Ζούμε σε μια εποχή όπου έχουμε περισσότερες επιλογές από ποτέ. Με λίγα μόνο κλικ μπορούμε να βρούμε χιλιάδες τραγούδια, αμέτρητες σειρές, εκατοντάδες βιβλία και ατελείωτο περιεχόμενο στα social media. Θεωρητικά αυτό θα έπρεπε να μας κάνει πιο ευτυχισμένους, αφού έχουμε πρόσβαση σχεδόν σε οτιδήποτε θέλουμε. Στην πραγματικότητα, όμως, συμβαίνει συχνά το αντίθετο. Όταν οι επιλογές είναι πάρα πολλές, δυσκολευόμαστε να αποφασίσουμε τι πραγματικά θέλουμε και καταλήγουμε να ξοδεύουμε περισσότερο χρόνο ψάχνοντας παρά απολαμβάνοντας.

Πόσες φορές έχεις αποθηκεύσει ένα ενδιαφέρον άρθρο για να το διαβάσεις αργότερα; Ένα βιβλίο που ήθελες να αγοράσεις; Μια ταινία που μπήκε στη λίστα σου; Ένα τραγούδι που σε ενθουσίασε; Και πόσα από αυτά επέστρεψες τελικά να δεις, να ακούσεις ή να διαβάσεις;

Η ψευδαίσθηση της αφθονίας

Οι ψυχολόγοι γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι οι πολλές επιλογές δεν μας κάνουν απαραίτητα πιο ευτυχισμένους.

Σε ένα γνωστό πείραμα, ερευνητές παρουσίασαν σε καταναλωτές διαφορετικές μαρμελάδες. Όταν οι επιλογές ήταν λίγες, οι άνθρωποι αγόραζαν πιο εύκολα. Όταν όμως οι επιλογές αυξήθηκαν σημαντικά, οι περισσότεροι δυσκολεύονταν να αποφασίσουν και τελικά δεν επέλεγαν τίποτα.

Το ίδιο συμβαίνει και στην καθημερινότητά μας. Ανοίγουμε μια πλατφόρμα για να ακούσουμε μουσική και περνάμε μισή ώρα ψάχνοντας τι θα ακούσουμε. Ψάχνουμε μια ταινία και τελικά κουραζόμαστε πριν καν πατήσουμε το play. Η αφθονία που υποτίθεται ότι θα μας διευκόλυνε, πολλές φορές μας μπλοκάρει.

Η χαμένη ικανότητα να μένουμε σε ένα πράγμα

Τα τελευταία χρόνια δεν άλλαξε μόνο η ποσότητα του περιεχομένου που καταναλώνουμε. Άλλαξε και ο τρόπος με τον οποίο εκπαιδεύουμε την προσοχή μας. Μέσα σε λίγα λεπτά μπορούμε να δούμε ένα βίντεο για ψυχολογία, αμέσως μετά μια συνταγή, στη συνέχεια ένα αστείο βίντεο, μια είδηση, μια ταξιδιωτική πρόταση και έπειτα ένα απόσπασμα από μια ταινία. Ο εγκέφαλος μεταπηδά διαρκώς από θέμα σε θέμα χωρίς καμία σύνδεση μεταξύ τους.

Αυτή η συνεχής εναλλαγή δημιουργεί την αίσθηση ότι μαθαίνουμε και ανακαλύπτουμε πολλά πράγματα, όμως συχνά δεν προλαβαίνουμε να εμβαθύνουμε σε τίποτα. Το μυαλό συνηθίζει στην ταχύτητα και αρχίζει να δυσκολεύεται να παραμείνει συγκεντρωμένο σε μια δραστηριότητα για αρκετή ώρα. Ένα βιβλίο μοιάζει ξαφνικά «αργό», μια ταινία δύο ωρών απαιτητική και μια ουσιαστική συζήτηση κουραστική.

Ίσως γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι σήμερα νιώθουν ότι καταναλώνουν περισσότερο περιεχόμενο από ποτέ, αλλά θυμούνται λιγότερα από ποτέ. Δεν λείπουν οι πληροφορίες. Αυτό που λείπει ειναι ο χρόνος και η προσοχή που χρειάζονται για να αποκτήσουν νόημα. Όταν όλα περνούν γρήγορα μπροστά από τα μάτια μας, τίποτα δεν προλαβαίνει να κατασταλάξει πραγματικά μέσα μας.

Γιατί μας αρέσει τόσο πολύ να αποθηκεύουμε;

Σχεδόν όλοι έχουμε μια λίστα με πράγματα που θέλουμε να δούμε αργότερα. Αποθηκεύουμε άρθρα, βίντεο, τραγούδια, συνταγές, βιβλία και ιδέες με την πεποίθηση ότι κάποια στιγμή θα επιστρέψουμε σε αυτά. Η αλήθεια είναι ότι η ίδια η πράξη της αποθήκευσης μας δίνει μια μικρή αίσθηση ικανοποίησης. Νιώθουμε ότι ανακαλύψαμε κάτι ενδιαφέρον και ότι δεν θα το χάσουμε.

Ο εγκέφαλος αγαπά την αναζήτηση και την προσδοκία. Όταν βρίσκουμε κάτι καινούργιο, νιώθουμε ενθουσιασμό και περιέργεια. Αυτή η αίσθηση είναι πολλές φορές πιο έντονη από την πραγματική εμπειρία που ακολουθεί. Έτσι, συνεχίζουμε να ψάχνουμε το επόμενο ενδιαφέρον πράγμα, χωρίς να αφιερώνουμε χρόνο σε αυτό που μόλις βρήκαμε. Καταλήγουμε να γεμίζουμε λίστες και φακέλους με πράγματα που μας άρεσαν, αλλά δεν απολαύσαμε ποτέ πραγματικά.

Όταν η αποθήκευση αντικαθιστά την εμπειρία

Πολλές έρευνες δείχνουν ότι όταν βασιζόμαστε υπερβολικά στην αποθήκευση, αρχίζουμε να ζούμε λιγότερο έντονα το παρόν. Είναι σαν να λέει ο εγκέφαλος: «Δεν χρειάζεται να δώσω προσοχή τώρα, μπορώ να επιστρέψω αργότερα». Το πρόβλημα είναι ότι αυτό το «αργότερα» τις περισσότερες φορές δεν έρχεται ποτέ.

Σκεφτείτε πόσες φορές βγάλατε πολλές φωτογραφίες σε μια εκδρομή ή σε μια συναυλία. Συχνά θυμόμαστε περισσότερο τη διαδικασία της φωτογράφισης παρά την ίδια τη στιγμή. Το ίδιο συμβαίνει και με το περιεχόμενο που αποθηκεύουμε. Αντί να διαβάσουμε ένα άρθρο ή να ακούσουμε ένα τραγούδι με προσοχή, το βάζουμε σε μια λίστα για το μέλλον. Με αυτόν τον τρόπο χάνουμε ένα μέρος της εμπειρίας που θα μπορούσαμε να ζήσουμε εκείνη τη στιγμή.

Δεν συμβαίνει μόνο με τη μουσική

Αυτή η συνήθεια δεν αφορά μόνο τα τραγούδια, τις σειρές ή τα βίντεο. Εμφανίζεται σχεδόν σε κάθε τομέα της ζωής μας. Υπάρχουν βιβλία που αγοράσαμε με ενθουσιασμό και παραμένουν χρόνια στη βιβλιοθήκη. Υπάρχουν άνθρωποι που σκεφτόμαστε συχνά να πάρουμε ένα τηλέφωνο, αλλά συνεχώς το αναβάλλουμε. Υπάρχουν στόχοι και σχέδια που μεταφέρονται διαρκώς στο μέλλον.

Χωρίς να το καταλάβουμε, δημιουργούμε μια ζωή γεμάτη «θα το κάνω αργότερα». Οι λίστες μεγαλώνουν, οι εκκρεμότητες αυξάνονται και πολλές όμορφες στιγμές μένουν ανεκμετάλλευτες. Ενώ έχουμε την αίσθηση ότι κρατάμε τα πάντα διαθέσιμα για το μέλλον, στην πραγματικότητα απομακρυνόμαστε από το παρόν.

Η αξία της προσοχής

Η λύση δεν είναι να σταματήσουμε να ανακαλύπτουμε νέα πράγματα ή να περιορίσουμε κάθε μορφή περιέργειας. Η αναζήτηση νέων εμπειριών είναι ένα φυσιολογικό και υγιές κομμάτι της ζωής. Αυτό που χρειάζεται είναι να μάθουμε να δίνουμε περισσότερο χώρο και χρόνο σε όσα ήδη έχουμε επιλέξει.

Να ακούσουμε ένα ολόκληρο άλμπουμ χωρίς να ψάχνουμε συνεχώς το επόμενο τραγούδι. Να δούμε μια ταινία χωρίς να κοιτάμε κάθε λίγο το κινητό μας. Να διαβάσουμε ένα βιβλίο που ήδη έχουμε αντί να αγοράζουμε διαρκώς καινούργια. Η πραγματική απόλαυση δεν βρίσκεται πάντα στην ανακάλυψη του επόμενου πράγματος, αλλά στην ουσιαστική επαφή με αυτό που έχουμε ήδη μπροστά μας.

Μήπως περνάμε ξιστά από αυτά που αγαπάμε και μας εμπνέουν;

Το πιο σημαντικό ερώτημα είναι αν τελικά προσπερνάμε πράγματα που ήδη αγαπάμε, επειδή είμαστε διαρκώς απασχολημένοι με την αναζήτηση νέων εμπειριών. Πόσες φορές βρήκαμε κάτι που μας ενθουσίασε και μετά το ξεχάσαμε μέσα σε μια ατελείωτη λίστα αποθηκευμένων επιλογών; Πόσες φορές αφήσαμε μια σχέση, μια συνήθεια ή μια δραστηριότητα στο περιθώριο επειδή πιστεύαμε ότι αργότερα θα έχουμε περισσότερο χρόνο;

Ίσως η ευτυχία να μην βρίσκεται πάντα στο επόμενο τραγούδι, στο επόμενο βιβλίο ή στην επόμενη εμπειρία. Ίσως βρίσκεται σε αυτά που έχουμε ήδη βρει και δεν έχουμε αφιερώσει αρκετό χρόνο για να τα ζήσουμε πραγματικά. Γιατί τελικά υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να συλλέγεις εμπειρίες και στο να τις βιώνεις και πολλές φορές η ζωή αρχίζει πραγματικά όταν σταματάμε να ψάχνουμε συνεχώς το επόμενο και στρέφουμε την προσοχή μας σε αυτό που βρίσκεται ήδη μπροστά μας.

Δεν κινδυνεύουμε να ξεμείνουμε από περιεχόμενο. Κινδυνεύουμε να ξεμείνουμε από την ικανότητα να μένουμε αρκετή ώρα σε κάτι ώστε να μας αγγίξει πραγματικά!!!