Έρευνα σε 7.500 νέους από 9 ευρωπαϊκές χώρες παρουσιάστηκε στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών 2026 και δείχνει τις τάσεις της ψηφιακής ζωής των εφήβων.
Λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τις Πανελλαδικές, το γνώριμο σκηνικό του «σκυμμένου στο βιβλίο» μαθητή φαίνεται να αλλάζει. Το κινητό βρίσκεται πλέον δίπλα στο τετράδιο, ενώ το διάβασμα «συναγωνίζεται» συνεχώς το σκρολάρισμα σε reels, TikTok βίντεο, YouTube explainers και περιεχόμενο από «study influencers».
Τελικά βοηθούν ή αποσπούν τα social media;
Η μεγάλη απορία παραμένει: τα social media υπονομεύουν το διάβασμα ή μπορούν να λειτουργήσουν και ως εργαλείο μάθησης;
Τι λένε οι υποψήφιοι
Οι ίδιοι οι μαθητές περιγράφουν μια καθημερινότητα γεμάτη αντιφάσεις.
«Μπαίνω στο TikTok για να δω ένα βίντεο Φυσικής και καταλήγω να χαζεύω για μισή ώρα. Κάποιες φορές βοηθάει αλλά πιο συχνά με πετάει εκτός προγράμματος», αναφέρει ένας υποψήφιος.
Άλλος μαθητής σημειώνει: «Στο YouTube έχω καταλάβει πράγματα που δεν είχα καταλάβει ούτε στο σχολείο, ούτε στο φροντιστήριο. Αλλά θέλει πειθαρχία αλλιώς χάνεσαι».
Η πίεση και η ενοχή επίσης είναι έντονες: «Νιώθω τύψεις όταν πιάνω το κινητό, γιατί ξέρω ότι χάνω χρόνο. Είναι σαν να χρειάζομαι ένα διάλειμμα, που όμως δεν τελειώνει ποτέ».
Ένας άλλος υποψήφιος αναφέρει: «Δυσκολεύομαι να διαβάσω συνεχόμενα δύο ώρες. Με βοηθάει να βλέπω μικρά βίντεο, αλλά μετά δυσκολεύομαι να συγκεντρωθώ στο βιβλίο».
Παράλληλα, αρκετοί μιλούν για την ψευδαίσθηση κατανόησης: «Έχω δει άπειρα βίντεο με “πώς να γράψεις έκθεση 20”. Στην πράξη όμως, όταν κάθομαι να γράψω, δεν είναι τόσο απλό».
Όπως εξηγεί ένας ακόμη μαθητής: «Βλέπω ένα βίντεο και λέω “το κατάλαβα”. Μετά ανοίγω το βιβλίο και συνειδητοποιώ ότι δεν μπορώ να το εξηγήσω».
Κάποιοι, μάλιστα, επιλέγουν την πλήρη αποχή: «Έχω σβήσει το TikTok μέχρι να δώσω. Ήταν ο μόνος τρόπος να συγκεντρωθώ πραγματικά».
Αλλά δεν είναι πάντα τόσο απλό: «Ακόμα και όταν δεν θέλω να μπω, μου στέλνουν φίλοι βίντεο “δες αυτό, πέφτει σίγουρα”. Και τελικά μπαίνω», λένε.
Τέλος, υπάρχει και η πιο ειλικρινής παραδοχή: «Για να είμαι ειλικρινής, το κινητό είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο στο διάβασμα, αλλά και το πρώτο πράγμα που πιάνω οταν κουράζομαι».
Η ψηφιακή ζωή των μαθητών
Η γενιά των υποψηφίων του 2026 έχει μεγαλώσει μέσα στα social media. Πλατφόρμες όπως TikTok, YouTube και Instagram αποτελούν καθημερινή συνήθεια και συχνά καταλαμβάνουν σημαντικό μέρος του χρόνου τους.
Σύμφωνα με έρευνα του Ιδρύματος Vodafone και της Save the Children για την ψηφιακή ευημερία των εφήβων στην Ευρώπη, που παρουσιάστηκε στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, περίπου 3 στους 4 εφήβους στην Ελλάδα δυσκολεύονται να διαχειριστούν τον χρόνο τους online.
Ένας κόσμος συνεχούς σύνδεσης
Η έρευνα δείχνει ότι οι έφηβοι συχνά αισθάνονται «εγκλωβισμένοι» στα social media, με πολλούς να παραμένουν συνδεδεμένοι περισσότερο από όσο θα ήθελαν. Ένα σημαντικό ποσοστό δηλώνει ότι φοβάται μήπως χάσει κάτι όταν είναι offline, γεγονός που δυσκολεύει την αποσύνδεση.
Social media και μάθηση
Τα τελευταία χρόνια, τα social media έχουν εξελιχθεί και σε άτυπα εργαλεία μάθησης. Πολλοί υποψήφιοι αναζητούν βίντεο που εξηγούν δύσκολες έννοιες, παρακολουθούν αναλύσεις θεμάτων ή μαθαίνουν τεχνικές απομνημόνευσης.
Μέσα από σύντομα βίντεο σε TikTok και YouTube, έννοιες παρουσιάζονται σε λίγα δευτερόλεπτα, δημιουργώντας μια μορφή «μικρο-μάθησης» που ταιριάζει με τον γρήγορο ρυθμό κατανάλωσης περιεχομένου.
Όπως αναφέρουν ειδικοί, «η γνώση γίνεται πιο οπτική, πιο άμεση, περισσότερο προσαρμοσμένη στον ρυθμό των μαθητών».
Η παγίδα της ψευδαίσθησης γνώσης
Ωστόσο, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Η γρήγορη κατανάλωση περιεχομένου μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση ότι κάτι έχει γίνει κατανοητό, χωρίς όμως να έχει πραγματικά αφομοιωθεί.
Οι ειδικοί μιλούν για «ψευδαίσθηση μάθησης», όπου ο χρήστης νομίζει ότι έμαθε κάτι επειδή το παρακολούθησε, χωρίς να μπορεί να το εφαρμόσει στην πράξη.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, η σχέση των social media με τη μάθηση δεν είναι απόλυτα θετική ή αρνητική. Η χρήση τους φαίνεται να ακολουθεί μια «καμπύλη»: η μέτρια χρήση μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα, ενώ η υπερβολική χρήση επηρεάζει αρνητικά τη συγκέντρωση και τις επιδόσεις.
Επιπλέον, έρευνες δείχνουν ότι πολλοί μαθητές στρέφονται σε influencers για συμβουλές σχετικά με εξετάσεις, χωρίς πάντα να ελέγχουν την αξιοπιστία των πληροφοριών.
Ενεργή και παθητική χρήση
Οι ειδικοί διακρίνουν δύο τρόπους χρήσης: την ενεργή, όπου ο μαθητής αναζητά πληροφορίες και εκπαιδευτικό υλικό, και την παθητική, που αφορά το ατελείωτο scrolling χωρίς στόχο.
Το πρόβλημα είναι ότι τα social media είναι σχεδιασμένα κυρίως για τη δεύτερη.
Οι Πανελλαδικές απαιτούν συγκέντρωση, διάρκεια και βαθιά κατανόηση της ύλης. Από την άλλη, τα social media λειτουργούν με ταχύτητα, συντομία και συνεχή εναλλαγή ερεθισμάτων.
Γι’ αυτό, σύμφωνα με τους ειδικούς, η λύση δεν είναι απαραίτητα η αποχή, αλλά η καλλιέργεια ψηφιακής παιδείας: η ικανότητα να αξιολογεί κανείς πληροφορίες και να χρησιμοποιεί τα social media με τρόπο που υποστηρίζει και δεν υπονομεύει τη μάθηση.
Πηγή: protothema.gr
