Η ιδέα της συνταξιοδότησης πριν καν κλείσεις τα 50 μοιάζει για τους περισσότερους με ένα άπιαστο όνειρο. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι άνθρωποι σε Ευρώπη και ΗΠΑ επιλέγουν να ακολουθήσουν το κίνημα FIRE (Financial Independence, Retire Early), με στόχο να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία και να εγκαταλείψουν την εργασία δεκαετίες νωρίτερα από τον μέσο εργαζόμενο.
Η φιλοσοφία του είναι απλή αλλά απαιτητική: να ξοδεύεις πολύ λιγότερα από όσα κερδίζεις, να αποταμιεύεις ακόμη και το 50%-70% του εισοδήματός σου, να επενδύεις συστηματικά και να αφήνεις τον χρόνο να αυξήσει την αξία των χρημάτων σου.
Για κάποιους πρόκειται για τον δρόμο προς την απόλυτη ελευθερία. Για άλλους, για έναν τρόπο ζωής που απαιτεί υπερβολικές στερήσεις.
«Δεν ανάβαμε τη θέρμανση, αγοράζαμε την ελευθερία μας»
Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι ο Άλαν και η Κέιτι Ντόνεγκαν από τη Βρετανία, οι οποίοι κατάφεραν να σταματήσουν να εργάζονται όταν εκείνος ήταν μόλις 40 ετών και εκείνη 35.
Όπως περιγράφει ο Άλαν Ντόνεγκαν στο BBC, κάθε χειμώνα απέφευγαν να ανοίξουν τη θέρμανση, φορούσαν περισσότερα ρούχα και χρησιμοποιούσαν θερμοφόρες.
«Δεν ήταν ταλαιπωρία, ήταν στρατηγική», λέει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι ο στόχος τους ήταν ξεκάθαρος: η οικονομική ανεξαρτησία.
Για δέκα ολόκληρα χρόνια απέφευγαν σχεδόν κάθε περιττή δαπάνη. Δεν αγόραζαν έτοιμο φαγητό και πήγαιναν καθημερινά στη δουλειά με γεύμα από το σπίτι, μια συνήθεια που -όπως υπολογίζουν- τους εξοικονόμησε περίπου 40.000 λίρες μέσα σε μια δεκαετία.
Η Κέιτι Ντόνεγκαν, πρώην αναλογίστρια (εξειδικευμένη επιστήμονας που συνδυάζει μαθηματικά, στατιστική και χρηματοοικονομική θεωρία για να αξιολογεί και να διαχειρίζεται τον οικονομικό αντίκτυπο των κινδύνων και της αβεβαιότητας), εξηγεί επίσης στο BBC ότι κάθε λίρα που επένδυαν αποτελούσε «ένα ακόμη βήμα προς τη ζωή που πραγματικά ήθελαν». Όταν οι αποταμιεύσεις και οι επενδύσεις τους έφτασαν το 1 εκατ. λίρες, αποφάσισαν να αποχωρήσουν οριστικά από την εργασία.
Ζωή με λιγότερες ανέσεις, περισσότερη ελευθερία
Την ίδια φιλοσοφία ακολουθεί και ο Ντέιβιντ Σκόδερν από το Σέφιλντ, ο οποίος εκτιμά ότι θα συνταξιοδοτηθεί στα 46 του.
Μιλώντας στο Sky News, εξηγεί ότι άφησε πίσω όχι μόνο τον τζόγο, αλλά και το αυτοκίνητο, το αλκοόλ, το κάπνισμα και πολλές καταναλωτικές συνήθειες.
«Οι περισσότερες δουλειές σήμερα δεν προσφέρουν πραγματική ελευθερία ή αυτονομία. Η ιδέα να εργάζομαι μέχρι τα μέσα ή τα τέλη της δεκαετίας των 60 μού φαίνεται εξαιρετικά καταθλιπτική», αναφέρει.
Σήμερα, μαζί με τη σύντροφό του, ζουν με περίπου 20.000 λίρες τον χρόνο, επενδύοντας το μεγαλύτερο μέρος των εισοδημάτων τους σε παθητικά επενδυτικά κεφάλαια χαμηλού κόστους.
Παράλληλα, προειδοποιεί όσους σκέφτονται να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο:
«Αν δεν μπορείς να εξηγήσεις με απλά λόγια πού επενδύεις τα χρήματά σου, τότε πιθανότατα δεν το καταλαβαίνεις ούτε εσύ».
Η γυναίκα που αποχώρησε από την εργασία στα 44
Παρόμοια ιστορία έχει και η Αμερικανίδα εκπαιδευτικός Έιμι Μίνκλεϊ, η οποία κατάφερε να συνταξιοδοτηθεί στα 44 της χρόνια.
Εργάστηκε σε διεθνή σχολεία στην Ιαπωνία, τη Σιγκαπούρη, την Ινδία και την Ταϊλάνδη, όπου μπορούσε να αποταμιεύει σημαντικό μέρος του εισοδήματός της.
Απέφευγε τις ακριβές αγορές, κρατούσε τις ηλεκτρονικές συσκευές μέχρι να χαλάσουν και μαγείρευε σχεδόν καθημερινά στο σπίτι.
Σήμερα ζει στο Μπαλί, με τις επενδύσεις της να καλύπτουν τα έξοδά της.
Όπως συνοψίζει η ίδια:
«οι αρχές του FIRE είναι απλές: ξόδευε λιγότερα από όσα κερδίζεις, επένδυσε τη διαφορά και δώσε χρόνο στα χρήματά σου να αναπτυχθούν».
Είναι όμως εφικτό για όλους;
Παρά τη δημοτικότητά του, αρκετοί οικονομικοί σύμβουλοι θεωρούν οτι το FIRE δεν αποτελεί ρεαλιστική επιλογή για τη μεγάλη πλειονότητα των εργαζομένων.
Η Κάρολ Σλάιφ, επικεφαλής στρατηγικής αγορών της BMO Private Wealth, εξηγεί στο BBC ότι οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα δεν επιδιώκουν απαραίτητα να σταματήσουν νωρίς τη δουλειά τους, αλλά να πετύχουν καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στην εργασία και την προσωπική ζωή.
Όπως επισημαίνει, αν κάποιος αποκτήσει χρόνο αλλά χάσει την υγεία του, τις φιλίες του ή την αίσθηση σκοπού, τότε εύλογα αναρωτιέται αν άξιζαν τελικά όλες οι θυσίες.
Από την πλευρά της, η Σάρα Κόουλς της AJ Bell τονίζει ότι το αυξημένο κόστος ζωής κάνει ολοένα δυσκολότερη την εφαρμογή του μοντέλου FIRE. Παρ’ όλα αυτά, θεωρεί ότι αρκετές από τις αρχές του μπορούν να φανούν χρήσιμες σε όλους, όπως η έγκαιρη αποταμίευση, οι σταδιακά αυξανόμενες εισφορές για τη σύνταξη και οι συστηματικές επενδύσεις.
Η πιο «ήπια» εκδοχή του FIRE
Ακριβώς επειδή το παραδοσιακό μοντέλο απαιτεί μεγάλες στερήσεις, τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί και το λεγόμενο Barista FIRE.
Σε αυτή την εκδοχή, οι επενδύσεις καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των εξόδων διαβίωσης, ενώ το υπόλοιπο εισόδημα προέρχεται από μερική ή ευέλικτη εργασία.
Έτσι, αρκετοί καταφέρνουν να εργάζονται λιγότερες ώρες, χωρίς να αποχωρούν εντελώς από την αγορά εργασίας.
Τι λένε οι επιστήμονες για την πρόωρη συνταξιοδότηση
Η πρόωρη αποχώρηση από την εργασία δεν έχει μόνο οικονομικές αλλά και επιστημονικές προεκτάσεις.
Σύμφωνα με έρευνα του National Bureau of Economic Research, που παρουσίασε το US News, όσοι αποχώρησαν από την εργασία μεταξύ 51 και 64 ετών εμφάνισαν ταχύτερη γνωστική έκπτωση σε σχέση με όσους συνέχισαν να εργάζονται.
Ο καθηγητής Οικονομικών του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, Ντέιβιντ Νιούμαρκ, εξηγεί ότι η εργασία προσφέρει συνεχή πνευματική πρόκληση και κοινωνική αλληλεπίδραση, στοιχεία που βοηθούν στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.
Από την άλλη, η αναπληρώτρια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Τέξας, Σέι Χουάνγκ Χαν, επισημαίνει ότι όσοι συνταξιοδοτούνται νωρίς μπορούν να προστατεύσουν την πνευματική τους υγεία μέσα από τον εθελοντισμό, τη δια βίου μάθηση, την κοινωνική ζωή και δραστηριότητες που δίνουν νόημα στην καθημερινότητά τους.
Το μεγαλύτερο δίδαγμα του FIRE
Ίσως τελικά το σημαντικότερο μήνυμα του κινήματος να μην είναι η πρόωρη συνταξιοδότηση, αλλά η οικονομική ανεξαρτησία και η δυνατότητα επιλογών.
Για κάποιους αυτό σημαίνει να σταματήσουν να εργάζονται στα 40 ή στα 45. Για άλλους, να μειώσουν τις ώρες εργασίας, να αλλάξουν επάγγελμα ή να αποκτήσουν μεγαλύτερη ελευθερία στις αποφάσεις της ζωής τους.
Σε κάθε περίπτωση, το FIRE υπενθυμίζει οτι η πραγματική ευημερία δεν μετριέται μόνο από το μέγεθος του τραπεζικού λογαριασμού, αλλά και από το πώς επιλέγει κανείς να αξιοποιήσει τον χρόνο και την ελευθερία που έχει κερδίσει.
