Ποτέ άλλοτε στην ανθρώπινη ιστορία δεν ήταν τόσο εύκολο να επικοινωνήσεις με κάποιον. Με ένα μήνυμα, ένα like ή ένα swipe μπορείς να γνωρίσεις ανθρώπους από κάθε γωνιά του κόσμου, να συνομιλήσεις, να φλερτάρεις, να δημιουργήσεις επαφές που παλαιότερα θα ήταν αδύνατες ή να εξαφανιστείς από το πουθενά, κάνοντας το λεγόμενο “ghosting”. Κι όμως, μέσα σε αυτή την πρωτοφανή δυνατότητα σύνδεσης, όλο και περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν μόνοι, απογοητευμένοι και συναισθηματικά ανασφαλείς.

Ο Πολωνός κοινωνιολόγος Ζίγκμουντ Μπάουμαν περιέγραψε αυτή την πραγματικότητα που βιώνουμε με έναν ιδιαίτερα εύστοχο όρο: «σχέσεις τσέπης». Πρόκειται για σχέσεις που είναι πάντα διαθέσιμες, εύκολες στην πρόσβαση και εξίσου εύκολες στην απόρριψη. Σχέσεις που μπορούμε να έχουμε «στην τσέπη μας», όπως ακριβώς κρατάμε το κινητό μας τηλέφωνο. Τις ενεργοποιούμε όταν τις χρειαζόμαστε και τις αφήνουμε στην άκρη όταν μας κουράζουν ή όταν προκύψει κάτι που φαίνεται πιο ελκυστικό.

Η εποχή της εύκολης αντικατάστασης

Ένα από τα μεγαλύτερα χαρακτηριστικά των σύγχρονων σχέσεων είναι η αίσθηση ότι πάντα υπάρχει μια εναλλακτική επιλογή.

Ακόμη και όταν κάποιος βρίσκεται σε μια σχέση, είναι πολύ εύκολο να διατηρεί παράλληλες επαφές, να συνομιλεί με πρώην συντρόφους, να αναζητά επιβεβαίωση μέσω των κοινωνικών δικτύων ή να εξερευνά διαρκώς νέες πιθανότητες γνωριμιών. Η τεχνολογία έχει καταργήσει σχεδόν κάθε εμπόδιο που παλαιότερα περιόριζε αυτές τις συμπεριφορές.

Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να επενδύσουν πραγματικά σε μια σχέση. Όχι απαραίτητα επειδή δεν αγαπούν ή δεν ενδιαφέρονται, αλλά επειδή στο πίσω μέρος του μυαλού τους υπάρχει πάντα η σκέψη ότι ίσως κάπου αλλού υπάρχει κάτι καλύτερο.

Αυτή η διαρκής αναζήτηση του «ίσως» δημιουργεί ανθρώπους που βρίσκονται παντού και ταυτόχρονα πουθενά. Δηλαδή, λόγω του κινητού και των social media, ένας άνθρωπος σήμερα μπορεί να είναι δικτυωμένος με δεκάδες άτομα ταυτόχρονα. Μπορεί να μιλάει με μια κοπέλα στο Tinder, να κάνει chat με έναν πρώην στο Instagram, να φλερτάρει με κάποιον στο WhatsApp και ταυτόχρονα να κάθεται σε ένα μπαρ με τον/τη σύντροφό του.

Ψηφιακά και κοινωνικά, η παρουσία του είναι διάσπαρτη σε πολλά μέρη και σε πολλές διαφορετικές «ευκαιρίες», είναι «παντού».

Επειδή όμως η προσοχή του και η ενέργειά του είναι μοιρασμένες σε τόσα πολλά «ίσως» («ίσως αυτή η νέα γνωριμία είναι καλύτερη», «ίσως αν στείλω εκεί βρω κάτι πιο συναρπαστικό»), δεν είναι πραγματικά παρών σε καμία σχέση.

Αυτή η διαρκής αναζήτηση για το «κάτι καλύτερο» τον αφήνει συναισθηματικά άδειο. Έχει πολλές επαφές, αλλά μηδέν ουσιαστική σύνδεση. Είναι σαν να επισκέπτεται κανείς είκοσι πόλεις μέσα σε μια μέρα: στο τέλος, δεν έχει ζήσει σε καμία.

Όταν η απιστία δεν αρχίζει στο κρεβάτι

Για πολλούς, η απιστία εξακολουθεί να σημαίνει μια σωματική σχέση με κάποιον τρίτο. Ωστόσο, η συναισθηματική απιστία μπορεί να ξεκινήσει πολύ νωρίτερα. Μπορεί να αρχίσει τη στιγμή που κάποιος στρέφεται συστηματικά έξω από τη σχέση του για να βρει κατανόηση, επιβεβαίωση, ενθουσιασμό ή συναισθηματική εγγύτητα. Μπορεί να ξεκινήσει μέσα από ατελείωτες συνομιλίες, κρυφά μηνύματα ή τη δημιουργία μιας παράλληλης συναισθηματικής πραγματικότητας που ο σύντροφος αγνοεί.

Στην εποχή των «σχέσεων τσέπης», τα όρια γίνονται συχνά θολά. Οι άνθρωποι μπορούν να διατηρούν πολλαπλές συναισθηματικές συνδέσεις χωρίς ποτέ να θεωρήσουν ότι παραβιάζουν τη σχέση τους. Κι όμως, η εμπιστοσύνη πολλές φορές τραυματίζεται πολύ πριν υπάρξει οποιαδήποτε φυσική επαφή.

Ο φόβος πίσω από την ελευθερία

Η σύγχρονη κουλτούρα συχνά παρουσιάζει τη δέσμευση ως περιορισμό και την απόλυτη ελευθερία ως ιδανική κατάσταση. Ωστόσο, πίσω από αυτή την εικόνα κρύβεται συχνά ένας βαθύτερος φόβος.

Η αληθινή οικειότητα απαιτεί έκθεση. Απαιτεί να δείξουμε όχι μόνο τα δυνατά αλλά και τα ευάλωτα κομμάτια του εαυτού μας. Απαιτεί να αποδεχτούμε το ενδεχόμενο της απόρριψης, της απογοήτευσης ή του πόνου.

Πολλοί άνθρωποι προτιμούν να διατηρούν τις σχέσεις τους σε ένα ασφαλές βάθος, αρκετά κοντά ώστε να μη νιώθουν μόνοι, αλλά όχι τόσο κοντά ώστε να κινδυνεύσουν να πληγωθούν πραγματικά. Έτσι όμως αποφεύγουν ταυτόχρονα και το πιο ουσιαστικό κομμάτι της ανθρώπινης σύνδεσης.

Η ψευδαίσθηση της συνεχούς επιλογής

Οι εφαρμογές γνωριμιών και τα κοινωνικά δίκτυα έχουν δημιουργήσει μια αίσθηση αφθονίας. Στην Ελλάδα του σήμερα, αρκεί μια βόλτα στο Tinder, ένα γρήγορο scroll στο Badoo ή μερικά swipes στο Bumble για να νιώσεις ότι η επόμενη ερωτική σου επιλογή απέχει μόλις μερικά εκατοστά από το δάχτυλό σου. Θεωρητικά, υπάρχουν αμέτρητοι πιθανοί σύντροφοι διαθέσιμοι ανά πάσα στιγμή, στην ίδια σου την πόλη, έτοιμοι για match.

Όμως η ψυχολογία του ανθρώπου δεν λειτουργεί πάντα υπέρ του όταν οι επιλογές είναι ατελείωτες. Αντί να αισθανόμαστε πιο ικανοποιημένοι με τον άνθρωπο που γνωρίζουμε, γινόμαστε πιο αναποφάσιστοι και επιφανειακοί. Αντιμετωπίζουμε τους άλλους σαν προϊόντα σε ψηφιακό κατάλογο: αν το «προϊόν» που έχουμε παρουσιάσει μια μικρή δυσκολία ή ένα ελάττωμα, αντί να προσπαθήσουμε να το διορθώσουμε, ανοίγουμε πάλι την εφαρμογή για να βρούμε το επόμενο μοντέλο.

Αντί να εκτιμούμε αυτό που έχουμε, αναρωτιόμαστε διαρκώς τι μπορεί να χάνουμε. Η συνεχής σύγκριση γεννά ένα ανικανοποίητο αίσθημα, το οποίο γίνεται αόρατος εχθρός κάθε σταθερής σχέσης. Αυτή η γκρίνια μέσα στο μυαλό σου καταστρέφει σιγά-σιγά τη σχέση σου, χωρίς καν να το καταλάβεις.

Οι άνθρωποι εξακολουθούν να αναζητούν την αγάπη

Παρά τις αλλαγές στον τρόπο που σχετιζόμαστε, μια αλήθεια παραμένει αναλλοίωτη. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να έχουν ανάγκη τη σύνδεση, την ασφάλεια και το αίσθημα ότι ανήκουν κάπου.

Μπορεί να έχουμε περισσότερους τρόπους επικοινωνίας από ποτέ, όμως καμία εφαρμογή δεν μπορεί να αντικαταστήσει το αίσθημα ότι κάποιος μας γνωρίζει πραγματικά. Κανένα μήνυμα δεν μπορεί να υποκαταστήσει την εμπιστοσύνη που χτίζεται με τον χρόνο και καμία επιφανειακή επαφή δεν μπορεί να προσφέρει το βάθος που γεννιέται όταν δύο άνθρωποι επιλέγουν να παραμείνουν ο ένας δίπλα στον άλλον, ακόμη και όταν η εύκολη λύση θα ήταν να φύγουν.

Η πρόκληση της εποχής μας

Ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση των σύγχρονων σχέσεων να μην είναι η έλλειψη επιλογών αλλά η υπερβολή τους. Δεν είναι η δυσκολία να γνωρίσουμε ανθρώπους αλλά η δυσκολία να παραμείνουμε παρόντες όταν τους γνωρίσουμε.

Οι «σχέσεις τσέπης» μας προσφέρουν άνεση, ευκολία και τη διαβεβαίωση ότι μπορούμε να αποχωρήσουμε ανά πάσα στιγμή. Όμως οι βαθιές σχέσεις χτίζονται αργά, απαιτούν υπομονή, εμπιστοσύνη και τη γενναιότητα να παραμείνουμε ακόμη και όταν η τελειότητα που φανταζόμασταν δεν υπάρχει.

Για να λέμε την αλήθεια, οι άνθρωποι δεν έγιναν ξαφνικά πιο «ανήθικοι» ή πιο επιρρεπείς στην προδοσία από ό,τι στο παρελθόν. Η επιθυμία για επιβεβαίωση, πάθος ή διαφυγή παραμένει η ίδια. Ωστόσο, σήμερα είναι αναμφίβολα πολύ πιο εύκολο να βρει κανείς την ευκαιρία να απατήσει και πολύ πιο εύκολο να το ξεκινήσει με το πάτημα μερικών κουμπιών.