Τα τελευταία χρόνια οι γονείς βρίσκονται αντιμέτωποι με μια νέα πραγματικότητα. Τα παιδιά τους μεγαλώνουν σε έναν κόσμο όπου το κινητό τηλέφωνο δεν είναι απλώς ένα μέσο επικοινωνίας, αλλά ένα παράθυρο σε έναν ολόκληρο ψηφιακό κόσμο. Μέσα σε αυτόν τον κόσμο υπάρχουν τα social media, τα διαδικτυακά παιχνίδια, οι influencers, αλλά και οι πλατφόρμες τυχερών παιχνιδιών που γίνονται όλο και πιο εύκολα προσβάσιμες ακόμη και στους ανήλικους.

Τα στοιχεία που αφορούν την Ελλάδα προκαλούν ανησυχία. Η χώρα μας συγκαταλέγεται στις πρώτες θέσεις της Ευρώπης όσον αφορά τη συμμετοχή εφήβων σε τυχερά παιχνίδια μέσω διαδικτύου.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά στοιχεία, περίπου το 23% των εφήβων στην Ευρώπη δήλωσαν ότι έπαιξαν τυχερά παιχνίδια τον τελευταίο χρόνο, ενώ η Ελλάδα καταγράφει σημαντικά υψηλότερα ποσοστά.

Παράλληλα, όλο και περισσότεροι ειδικοί παρατηρούν ότι η υπερβολική ενασχόληση με τα social media και τον διαδικτυακό τζόγο επηρεάζει όχι μόνο την καθημερινότητα των νέων, αλλά και την ψυχική τους υγεία.

Γιατί οι έφηβοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων αλλαγών. Ο νέος άνθρωπος αναζητά την ταυτότητά του, θέλει να νιώθει αποδεκτός από τους συνομηλίκους του και συχνά αναζητά έντονες εμπειρίες. Τα social media προσφέρουν ακριβώς αυτό, γιατι δίνουν άμεση επιβράβευση, αναγνώριση και την αίσθηση ότι ανήκεις σε μια ομάδα.

Το ίδιο συμβαίνει και με τον διαδικτυακό τζόγο. Η προσδοκία του κέρδους, η αδρεναλίνη της αναμονής και η ψευδαίσθηση του εύκολου χρήματος ενεργοποιούν τους μηχανισμούς ανταμοιβής του εγκεφάλου. Για έναν έφηβο, που ακόμη μαθαίνει να ελέγχει τις παρορμήσεις του, αυτή η εμπειρία μπορεί να γίνει ιδιαίτερα ελκυστική.

Τα σημάδια που πρέπει να προβληματίσουν

Δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσει κανείς πότε η συνηθισμένη χρήση μετατρέπεται σε εξάρτηση. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις που αξίζει να προσέξουν οι γονείς.

Ένας έφηβος που περνά ατελείωτες ώρες μπροστά στην οθόνη, χάνει το ενδιαφέρον του για δραστηριότητες που παλαιότερα τον ευχαριστούσαν ή απομονώνεται από την οικογένεια και τους φίλους του, ίσως να χρειάζεται περισσότερη προσοχή. Το ίδιο ισχύει όταν εμφανίζει έντονο εκνευρισμό κάθε φορά που του ζητείται να αφήσει το κινητό ή όταν αρχίζουν να επηρεάζονται ο ύπνος, η σχολική επίδοση και η καθημερινή του λειτουργικότητα.

Στην περίπτωση του διαδικτυακού τζόγου, οι γονείς συχνά παρατηρούν μυστικότητα, ψέματα για τον χρόνο που περνά το παιδί στο διαδίκτυο ή ανεξήγητη ανάγκη για χρήματα. Αυτές οι συμπεριφορές δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει εθισμός, αποτελούν όμως προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοηθούν.

Η παγίδα της απόλυτης απαγόρευσης

Όταν οι γονείς αντιλαμβάνονται ότι κάτι δεν πάει καλά, η πρώτη τους αντίδραση είναι συχνά η αυστηρή απαγόρευση. Παίρνουν το κινητό, κλείνουν το ίντερνετ ή επιβάλλουν τιμωρίες πιστεύοντας ότι έτσι θα λυθεί το πρόβλημα.

Στην πράξη, όμως, η απότομη στέρηση μπορεί να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερες συγκρούσεις. Ο έφηβος αισθάνεται ότι χάνει κάτι που για τον ίδιο έχει μεγάλη σημασία. Αντί να κατανοήσει το πρόβλημα, θυμώνει και νιώθει ότι οι γονείς δεν τον καταλαβαίνουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπάρχουν όρια. Σημαίνει όμως ότι τα όρια χρειάζεται να συνοδεύονται από διάλογο, εξήγηση και σταθερότητα.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

Το πρώτο βήμα είναι να προσπαθήσουν να καταλάβουν τι είναι αυτό που αναζητά το παιδί μέσα από την οθόνη. Για ορισμένους εφήβους είναι η διασκέδαση, για άλλους είναι η αποδοχή, η φυγή από το άγχος ή η ανάγκη να γεμίσουν ένα συναισθηματικό κενό.

Η συζήτηση χωρίς επικρίσεις και χαρακτηρισμούς είναι συχνά πιο αποτελεσματική από τις φωνές και τις απειλές. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι ακούγεται, είναι πιο πιθανό να συνεργαστεί.

Παράλληλα, οι γονείς χρειάζεται να θέτουν σαφή και σταθερά όρια στη χρήση των οθονών. Οι κανόνες λειτουργούν καλύτερα όταν είναι ξεκάθαροι και εφαρμόζονται με συνέπεια. Ακόμη πιο σημαντικό είναι να ενθαρρύνουν δραστηριότητες που φέρνουν το παιδί σε επαφή με τον πραγματικό κόσμο. Ο αθλητισμός, η μουσική, οι δημιουργικές δραστηριότητες, οι παρέες και η φυσική άσκηση βοηθούν τον εγκέφαλο να βρίσκει άλλες πηγές ευχαρίστησης.

Επι της ουσίας ο γονιός χρειάζεται να καταλάβει τι βρίσκει το παιδί στο κινητό ή στο στοίχημα:

• φυγή από το άγχος;
• ανάγκη αποδοχής;
• μοναξιά;
• βαρεμάρα;
• αναζήτηση επιτυχίας;

Όσο δεν αντιμετωπίζεται η αιτία, το πρόβλημα συνήθως επιστρέφει.

Πότε χρειάζεται βοήθεια από ειδικό;

Η συμβουλή ενός ψυχολόγου ή παιδοψυχιάτρου είναι σημαντική όταν:

• η χρήση είναι ανεξέλεγκτη,
• υπάρχουν έντονες εκρήξεις θυμού,
• εμφανίζονται ψέματα ή κρυφές συμπεριφορές,
• το παιδί παρουσιάζει κατάθλιψη ή άγχος,
• υπάρχουν οικονομικές απώλειες από τζόγο,
• η σχολική και κοινωνική ζωή επηρεάζονται σημαντικά.

Η έγκαιρη παρέμβαση αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες αποκατάστασης.

Η λύση δεν είναι μόνο μέσα στο σπίτι

Το πρόβλημα της ψηφιακής εξάρτησης και του διαδικτυακού τζόγου δεν αφορά αποκλειστικά την οικογένεια. Αφορά το σχολείο, την πολιτεία, τις ίδιες τις ψηφιακές πλατφόρμες και ολόκληρη την κοινωνία.

Η ενημέρωση των παιδιών από μικρή ηλικία, η εκπαίδευση γύρω από τους κινδύνους του διαδικτύου και ο αυστηρότερος έλεγχος της πρόσβασης ανηλίκων σε στοιχηματικές εφαρμογές αποτελούν απαραίτητα βήματα για την αντιμετώπιση του φαινομένου.

Πίσω από την οθόνη βρίσκεται ένα παιδί

Πολλές φορές οι ενήλικες βλέπουν μόνο το κινητό, το παιχνίδι ή το στοίχημα. Ξεχνούν όμως ότι πίσω από αυτά βρίσκεται ένας έφηβος που προσπαθεί να βρει τη θέση του στον κόσμο.

Η πραγματική πρόκληση δεν είναι απλώς να μειωθεί ο χρόνος μπροστά στην οθόνη. Είναι να βοηθήσουμε τα παιδιά να χτίσουν σχέσεις, αυτοπεποίθηση και ουσιαστικά ενδιαφέροντα που θα κάνουν τον πραγματικό κόσμο πιο ελκυστικό από τον ψηφιακό.

Το ισχυρότερο «αντίδοτο» σε κάθε μορφή εξάρτησης δεν είναι η τιμωρία. Είναι η σύνδεση, η επικοινωνία και η αίσθηση ότι το παιδί έχει δίπλα του ανθρώπους που το καταλαβαίνουν και το στηρίζουν.