Υπάρχουν άνδρες που φτάνουν στα 40, στα 50 ή ακόμη και στα 60 τους χρόνια και, παρόλο που έχουν γνωρίσει γυναίκες, έχουν ερωτευτεί και έχουν ζήσει σχέσεις, δυσκολεύονται να δημιουργήσουν έναν σταθερό και ουσιαστικό δεσμό.
Συχνά οι άνθρωποι γύρω τους θεωρούν ότι απλώς φοβούνται τη δέσμευση ή ότι δεν έχουν βρει το κατάλληλο πρόσωπο. Η πραγματικότητα όμως είναι συνήθως πιο σύνθετη, γιατί πίσω από την επαναλαμβανόμενη απομάκρυνση από τις σχέσεις μπορεί να κρύβεται ένας πολύ συναισθηματικός δεσμός με τη μητέρα τους, ένας δεσμός που ξεκίνησε από αγάπη και φροντίδα αλλά με τα χρόνια έγινε τόσο ισχυρός, ώστε ο άνδρας δυσκολεύεται να νιώσει ότι η ζωή του είναι δική του και του ανήκει ολοκληρωτικά.
Όταν η αγάπη αρχίζει να μοιάζει με υποχρέωση
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνδρας που αγαπά πολύ τη μητέρα του αντιμετωπίζει κάποιο ψυχολογικό πρόβλημα ούτε ότι κάθε στοργική μητέρα κρατά πίσω τον γιο της. Η στενή σχέση ανάμεσα σε μητέρα και παιδί μπορεί να είναι απόλυτα υγιής και να συνοδεύει έναν άνθρωπο σε όλη του τη ζωή χωρίς να δημιουργεί δυσκολίες.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αγάπη συνδέεται με την αίσθηση της υποχρέωσης και όταν ο ένας νιώθει ότι η δική του ηρεμία εξαρτάται από τη συναισθηματική κατάσταση του άλλου. Τότε ο γιος μπορεί να αγαπά τόσο πολύ τη μητέρα του, ώστε να φοβάται ότι οποιαδήποτε κίνηση ανεξαρτησίας θα τη στενοχωρήσει, ενώ η μητέρα μπορεί, συχνά χωρίς να το καταλαβαίνει, να έχει συνηθίσει τόσο πολύ την παρουσία του, ώστε η απομάκρυνσή του να βιώνεται σαν απώλεια.
Το παιδί που έμαθε να είναι πάντα διαθέσιμο
Σε κάποιες οικογένειες ο γιος μεγαλώνει νιώθοντας ότι πρέπει να είναι πάντα δίπλα στη μητέρα του. Εκείνη μπορεί να τον παίρνει συχνά τηλέφωνο, να θέλει να ξέρει πού βρίσκεται και να ανησυχεί πολύ όταν δεν της δίνει συχνά νέα. Όταν εκείνος αρχίζει να περνά περισσότερο χρόνο με μια σύντροφο, η μητέρα μπορεί να στενοχωριέται, να λέει ότι την έχει παραμελήσει ή ότι «δεν είναι όπως παλιά». Έτσι, ο γιος μπορεί να αισθάνεται ότι, αν αφιερώσει χρόνο στη δική του σχέση, πληγώνει τη μητέρα του. Αυτή η πίεση δεν είναι πάντα εμφανής, αλλά μπορεί να τον δυσκολεύει να αφεθεί πραγματικά σε μια ερωτική σχέση.
Γιατί η σοβαρή σχέση προκαλεί άγχος;
Όταν μια γυναίκα μπαίνει κανονικά στη ζωή του και η σχέση αρχίζει να γίνεται πιο σοβαρή, μπορεί να εμφανιστεί ένα παράξενο άγχος που ούτε ο ίδιος καταλαβαίνει εύκολα. Ξαφνικά αρχίζει να βλέπει μόνο τα ελαττώματα της συντρόφου του, νιώθει ότι πιέζεται, ότι χάνει την ελευθερία του ή ότι η σχέση απαιτεί περισσότερα απ’ όσα μπορεί να δώσει. Συχνά πιστεύει ότι απλώς δεν είναι έτοιμος για κάτι σοβαρό, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να δυσκολεύεται να αντέξει αυτό που συμβολίζει η σχέση, ότι δηλαδή ένας άλλος άνθρωπος αποκτά κεντρική θέση στη ζωή του και ότι η μητέρα παύει να είναι το μοναδικό πρόσωπο γύρω από το οποίο οργανώνονται οι αποφάσεις και τα συναισθήματά του.
Η γυναίκα που νιώθει ότι περισσεύει
Σε μια τέτοια κατάσταση η σύντροφος συχνά αισθάνεται ότι δεν υπάρχει πραγματικός χώρος για εκείνη. Δεν χρειάζεται να συμβαίνει κάτι παράξενο ή ανάρμοστο ανάμεσα στη μητέρα και τον γιο. Αρκεί το γεγονός ότι η μητέρα είναι το πρώτο πρόσωπο που συμβουλεύεται, εκείνη που πρέπει να ενημερώνεται για τα πάντα και εκείνη της οποίας η απογοήτευση επηρεάζει τελικά τις επιλογές του.
Η γυναίκα που βρίσκεται δίπλα του μπορεί να ζητά περισσότερο χρόνο, περισσότερη αυτονομία για το ζευγάρι ή τη δημιουργία μιας κοινής ζωής και εκείνος να το βιώνει σαν απαίτηση να απομακρυνθεί από τη μητέρα του. Τότε δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, καθώς η σύντροφος ζητά περισσότερη παρουσία, ο άνδρας νιώθει πίεση, απομακρύνεται και τελικά η σχέση φθείρεται μέχρι να τελειώσει, αφήνοντάς τον να επιστρέψει στο γνώριμο περιβάλλον όπου αισθάνεται ασφάλεια και λιγότερη εσωτερική σύγκρουση.
Δεν υπάρχουν πάντα «κακοί» σε αυτή την ιστορία
Είναι σημαντικό να μην παρουσιάζουμε τη μητέρα ως «κακή» ή «χειριστική», γιατί οι ανθρώπινες σχέσεις σπάνια είναι τόσο απλές. Μια μητέρα μπορεί να αγαπά βαθιά το παιδί της και ταυτόχρονα να φοβάται τη μοναξιά, να έχει αφιερώσει όλη της τη ζωή στην οικογένεια και να δυσκολεύεται να αποδεχτεί ότι ο γιος της μεγαλώνει και δημιουργεί έναν κόσμο που δεν την περιλαμβάνει στο κέντρο του.
Από την άλλη πλευρά, ο γιος μπορεί να έχει μάθει ότι είναι καλός γιος όταν είναι πάντα εκεί, όταν βοηθά, όταν στηρίζει και όταν δεν απογοητεύει. Αυτή η ισορροπία λειτουργεί για χρόνια, μέχρι να εμφανιστεί μια σύντροφος που ζητά έναν διαφορετικό τρόπο ζωής και αναγκάζει και τους δύο να αλλάξουν ρόλους.
Τι συμβαίνει όταν η μητέρα δεν υπάρχει πια;
Ακόμη και όταν η μητέρα φύγει από τη ζωή, το πρόβλημα δεν εξαφανίζεται απαραίτητα. Ένας άνθρωπος που έχει περάσει δεκαετίες οργανώνοντας τη ζωή του γύρω από τη μητέρα του μπορεί να συνεχίσει να κουβαλά μέσα του τη φωνή της, τις προσδοκίες της και τις ενοχές που έχει μάθει να αισθάνεται. Μπορεί να νιώθει ότι τώρα είναι ελεύθερος, αλλά ταυτόχρονα να αισθάνεται κενός, χαμένος ή ακόμη και ένοχος επειδή θέλει να ζήσει διαφορετικά. Ο πραγματικός αποχωρισμός δεν συμβαίνει αυτόματα με την απουσία του άλλου ανθρώπου· είναι μια εσωτερική διαδικασία που απαιτεί χρόνο και συνειδητοποίηση.
Η λύση δεν είναι η απόσταση αλλά τα όρια
Η λύση, επομένως, δεν είναι να κόψει ένας άνδρας τη μητέρα του από τη ζωή του ούτε να πάψει να τη φροντίζει. Το ζητούμενο είναι να μπορέσει να τη βλέπει ως σημαντικό κομμάτι της ζωής του χωρίς να της παραχωρεί το δικαίωμα να καθορίζει τις προσωπικές του επιλογές. Μπορεί να την αγαπά, να βρίσκεται κοντά της και να τη στηρίζει, αλλά ταυτόχρονα να δημιουργεί τη δική του σχέση, να παίρνει αποφάσεις που τον εκφράζουν και να αποδέχεται ότι η ενηλικίωση περιλαμβάνει και τη δυνατότητα να στενοχωρήσουμε κάποιες φορές ανθρώπους που αγαπάμε.
Η ερώτηση που αλλάζει τα πάντα
Το πιο δύσκολο ερώτημα για έναν άνθρωπο που έχει ζήσει μέσα σε έναν τόσο στενό δεσμό δεν είναι «τι θέλει η μητέρα μου από εμένα», αλλά «τι θέλω εγώ πραγματικά από τη ζωή μου».
Θέλω συντροφικότητα, κοινή ζωή και ουσιαστική σχέση ή έχω πείσει τον εαυτό μου ότι δεν τα χρειάζομαι επειδή έτσι αποφεύγω τον φόβο και τις ενοχές; Φυσικά, δεν σημαίνει ότι κάθε δυσκολία στις ερωτικές σχέσεις έχει ως αιτία τη σχέση με τη μητέρα. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί λόγοι που μπορούν να επηρεάσουν έναν άνθρωπο και τον τρόπο που σχετίζεται με τους άλλους. Η προσωπικότητα, οι εμπειρίες, οι απογοητεύσεις και οι προηγούμενες σχέσεις παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο.
Οταν όμως κάποιος παρατηρεί ότι κάθε φορά που μια σχέση γίνεται πιο βαθιά αισθάνεται την ανάγκη να απομακρυνθεί, αξίζει να αναρωτηθεί μήπως το πραγματικό εμπόδιο δεν είναι οτι «δεν βρήκε τη σωστή γυναίκα», αλλά ότι δεν έχει μάθει ακόμη να αγαπά χωρίς να αισθάνεται ότι προδίδει τη μητέρα του.
Η πιο ουσιαστική ελευθερία αρχίζει τη στιγμή που ένας άνθρωπος μπορεί να πει μέσα του: «Σε αγαπώ, αλλά η ζωή μου είναι δική μου». Τότε μια ερωτική σχέση παύει να μοιάζει με εγκατάλειψη ή προδοσία και μπορεί επιτέλους να γίνει αυτό που πραγματικά είναι· η συνειδητή επιλογή δύο ενήλικων ανθρώπων να μοιραστούν τη ζωή τους με αγάπη, ευθύνη και προσωπική ελευθερία.
