Για χρόνια ακούμε συνεχώς την ίδια προειδοποίηση: οι οθόνες καταστρέφουν τον ύπνο μας λόγω του μπλε φωτός που εκπέμπουν. Κινητά, tablets, υπολογιστές και τηλεοράσεις παρουσιάζονται σχεδόν σαν ο βασικός λόγος που δυσκολευόμαστε να κοιμηθούμε ή ξυπνάμε κουρασμένοι. Όμως οι πιο πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και ίσως έχουμε κατηγορήσει λάθος «ένοχο».

Από πού ξεκίνησε ο φόβος για το μπλε φως;

Η μεγάλη ανησυχία γύρω από το μπλε φως ξεκίνησε κυρίως μετά από μια γνωστή μελέτη του 2014. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι όσοι διάβαζαν σε iPad πριν κοιμηθούν αργούσαν περισσότερο να αποκοιμηθούν, ένιωθαν πιο κουρασμένοι την επόμενη μέρα και είχαν χαμηλότερα επίπεδα μελατονίνης, της ορμόνης που βοηθά τον ύπνο.

Από τότε δημιουργήθηκε η ιδέα ότι το μπλε φως των οθονών «μπερδεύει» το βιολογικό μας ρολόι και επηρεάζει άμεσα την ποιότητα του ύπνου μας.

Τι συμβαίνει πραγματικά στο σώμα μας;

Υπάρχει πράγματι επιστημονική βάση πίσω από αυτή τη θεωρία. Στα μάτια μας υπάρχει μια πρωτεΐνη, η μελανοψίνη, που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στο μπλε φως. Το σώμα χρησιμοποιεί αυτό το σήμα για να καταλαβαίνει αν είναι μέρα ή νύχτα.

Όταν εκτιθέμεθα σε έντονο φως αργά το βράδυ, ο εγκέφαλος μπορεί να καθυστερήσει την παραγωγή μελατονίνης και να μας κρατήσει πιο ξύπνιους. Όμως οι ειδικοί τονίζουν ότι το φως από τα κινητά και τις οθόνες συνήθως δεν είναι αρκετά δυνατό ώστε να προκαλεί τόσο μεγάλη ζημιά όσο πιστεύουμε.

Μάλιστα, αρκετές πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η επίδραση των οθονών στον ύπνο είναι σχετικά μικρή. Σε κάποιες περιπτώσεις ο ύπνος καθυστερεί μόνο λίγα λεπτά.

Το πραγματικό πρόβλημα ίσως είναι άλλο

Οι επιστήμονες πιστεύουν πλέον ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο το μπλε φως, αλλά ο συνολικός τρόπος ζωής μας.

Παλαιότερα οι άνθρωποι περνούσαν πολύ περισσότερο χρόνο έξω, εκτεθειμένοι στο φυσικό φως της ημέρας. Σήμερα όμως πολλοί ξυπνούν, κάθονται μπροστά σε έναν υπολογιστή μέσα στο σπίτι και παραμένουν σχεδόν όλη μέρα στον ίδιο εσωτερικό φωτισμό.

Το σώμα δυσκολεύεται έτσι να ξεχωρίσει πότε είναι μέρα και πότε νύχτα. Οι ειδικοί εξηγούν ότι το βιολογικό μας ρολόι χρειάζεται έντονο φως μέσα στη μέρα και πολύ πιο χαμηλό φωτισμό το βράδυ. Αυτή η αντίθεση είναι πολύ πιο σημαντική από το ίδιο το μπλε φως.

Δεν μας κρατά ξύπνιους μόνο το φως, αλλά και το περιεχόμενο

Ένα ακόμη σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι οι ίδιες οι δραστηριότητες στις συσκευές επηρεάζουν τον ύπνο περισσότερο από την οθόνη.

Το ατελείωτο scrolling, τα social media, τα βίντεο, οι ειδοποιήσεις και η υπερένταση κρατούν τον εγκέφαλο σε εγρήγορση τη στιγμή που θα έπρεπε να χαλαρώνει. Με άλλα λόγια, πολλές φορές δεν μας ξυπνά το φως του κινητού, αλλά αυτά που βλέπουμε και κάνουμε σε αυτό.

Το ακραίο πείραμα με τα ειδικά γυαλιά

Ο δημοσιογράφος του BBC που έγραψε το άρθρο αποφάσισε να δοκιμάσει κάτι ακραίο. Για εβδομάδες φορούσε ειδικά πορτοκαλί γυαλιά που μπλοκάρουν σχεδόν όλο το μπλε φως, έκλεινε τα φώτα του σπιτιού, χρησιμοποιούσε μόνο κεριά και κάλυπτε τα παράθυρα με blackout κουρτίνες.

Παρότι δεν είδε θεαματική αλλαγή στον ύπνο του, παρατήρησε ότι άρχισε να χαλαρώνει περισσότερο τα βράδια και να κοιμάται πιο σταθερές ώρες. Ίσως οχι επειδή εξαφάνισε το μπλε φως, αλλά επειδή δημιούργησε μια ήρεμη βραδινή ρουτίνα που βοηθούσε το σώμα του να προετοιμαστεί για ύπνο.

Τι βοηθά πραγματικά έναν καλό ύπνο;

Οι ειδικοί προτείνουν κάτι αρκετά απλό: περισσότερο φυσικό φως μέσα στη μέρα και λιγότερη ένταση το βράδυ.

Ακόμα και ένας πρωινός περίπατος 20-30 λεπτών μπορεί να βοηθήσει σημαντικά το βιολογικό ρολόι. Παράλληλα, το βράδυ καλό είναι να μειώνουμε τα πολύ έντονα φώτα και να αποφεύγουμε την υπερβολική χρήση κινητού λίγο πριν κοιμηθούμε, όχι μόνο λόγω του φωτός, αλλά και λόγω της πνευματικής έντασης που δημιουργεί.

Το μπλε φως πιθανόν επηρεάζει λίγο τον ύπνο μας, αλλά δεν είναι ο μεγάλος «κακός» που συχνά παρουσιάζεται. Πολύ μεγαλύτερη σημασία εχει ο συνολικός τρόπος ζωής μας: πόσο φυσικό φως βλέπουμε μέσα στη μέρα, πόσο χρόνο περνάμε σε κλειστούς χώρους και πόσο χαλαρώνουμε πριν τον ύπνο.

Τελικά, ίσως η λύση να μην είναι να φορέσουμε ειδικά γυαλιά ή να φοβόμαστε τις οθόνες, αλλά να δημιουργήσουμε πιο ισορροπημένες καθημερινές συνήθειες.

Πηγή: BBC