Σημαντικές αλλαγές φέρνει το νέο κληρονομικό δίκαιο, το οποίο αναδιαμορφώνει τον τρόπο διανομής της περιουσίας στην Ελλάδα και εκσυγχρονίζει ένα θεσμικό πλαίσιο που παρέμενε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητο επί σχεδόν οκτώ δεκαετίες.
Οι νέες διατάξεις αναμένεται να τεθούν σε πλήρη εφαρμογή απο τον Σεπτέμβριο του 2026, με στόχο την προσαρμογή της νομοθεσίας στις σύγχρονες κοινωνικές και οικογενειακές συνθήκες.
Ενισχύονται τα δικαιώματα των συντρόφων
Κεντρικό στοιχείο της μεταρρύθμισης αποτελεί η ενίσχυση της νομικής προστασίας των ζευγαριών που έχουν επιλέξει το σύμφωνο συμβίωσης.
Με το νέο πλαίσιο, οι σύντροφοι αποκτούν κληρονομικά δικαιώματα αντίστοιχα με εκείνα των έγγαμων ζευγαριών, γεγονός που καταργεί σημαντικές διαφοροποιήσεις που ίσχυαν μέχρι σήμερα.
Πλήρης εξίσωση συμφώνου συμβίωσης και γάμου
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή τις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει διαθήκη.
Από τον Σεπτέμβριο του 2026, ο επιζών σύντροφος που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης θα απολαμβάνει τα ίδια δικαιώματα με έναν σύζυγο. Ετσι, αποκτά άμεσο δικαίωμα στην κληρονομιά χωρίς να απαιτούνται πρόσθετες νομικές ενέργειες ή ειδικές προβλέψεις.
Ειδικότερα, όταν υπάρχει ενα κοινό παιδί, ο επιζών σύντροφος θα δικαιούται ποσοστό που φτάνει το 1/3 της περιουσίας. Αν δεν υπάρχουν παιδιά, θα κληρονομεί το σύνολο της περιουσίας, υπερισχύοντας έναντι γονέων ή άλλων συγγενών του θανόντος.
Νέα προστασία για την οικογενειακή κατοικία
Το νέο νομοθετικό πλαίσιο επεκτείνει και την προστασία της κύριας κατοικίας.
Σε περίπτωση θανάτου του μισθωτή, ο σύντροφος που συνδέεται με σύμφωνο συμβίωσης διατηρεί πλήρη νομική κάλυψη για τη συνέχιση της μίσθωσης, αποφεύγοντας τον κίνδυνο απώλειας της κατοικίας.
Κληρονομικά δικαιώματα και χωρίς γάμο ή σύμφωνο
Για πρώτη φορά εισάγονται διατάξεις που αναγνωρίζουν δικαιώματα και σε ζευγάρια που συμβιώνουν χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.
Ωστόσο, η αναγνώριση αυτή θα ισχύει μόνο εφόσον αποδεικνύεται συνεχής κοινή ζωή διάρκειας τουλάχιστον τριών ετών, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος.
Τέλος στις διαμάχες για τη συγκυριότητα
Μία ακόμη σημαντική τομή αφορά τη νόμιμη μοίρα.
Η σχετική αξίωση μετατρέπεται πλέον σε χρηματική απαίτηση, επιτρέποντας στους κληρονόμους να λάβουν την αξία που τους αναλογεί χωρίς να οδηγούνται υποχρεωτικά σε συγκυριότητα ακινήτων. Η αλλαγή αυτή εκτιμάται ότι θα μειώσει σημαντικά τις δικαστικές αντιπαραθέσεις μεταξύ συγγενών.
Μεγαλύτερη προστασία από τα χρέη της κληρονομιάς
Το νέο πλαίσιο προβλέπει αυξημένες δικλίδες ασφαλείας για όσους αποδέχονται μια κληρονομιά.
Ο επιζών σύντροφος δεν θα κινδυνεύει να επιβαρυνθεί με προσωπική ευθύνη για χρέη του θανόντος, εκτός εάν επιλέξει ρητά διαφορετικό τρόπο διαχείρισης της κληρονομιαίας περιουσίας.
Πιο γρήγορες και διαφανείς διαδικασίες
Παράλληλα, επιχειρείται η επιτάχυνση της εκκαθάρισης των κληρονομιών.
Για τον σκοπό αυτο προβλέπεται ο ορισμός ειδικού εκκαθαριστή δικηγόρου από σχετικό κατάλογο του δικαστηρίου, με στόχο τη διαφάνεια, την ταχύτερη διεκπεραίωση των υποθέσεων και τον περιορισμό των καθυστερήσεων.
