Όταν ένας γονιός είναι πληγωμένος από έναν χωρισμό, συχνά ζητάει από το παιδί του να απαντήσει σε ερωτήσεις που στην πραγματικότητα αφορούν τους ενήλικες, για παράδειγμα «η καινούργια του μπαμπά είναι καλύτερη από μένα;», «σου αρέσει περισσότερο;», «περνάς καλύτερα μαζί της;». Για τον γονιό μπορεί να είναι μια στιγμή αδυναμίας, μια ανάγκη για επιβεβαίωση ή ένας φόβος που βγήκε αυθόρμητα στην επιφάνεια, αλλά για το παιδί, είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο.

Εκείνη τη στιγμή δεν ξέρει τι να απαντήσει. Από τη μια δεν θέλει να πληγώσει τη μητέρα του, αλλά από την άλλη δεν θέλει ούτε να αδικήσει τον πατέρα του ή έναν άνθρωπο που μπορεί να του φέρεται καλά. Νιώθει οτι οποιαδήποτε απάντηση δώσει θα στεναχωρήσει κάποιον και χωρίς να το καταλάβει κανείς, το παιδί βρίσκεται να κουβαλά ένα συναισθηματικό βάρος που δεν είναι καν δικό του.

Η αλήθεια είναι ότι μετά από έναν χωρισμό οι γονείς έχουν δικαίωμα να νιώθουν πόνο, θυμό, ανασφάλεια ή φόβο. Αυτό, όμως, που δεν έχουν δικαίωμα να κάνουν είναι να ζητούν από το παιδί τους να θεραπεύσει αυτά τα συναισθήματα. Γιατί το παιδί δεν είναι ψυχολόγος, δεν είναι φίλος και δεν είναι ο άνθρωπος που θα πρέπει να καθησυχάσει τις πληγές των μεγάλων. Είναι απλώς ένα παιδί που έχει ανάγκη να αγαπά και τους δύο γονείς του χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει να αποδείξει την αγάπη του σε κανέναν.

Η παγίδα της σύγκρισης

Το παιδί αγαπά τους γονείς του με έναν τρόπο που δεν λειτουργεί ανταγωνιστικά. Δεν αγαπά περισσότερο τον έναν επειδή αγαπά λιγότερο τον άλλον. Δεν συγκρίνει τη μητέρα του με τη νέα σύντροφο του πατέρα του με τα κριτήρια που χρησιμοποιούν οι ενήλικες στις μεταξύ τους σχέσεις. Όταν λοιπόν καλείται να απαντήσει σε μια τέτοια ερώτηση, αισθάνεται παγιδευμένο.

Αν απαντήσει ότι η μητέρα του είναι καλύτερη, μπορεί να νιώσει ενοχές απέναντι στον πατέρα ή στη νέα του σύντροφο. Αν πει κάτι θετικό για τη νέα σύντροφο, μπορεί να φοβηθεί ότι θα πληγώσει τη μητέρα του. Αν αρνηθεί να απαντήσει, συχνά αισθάνεται ότι απογοητεύει τον γονέα που ζητά τη γνώμη του. Όποια επιλογή κι αν κάνει, το παιδί χάνει και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα.

Οι ερωτήσεις που κρύβουν ανάγκη για επιβεβαίωση

Πίσω από τέτοιου είδους ερωτήσεις συνήθως δεν βρίσκεται η περιέργεια. Βρίσκεται ο πόνος και η ανάγκη ενός ανθρώπου να ακούσει ότι εξακολουθεί να αξίζει, ότι δεν αντικαταστάθηκε, ότι παραμένει σημαντικός. Πρόκειται για απολύτως ανθρώπινα συναισθήματα, ιδιαίτερα όταν ένας χωρισμός έχει αφήσει πληγές που δεν έχουν επουλωθεί.

Ωστοσο, όσο κατανοητή κι αν είναι αυτή η ανάγκη, το παιδί δεν μπορεί να αποτελέσει τον θεραπευτή, τον σύμβουλο ή τον συναισθηματικό υποστηρικτή του γονέα του. Όταν ένας ενήλικας αναζητά τέτοιου είδους επιβεβαίωση από το παιδί του, αντιστρέφει τους ρόλους. Αντί να προστατεύει το παιδί από τα βάρη της ενήλικης ζωής, το καλεί να σηκώσει ένα κομμάτι τους, του τα φορτώνει.

Η ενοχή που κουβαλούν πολλά παιδιά

Πολλά παιδιά που μεγαλώνουν ανάμεσα σε χωρισμένους γονείς αναπτύσσουν μια έντονη αίσθηση ευθύνης για τα συναισθήματα των ενηλίκων γύρω τους και αρχίζουν να νιώθουν ενοχές. Προσπαθούν να μην στεναχωρήσουν κανέναν, να κρατήσουν ισορροπίες, να λένε τα «σωστά» πράγματα και να αποφεύγουν οτιδήποτε θα μπορούσε να προκαλέσει ένταση.

Αυτή η διαρκής προσπάθεια, όμως, συχνά συνοδεύεται από άγχος, εσωτερική σύγχυση και συναισθηματική εξάντληση. Το παιδί αρχίζει να πιστεύει ότι είναι υπεύθυνο για την ψυχική κατάσταση των γονιών του, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι. Η δουλειά του παιδιού είναι να μεγαλώνει, να παίζει, να αναπτύσσει την προσωπικότητά του και να νιώθει ασφαλές. Δεν είναι να διαχειρίζεται τις ανασφάλειες των ενηλίκων.

Τι έχει πραγματικά ανάγκη να ακούσει ένα παιδί

Μετά από έναν χωρισμό, το σημαντικότερο δώρο που μπορούν να προσφέρουν οι γονείς στο παιδί τους είναι η ελευθερία να αγαπά όλους τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής του χωρίς ενοχές. Να μπορεί να περνά όμορφα με τον πατέρα του χωρίς να αισθάνεται ότι προδίδει τη μητέρα του. Να μπορεί να έχει μια καλή σχέση με τη νέα σύντροφο του πατέρα του χωρίς να νιώθει ότι μειώνει τη θέση της μητέρας του στην καρδιά του.

Το παιδί χρειάζεται να γνωρίζει ότι δεν υποχρεούται να διαλέξει στρατόπεδο, ότι δεν συμμετέχει σε κανέναν διαγωνισμό αγάπης και ότι η αγάπη δεν είναι ένα περιορισμένο αγαθό που μοιράζεται σε ίσα κομμάτια. Χρειάζεται να ακούσει, έμπρακτα και λεκτικά, οτι οι ενήλικες θα φροντίσουν τα δικά τους συναισθήματα και ότι εκείνο μπορεί απλώς να είναι παιδί που θα μεγαλώνει με ασφάλεια και αγάπη.

Η αληθινή δύναμη ενός γονιού

Η αληθινή δύναμη μετά από έναν χωρισμό δεν βρίσκεται στο να ακούσει κανείς ότι είναι καλύτερος από τον επόμενο άνθρωπο που μπήκε στη ζωή του πρώην συντρόφου του. Βρίσκεται στο να μπορεί να σταθεί δίπλα στο παιδί του χωρίς να το μετατρέπει σε σύμμαχο, δικαστή ή παρηγορητή.

Κάθε φορά που ένα παιδί καλείται να απαντήσει στο ερώτημα «είναι καλύτερη από μένα;», στην πραγματικότητα ακούει ένα πολύ διαφορετικό μήνυμα: «Χρειάζομαι να με καθησυχάσεις». Αυτό το βάρος, όμως, δεν θα έπρεπε ποτέ να πέφτει στους ώμους ενός παιδιού.