«Ήμασταν μαζί σχεδόν δεκαπέντε χρόνια. Περάσαμε όμορφες στιγμές, χτίσαμε αναμνήσεις, κάναμε σχέδια για το μέλλον. Στη διάρκεια του γάμου μου αγόρασε κοσμήματα, μου έκανε ακριβά δώρα, με στήριξε οικονομικά σε δύσκολες περιόδους, μου αγόρασε αυτοκίνητο, έγραψε στο όνομά μου ένα διαμέρισμα στα νότια προάστια και έλεγε ότι δεν τον νοιάζουν τα χρήματα γιατί η μεγαλύτερη χαρά του ήταν να με βλέπει ευτυχισμένη. Όταν χωρίσαμε, όμως, άρχισε να ζητά πίσω σχεδόν τα πάντα. Τα κοσμήματα, κάποια χρήματα που μου είχε δώσει, ακόμη και αντικείμενα που θεωρούσα πως ήταν δώρα αγάπης. Αυτό που με πλήγωσε περισσότερο δεν ήταν η αξία τους. Ήταν ότι ξαφνικά ένιωσα πως όλα όσα ζήσαμε είχαν μετατραπεί σε έναν λογαριασμό που έπρεπε να πληρώσω».

Η ιστορία αυτή δεν είναι τόσο σπάνια όσο νομίζουμε. Συμβαίνει σε σχέσεις λίγων μηνών, σε γάμους δεκαετιών, σε σχέσεις που έληξαν ήρεμα αλλά και σε σχέσεις που τελείωσαν με συγκρούσεις και πικρία.

Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη είδηση με την μεγαλομέτοχο και διευθύνουσα σύμβουλο της διάσημης βελγικής σοκολατοποιίας “Leonidas” που έχασε στον Άρειο Πάγο τη μάχη για €2,5 εκατ. και 9 ακίνητα που χάρισε στον πρώην σύντροφό της, καθώς η απόφαση του Αρείου Πάγου ξεκαθάρισε πως όταν περιουσιακά στοιχεία, χρήματα ή άλλα πολύτιμα δώρα δίνονται από αγάπη, έρωτα ή στο πλαίσιο μιας συναισθηματικής σχέσης, δεν μπορούν να αναζητηθούν εκ των υστέρων επειδή η σχέση έληξε.

Με απλά λόγια, η Δικαιοσύνη αναγνωρίζει ότι ένα δώρο αγάπης δεν αποτελεί δάνειο, ούτε μια επένδυση με προσδοκία επιστροφής.

Τι κρύβεται, λοιπόν, πίσω από την απαίτηση να επιστραφούν ακριβά δώρα, χρήματα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία;

Ο χωρισμός ξυπνά συναισθήματα που πολλοί δεν μπορούν να διαχειριστούν

Ένας χωρισμός δεν είναι απλώς το τέλος μιας σχέσης. Είναι το τέλος μιας κοινής πραγματικότητας μεταξύ δύο ανθρώπων που έζησαν πολύ προσωπικές στιγμές. Είναι η στιγμή που δύο άνθρωποι αναγκάζονται να αποχαιρετήσουν όχι μόνο ο ένας τον άλλον, αλλά και όλα όσα είχαν φανταστεί για το μέλλον τους. Χάνονται συνήθειες, κοινές στιγμές, σχέδια, προσδοκίες και πολλές φορές ένα μεγάλο κομμάτι της καθημερινότητας που είχε γίνει σχεδόν αυτονόητο. Για κάποιους ανθρώπους αυτή η απώλεια είναι τόσο επώδυνη, ώστε δυσκολεύονται να την αποδεχτούν. Ο ψυχικός πόνος γίνεται τόσο έντονος που ψάχνουν έναν πιο χειροπιαστό τρόπο να τον εκφράσουν.

Τότε είναι που εμφανίζονται τα αντικείμενα στο προσκήνιο. Το ρολόι, το δαχτυλίδι, το αυτοκίνητο, το σπίτι και γενικά το ακριβό δώρο. Όλα αυτά μετατρέπονται σε σύμβολα της σχέσης που χάθηκε. Έτσι, αντί να πουν «δεν μπορώ να αντέξω ότι έφυγες από τη ζωή μου», λένε «θέλω πίσω αυτά που σου έδωσα». Είναι πολλές φορές ένας μηχανισμός άμυνας, γιατι αν το σκεφτούμε καλά είναι ευκολότερο να συγκρουστεί κανείς για ένα αντικείμενο παρά να παραδεχτεί πόσο πληγωμένος, προδομένος ή εγκαταλελειμμένος νιώθει.

Η ανάγκη ελέγχου μετά την απώλεια

Ένα από τα πιο δύσκολα συναισθήματα που συνοδεύουν έναν χωρισμό είναι η αίσθηση ότι χάνουμε τον έλεγχο. Ξαφνικά, ο άλλος άνθρωπος παίρνει μια απόφαση που δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Μπορεί να επιλέξει να φύγει, να προχωρήσει, να ερωτευτεί ξανά ή απλώς να κλείσει οριστικά ένα κεφάλαιο. Για πολλούς ανθρώπους αυτό το συναίσθημα είναι εξαιρετικά απειλητικό, γιατι νιώθουν ότι χάνουν τη δύναμή τους και ότι δεν μπορούν να επηρεάσουν την κατάσταση.

Σε αυτό το σημείο, η απαίτηση επιστροφής δώρων λειτουργεί συχνά ως μια προσπάθεια επανάκτησης του ελέγχου. Δεν έχει τόσο σημασία αν θα πάρουν πραγματικά πίσω το αντικείμενο. Σημασία έχει ότι εξακολουθούν να έχουν έναν λόγο να επικοινωνούν, να διεκδικούν, να επηρεάζουν και να παρεμβαίνουν στη ζωή του άλλου. Με έναν παράδοξο τρόπο, το αντικείμενο γίνεται η τελευταία γέφυρα που συνδέει δύο ανθρώπους οι οποίοι στην πραγματικότητα δυσκολεύονται να αποδεχτούν ότι η σχέση τους έχει τελειώσει.

Όταν τα δώρα δίνονται με αόρατους όρους

Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση που συχνά περνά απαρατήρητη. Ορισμένοι άνθρωποι δεν δίνουν πραγματικά χωρίς αντάλλαγμα. Μπορεί να πιστεύουν ότι προσφέρουν από αγάπη, όμως βαθιά μέσα τους συνδέουν τα δώρα με μια μορφή συναισθηματικής συμφωνίας. Ασυνείδητα θεωρούν ότι η προσφορά τους δημιουργεί μια υποχρέωση στον άλλον άνθρωπο. Όσο η σχέση λειτουργεί, αυτή η πεποίθηση δεν φαίνεται. Όταν όμως η σχέση τελειώσει, βγαίνει ξαφνικά στην επιφάνεια.

Τότε γεννιούνται σκέψεις όπως «μετά από όλα όσα έκανα για σένα, έτσι με ανταμείβεις;» ή «σου έδωσα τόσα πράγματα και τώρα φεύγεις;». Σε αυτές τις περιπτώσεις, το δώρο παύει να είναι δώρο. Μετατρέπεται σε μια επένδυση που ο άνθρωπος αισθάνεται ότι δεν απέδωσε τα αναμενόμενα και επειδή δεν μπορεί να πάρει πίσω τον χρόνο, τα συναισθήματα ή τη σχέση, προσπαθεί να πάρει πίσω κάτι πιο απτό.

Ο πληγωμένος εγωισμός πίσω από τη διεκδίκηση

Ίσως η πιο ανθρώπινη εξήγηση από όλες είναι ο πληγωμένος εγωισμός. Είναι γεγονός άλλωστε ότι η απόρριψη πονά και πολλές φορές πονά περισσότερο από όσο θέλουμε να παραδεχτούμε. Όταν κάποιος νιώθει ότι δεν ήταν αρκετός, ότι αντικαταστάθηκε ή ότι δεν τον αγνόησαν, μπορεί να βιώσει έντονα συναισθήματα ντροπής, θυμού και ματαίωσης. Αυτά τα συναισθήματα είναι δύσκολο να τα αντιμετωπίσει κανείς κατά πρόσωπο.

Έτσι, αντί να πει «με πλήγωσες», μπορεί να ζητήσει πίσω το δώρο που σου έκανε. Αντί να πει «υποφέρω επειδή τελείωσε αυτό που είχαμε», μπορεί να ξεκινήσει μια μάχη γύρω από χρήματα και αντικείμενα. Στην πραγματικότητα όμως, η σύγκρουση δεν αφορά το αντικείμενο. Αφορά την πληγή που άφησε ο χωρισμός. Το δώρο γίνεται απλώς το πεδίο πάνω στο οποίο εκφράζεται ένας πόνος που δεν έχει βρει άλλον τρόπο να ειπωθεί.

Τι μας λέει αυτή η συμπεριφορά για τους ανθρώπους;

Το πιο σημαντικό που πρέπει να κατανοήσουμε είναι ότι οι άνθρωποι σπάνια παλεύουν πραγματικά για τα αντικείμενα. Παλεύουν για το νόημα που έχουν αυτά τα αντικείμενα μέσα τους. Ένα κόσμημα μπορεί να συμβολίζει χρόνια αγάπης. Ένα αυτοκίνητο μπορεί να θυμίζει κοινά όνειρα. Ένα δώρο μπορεί να αντιπροσωπεύει την αίσθηση ότι κάποτε κάποιος ήταν σημαντικός για έναν άλλον άνθρωπο.

Γι’ αυτό και όταν βλέπουμε κάποιον να ζητά πίσω όσα έδωσε μετά από έναν χωρισμό, δεν βλέπουμε απλώς μια οικονομική διεκδίκηση. Βλέπουμε συχνά έναν άνθρωπο που παλεύει με την απώλεια, την απόρριψη, τον φόβο, τον θυμό και τη δυσκολία να αποχαιρετήσει ένα κομμάτι της ζωής του. Δεν σημαίνει ότι η συμπεριφορά αυτή είναι σωστή ή δίκαιη. Σημαίνει όμως ότι πίσω από αυτήν υπάρχει συνήθως μια πολύ βαθύτερη ανθρώπινη ιστορία από αυτή που φαίνεται με την πρώτη ματιά.

Τα πιο δύσκολα πράγματα που καλούμαστε να αφήσουμε πίσω μας μετά από έναν χωρισμό δεν είναι τα δώρα. Είναι οι αναμνήσεις, οι προσδοκίες και η εικόνα της ζωής που κάποτε πιστεύαμε ότι θα ζήσουμε μαζί με έναν άλλον άνθρωπο.

Όμως είτε το θέλουμε είτε όχι, ο Άρειος Πάγος αποφάσισε! Ό,τι δόθηκε από έρωτα και από αγάπη, δεν επιστρέφεται!