«Τελικά όλοι οι άνθρωποι είναι ικανοί για ψυχανάλυση; Μπορούν όλοι να το αντέξουν;»

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν πως η ψυχανάλυση είναι ένας δρόμος βαθιάς αυτογνωσίας που μπορεί να βοηθήσει τον καθένα να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό του. Είναι όμως πράγματι έτσι; Μπορούν όλοι οι άνθρωποι να αντέξουν μια τόσο βαθιά επαφή με όσα κρύβουν μέσα τους;

Τι απαντάει ο παιδοψυχίατρος – ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Θανάσης Χατζόπουλος:

Ο ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Θανάσης Χατζόπουλος δίνει μια απάντηση που προκαλεί σκέψη…

«Όχι μονο δεν είναι για όλους, αλλά για μερικούς είναι ανώφελη. Όχι με την έννοια ότι δεν μπορούν να κάνουν, αλλά δεν χρειάζονται. Έχουν κάνει την ίδια διαδικασία τόσο καλά με τον εαυτό τους που δεν χρειάζονται καμιά ψυχανάλυση, δηλαδή να πάνε σε κάποιον ψυχαναλυτή.

Επίσης, ασφαλώς και υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δεν μπορούν καθόλου να μπουν στη διαδικασία και αυτοί απλώς έρχονται, σε βλέπουν μια-δυο φορές και φεύγουν, και καλά κάνουν. Γιατί ακριβώς εκεί η ίδια η διαδικασία του λόγου που είναι απαραίτητη για να γίνει μια ψυχαναλυτική διαδικασία, γι’ αυτούς δεν έχει ιδιαίτερο νόημα.

Χρειάζεται να έχει υπάρξει μια επένδυση στην ομιλία για να μπορεί κανείς να μπει μέσα στη διαδικασία της ψυχανάλυσης. Δηλαδή κάποιος να θέλει να μιλήσει και να έχει κάποιον να τον ακούσει. Χωρίς αυτό, δεν μπορεί κάποιος να μπει στη διαδικασία της ανάλυσης. Χωρίς δηλαδή να έχει καταλάβει πόση αξία έχει ο λόγος.

Ο Καβάφης έχει γράψει το εξής: “Δεν με νοιάζει που τρώω τη ζωή μου στην καθημερινή εργασία, αλλά αυτό που με νοιάζει είναι ότι εγώ μπορώ να πω και να ξαναπώ αυτά που θέλω να πω, γιατί αυτός ο λόγος δίνει νόημα στη ζωή μου.” Εκείνος, λοιπόν, έλεγε ότι νόημα του δίνει το να λέει, το να μιλάει.»

Είναι τελικά η ψυχανάλυση για όλους;

Η ψυχανάλυση συχνά παρουσιάζεται σαν ένας δρόμος βαθιάς αυτογνωσίας. Όμως στην πραγματικότητα δεν ταιριάζει σε όλους τους ανθρώπους, ούτε όλοι έχουν την ίδια ανάγκη από αυτή. Κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικό τρόπο να αντιμετωπίζει τον εσωτερικό του κόσμο, τον πόνο, τις σχέσεις και τις δυσκολίες της ζωής.

Υπάρχουν άνθρωποι που νιώθουν έντονα την ανάγκη να καταλάβουν γιατι επαναλαμβάνουν συγκεκριμένες συμπεριφορές, γιατί δυσκολεύονται στις σχέσεις ή γιατί κουβαλούν ένα μόνιμο αίσθημα κενού, άγχους ή θλίψης. Για αυτούς, η διαδικασία του να μιλήσουν πιο βαθιά για τον εαυτό τους μπορεί να γίνει ουσιαστική και βοηθητική.

Υπάρχουν όμως και άνθρωποι που λειτουργούν διαφορετικά. Δεν επεξεργάζονται τη ζωή μέσα από λέξεις και εσωτερική ανάλυση, αλλά μέσα από τη δράση, την καθημερινότητα, την εργασία, την οικογένεια ή τη δημιουργία. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι «κλειστοί» ή λιγότερο συνειδητοποιημένοι. Απλώς ο ψυχισμός κάθε ανθρώπου έχει διαφορετικό τρόπο να αντέχει και να οργανώνει την εμπειρία.

Η δυσκολία να κοιτάξει κανείς βαθιά μέσα του

Η πραγματική επαφή με τον εαυτό μας δεν είναι πάντα εύκολη. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι η αυτογνωσία είναι κάτι ήρεμο και φωτεινό, όμως αρκετές φορές περιλαμβάνει σύγκρουση με δύσκολα συναισθήματα, φόβους και αλήθειες που για χρόνια έμεναν στην άκρη.

Ο άνθρωπος συχνά χτίζει άμυνες για να μπορέσει να συνεχίσει να ζει. Κάποιες φορές αποφεύγει να θυμηθεί, να νιώσει ή να παραδεχτεί πράγματα όχι επειδή είναι αδύναμος, αλλά επειδή αυτά που κουβαλά είναι πολύ βαριά. Γι’ αυτό και μια βαθιά ψυχοθεραπευτική διαδικασία χρειάζεται χρόνο, ασφάλεια και ψυχική αντοχή.

Δεν είναι όλοι έτοιμοι την ίδια στιγμή να σταθούν απέναντι στον εαυτό τους με τόση ειλικρίνεια.

Οι άνθρωποι χρειάζονται πάνω απ’ όλα να ακουστούν

Πίσω από κάθε μορφή ψυχοθεραπείας υπάρχει κάτι πολύ βασικό που είναι η ανάγκη του ανθρώπου να τον ακούσει πραγματικά κάποιος.

Πολλοί άνθρωποι μεγαλώνουν χωρίς να έχουν χώρο να εκφράσουν ελεύθερα όσα αισθάνονται. Μαθαίνουν να κρύβουν τον φόβο, τη στενοχώρια ή την ευαλωτότητά τους για να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της ζωής. Με τα χρόνια, αρκετοί συνηθίζουν τόσο πολύ να καταπιέζουν όσα νιώθουν, ώστε δυσκολεύονται ακόμη και να τα αναγνωρίσουν.

Όταν όμως ένας άνθρωπος νιώθει ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να κριθεί ή να απορριφθεί, πολλές φορές αρχίζει σταδιακά να καταλαβαίνει καλύτερα και τον ίδιο του τον εαυτό. Οι λέξεις δεν αλλάζουν μαγικά τη ζωή, αλλά συχνά βοηθούν να γίνει πιο υποφερτό αυτό που μέχρι πριν έμοιαζε χαοτικό ή δυσβάσταχτο.

Η ψυχική δυσκολία δεν είναι πάντα «αρρώστια»

Ένα ακόμη σημαντικό θέμα είναι ότι δεν σημαίνει πως κάθε εσωτερική δυσκολία αποτελεί ψυχική ασθένεια. Πολλές φορές η θλίψη, το άγχος ή η σύγχυση συνδέονται με πραγματικές δυσκολίες ζωής, όπως μοναξιά, πίεση, απώλειες, απογοητεύσεις, ανασφάλεια ή τραυματικές εμπειρίες.

Στη σημερινή εποχή υπάρχει συχνά η τάση κάθε ανθρώπινος πόνος να παίρνει αμέσως μια «διάγνωση». Όμως ο ψυχικός πόνος πολλές φορές είναι και μια φυσική αντίδραση σε δύσκολες συνθήκες και το μόνο σίγουρο είναι ότι ο άνθρωπος δεν είναι μηχανή που πρέπει να λειτουργεί συνεχώς χωρίς ρωγμές.

Κάτι τέτοιο σημαίνει πως χρειάζεται να βλέπουμε τον άνθρωπο ολόκληρο, τη ζωή του, τις σχέσεις του, τις απώλειες, τις εμπειρίες και τις καταστάσεις που έχει ζήσει στη ζωή του, και όχι μόνο τα συμπτώματά του.

Ίσως η αυτογνωσία να μην τελειώνει ποτέ

Η ανάγκη να καταλάβει κανείς τον εαυτό του είναι κάτι που συνοδεύει τον άνθρωπο σε όλη του τη ζωή. Άλλοι το αναζητούν μέσα από τη θεραπεία, άλλοι μέσα από την τέχνη, τη φιλοσοφία, τη θρησκεία, τις σχέσεις ή τη σιωπή.

Δεν υπάρχει ένας σωστός δρόμος για όλους!

Το πιο σημαντικό δεν είναι αν κάποιος κάνει ή δεν κάνει ψυχανάλυση, αλλά αν καταφέρνει να ζει με περισσότερη επίγνωση, ειλικρίνεια και επαφή με όσα αισθάνεται πραγματικά.