Υπάρχουν στιγμές που όλοι έχουμε ακούσει μια φωνή μέσα μας να λέει «άστο καλύτερα, μην το κάνεις», «δεν είσαι αρκετά καλός», «μάλλον δεν θα πάει καλά, θα αποτύχεις», «τι θα πει ο κόσμος». Τόσο συχνά, μάλιστα, ώστε σε κάποια φάση καταλήγουμε να πιστεύουμε ότι αυτές οι σκέψεις είναι η αυθεντική έκφραση του εαυτού μας.
Όμως, πόσες από αυτές τις φωνές είναι πραγματικά δικές μας και πόσες έχουν φυτευτεί μέσα μας από το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώσαμε;
Από τη στιγμή που γεννιόμαστε, αρχίζουμε να μαθαίνουμε τους κανόνες του κόσμου. Οι γονείς, οι δάσκαλοι, η κοινωνία, η κουλτούρα μας, ακόμη και οι εμπειρίες που μας σημάδεψαν, συμβάλλουν στη διαμόρφωση του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τη ζωή. Αυτό είναι φυσικό και αναγκαίο. Χωρίς αυτούς τους κανόνες, δεν θα μπορούσαμε να λειτουργήσουμε ως μέλη μιας κοινωνίας. Ωστόσο, μαζί με χρήσιμα μαθήματα και αξίες, συχνά εσωτερικεύουμε και φόβους, ενοχές, απαγορεύσεις και περιορισμούς που δεν μας ανήκουν πραγματικά.
Όταν οι ξένες φωνές γίνονται δικές μας
Ένα παιδί που ακούει συνεχώς ότι δεν είναι αρκετά καλό, μεγαλώνει με μια εσωτερική φωνή που το αμφισβητεί. Ένα παιδί που μαθαίνει ότι πρέπει πάντα να ευχαριστεί τους άλλους και να είναι το «καλό παιδί», συχνά δυσκολεύεται ως ενήλικας να βάλει όρια. Ένα παιδί που τιμωρείται όταν εκφράζει τα συναισθήματά του, μπορεί αργότερα να αισθάνεται ενοχές κάθε φορά που διεκδικεί κάτι για τον εαυτό του.
Με τα χρόνια, οι εξωτερικές φωνές έχουν ενσωματωθεί μέσα μας και στην ουσία έχουν γίνει μέρος του εσωτερικού μας διαλόγου. Κάπου εκεί χάνεται η διάκριση ανάμεσα σε αυτό που πραγματικά νιώθουμε και σε αυτό που έχουμε μάθει να πιστεύουμε.
Γι’ αυτό και πολλές φορές ο άνθρωπος δεν καταλαβαίνει ότι ζει σύμφωνα με ξένες προσδοκίες. Νομίζει ότι είναι ο ίδιος που δεν τολμά, που φοβάται ή που αυτοσαμποτάρεται. Στην πραγματικότητα, μπορεί απλώς να αναπαράγει μηνύματα που κάποτε του δόθηκαν και τα οποία δεν αμφισβήτησε ποτέ.
Ο εσωτερικός κριτής που δεν ησυχάζει ποτέ
Ο Φρόυντ περιέγραψε αυτή τη λειτουργία μέσα από την έννοια του «υπερεγώ». Με απλά λόγια, πρόκειται για τον εσωτερικό κριτή που κουβαλάμε όλοι μέσα μας. Είναι εκείνος που μας υπενθυμίζει τι «πρέπει» να κάνουμε, τι θεωρείται σωστό ή αποδεκτό και τι όχι.
Το υπερεγώ έχει σημαντικό ρόλο, γιατι μας βοηθά να σεβόμαστε τους άλλους και να λειτουργούμε μέσα σε κοινωνικά πλαίσια. Όταν όμως γίνεται υπερβολικά αυστηρό, μετατρέπεται σε έναν αδυσώπητο δικαστή που δεν συγχωρεί λάθη, απαιτεί τελειότητα και μας γεμίζει ενοχές ακόμη και όταν δεν υπάρχει πραγματικός λόγος.
Τότε η ζωή αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με μια προσπάθεια συμμόρφωσης παρά με μια αυθεντική έκφραση του εαυτού μας.
Η μεγαλύτερη φυλακή είναι συχνά αόρατη
Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι οι περιορισμοί προέρχονται από εξωτερικούς παράγοντες, όπως πχ από τα χρήματα, τις συνθήκες, τις υποχρεώσεις ή τους άλλους ανθρώπους. Όμως πολλές φορές οι πιο ισχυρές φυλακές βρίσκονται μέσα μας. Είναι οι πεποιθήσεις που δεν αμφισβητήσαμε ποτέ, οι φόβοι που δεν προσπαθήσαμε να διώξουμε και οι απαγορεύσεις που κουβαλάμε χωρίς να θυμόμαστε καν από πού προήλθαν.
«Δεν μπορώ να το κάνω.»
«Δεν είμαι τόσο έξυπνος.»
«Μάλλον δεν μου αξίζει κάτι τέτοιο.»
«Τώρα είναι αργά για μένα.»
Αυτές οι φράσεις δεν είναι αντικειμενικές αλήθειες, αλλά ιστορίες που επαναλαμβάνονται τόσο καιρό μέσα μας, ώστε κάποια στιγμή τις περάσαμε για πραγματικότητα και τις πιστέψαμε.
Τι θέλω εγώ και τι θέλουν οι άλλοι από εμένα;
Ίσως το πιο δύσκολο ερώτημα που καλείται να απαντήσει ένας άνθρωπος είναι το εξής: «Ζω τη ζωή που θέλω ή τη ζωή που θεωρώ ότι πρέπει να ζήσω, σύμφωνα με τις επιταγές των άλλων;»
Πολλοί άνθρωποι φτάνουν σε μια ηλικία όπου συνειδητοποιούν ότι σημαντικές επιλογές τους δεν προέκυψαν από προσωπική επιθυμία αλλά από την ανάγκη να ανταποκριθούν στις προσδοκίες άλλων. Επέλεξαν σπουδές, επαγγέλματα, σχέσεις ή τρόπους ζωής επειδή αυτά θεωρούνταν σωστά, ασφαλή ή κοινωνικά αποδεκτά.
Η ελευθερία ξεκινά από μια απλή ερώτηση
Η ψυχική ωριμότητα δεν σημαίνει να απορρίπτουμε τα πάντα, ούτε να επαναστατούμε απέναντι σε κάθε κανόνα. Σημαίνει να αποκτήσουμε την ικανότητα να ξεχωρίζουμε ποια κομμάτια μας εκφράζουν πραγματικά και ποια αποτελούν κληρονομιά φόβων, ενοχών και κοινωνικών επιβολών.
Ίσως η πιο απελευθερωτική ερώτηση που μπορούμε να κάνουμε στον εαυτό μας είναι: «Αυτή η φωνή που ακούω τώρα είναι πράγματι δική μου;»
Η απάντηση χρειάζεται παρατήρηση, ειλικρίνεια και θάρρος. Όμως κάθε φορά που αμφισβητούμε μια περιοριστική πεποίθηση, ανοίγει λίγο περισσότερο ο χώρος για να ακουστεί η αυθεντική μας φωνή.
Να αγνοείς ό,τι σε κρατάει πίσω
Όταν λέμε «βάλε παρωπίδες σε οτιδήποτε προσπαθεί να σε κρατήσει πίσω», δεν εννοούμε να αγνοήσεις την πραγματικότητα ή τους κινδύνους. Εννοούμε να μάθεις να ξεχωρίζεις ποια εμπόδια είναι αληθινά και ποια υπάρχουν μόνο μέσα στο μυαλό σου.
Η πραγματική ελευθερία είναι να μπορείς να ακούσεις τη δική σου φωνή, αυτό που εσύ επιθυμείς, αυτό που εσύ σκέφτεσαι, μακριά από κάθε φόβο και ντροπή.
