποίοι μπορεί να πλένουν τα χέρια τους τριάντα φορές την ώρα, γιατί εκείνη την ώρα το “Υπερεγώ” λέει ότι έκανες κάτι βρόμικο με τα χέρια και μάλιστα ηθικά βρόμικο. Αλλά καταλήγει το σύμπτωμα να είναι ότι “α, έχω μικρόβια”. Οπότε, αυτοί οι άνθρωποι κάνουν με τη φαντασία τους κάτι απαγορευμένο, το οποίο νομίζουν ότι είναι πράξη, διότι στην ψυχή ό,τι φανταζόμαστε είναι και πράξη.
Οι ποινικοί, αυτοί που κάνουν τα εγκλήματα, τα κάνουν στην πράξη, ενώ εμείς οι άλλοι τα κάνουμε στη φαντασία μας. Έχει πει μια πολύ ωραία φράση ο Φρόυντ: “Στη φαντασία μας, είμαστε εγκληματίες”. Επίσης, ο Φρούντ έχει πει ότι καταγόμαστε από γενιές και γενιές φονιάδων.»
Η ανθρώπινη ψυχή, λοιπόν, είναι ένα πολύπλοκο πεδίο όπου συγκρούονται επιθυμίες, κανόνες και φόβοι. Η φαντασία, οι σκέψεις και οι ενορμήσεις δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι θα μετατραπούν σε πράξεις, αλλά αποτελούν μέρος της ανθρώπινης φύσης.
Γι” αυτό το πιο σημαντικό δεν είναι να προσπαθούμε να σβήσουμε εντελώς αυτή τη φωνή μέσα μας, αλλά να μάθουμε να την κατανοούμε, να αναγνωρίζουμε πότε μας προστατεύει και πότε γίνεται υπερβολικά αυστηρή. Η ισορροπία ανάμεσα στις επιθυμίες και στους κανόνες είναι εκείνη που μας βοηθά να ζούμε με μεγαλύτερη αυτογνωσία και ψυχική ελευθερία.
