«Στην αρχή πίστευα ότι απλώς του άρεσε να φοράω κάλτσες μέσα στο σπίτι. Μετά κατάλαβα ότι τον ελκύουν πολύ συγκεκριμένα είδη, κυρίως οι μακριές νάιλον κάλτσες, και ότι του αρέσει να τις βλέπει πάνω μου, να τις αγγίζει και να τις συνδυάζω με συγκεκριμένα ρούχα. Στην αρχή μου φάνηκε περίεργο, αλλά δεν με ενοχλούσε. Το πρόβλημα άρχισε όταν μου το ζητούσε όλο και πιο συχνά και απογοητευόταν όταν δεν είχα διάθεση. Κάποια στιγμή ένιωσα ότι έπρεπε να ντύνομαι με έναν συγκεκριμένο τρόπο για να τον ικανοποιώ. Τον αγαπώ και δεν θέλω να τον κάνω να νιώθει άσχημα, αλλά ούτε θέλω να αισθάνομαι ότι πρέπει να κάνω κάτι που δεν επιθυμώ. Πώς μπορώ να καταλάβω αν είναι απλώς ένα ιδιαίτερο φετίχ ή αν έχει αρχίσει να επηρεάζει τη σχέση μας;»

Όταν ένας άνθρωπος αποκαλύπτει στον σύντροφό του ότι τον ελκύει ιδιαίτερα ένα συγκεκριμένο ρούχο, υλικό, αντικείμενο, μυρωδιά ή χαρακτηριστικό του σώματος, η αντίδραση μπορεί να είναι πολύ διαφορετική.

Μπορεί να υπάρξει περιέργεια, ενδιαφέρον ή ακόμη και ενθουσιασμός. Μπορεί, όμως, να εμφανιστούν αμηχανία και ερωτήματα, είναι κάτι φυσιολογικό; κρύβει κάτι βαθύτερο; και κυρίως, πότε μια ιδιαίτερη ερωτική προτίμηση παραμένει απλώς μια προτίμηση και πότε αρχίζει να επηρεάζει τη σχέση;

Η απάντηση δεν βρίσκεται στο πόσο «ασυνήθιστο» φαίνεται κάτι. Βρίσκεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο βιώνεται και στο αν υπάρχει ελευθερία, συναίνεση και σεβασμός ανάμεσα στους δύο ανθρώπους.

Τι ακριβώς είναι ένα φετίχ;

Με τον όρο «φετίχ» περιγράφεται μια έντονη ερωτική έλξη προς ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, υλικό, ρούχο, μυρωδιά ή χαρακτηριστικό του σώματος.

Για έναν άνθρωπο μπορεί να είναι ένα συγκεκριμένο ύφασμα ή ένα είδος παπουτσιού. Για κάποιον άλλον μπορεί να είναι μια μυρωδιά, ένα ρούχο ή μια συγκεκριμένη εμφάνιση.

Το γεγονός ότι κάτι λειτουργεί ως ιδιαίτερα ισχυρό ερωτικό ερέθισμα δεν σημαίνει από μόνο του ότι υπάρχει κάποιο ψυχολογικό πρόβλημα.

Για κάποιους αποτελεί απλώς μια επιπλέον διάσταση της ερωτικής τους ζωής. Για άλλους μπορεί να είναι σημαντικότερο κομμάτι της διέγερσής τους, χωρίς όμως να σημαίνει ότι δεν μπορούν να αισθανθούν επιθυμία ή οικειότητα χωρίς αυτό.

Το σημαντικό είναι να ξεχωρίζει κανείς την προτίμηση από την ανάγκη και τον καταναγκασμό.

Δεν έχουν όλα τα φετίχ την ίδια σημασία

Οι ερωτικές προτιμήσεις δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους.

Υπάρχουν άνθρωποι που απλώς απολαμβάνουν ένα συγκεκριμένο στοιχείο, χωρίς να το θεωρούν απαραίτητο. Είναι κάτι που προσθέτει ενδιαφέρον, αλλά δεν καθορίζει τη σεξουαλική τους ζωή.

Υπάρχουν και εκείνοι για τους οποίους το φετίχ αποτελεί σημαντικό μέρος της ερωτικής διέγερσης. Μπορεί να αισθάνονται μεγαλύτερη επιθυμία όταν υπάρχει το συγκεκριμένο ερέθισμα, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι είναι απολύτως απαραίτητο.

Υπάρχει, τέλος, η περίπτωση όπου η συγκεκριμένη προτίμηση αποκτά τόσο κυρίαρχο ρόλο, ώστε να περιορίζει σημαντικά τη σεξουαλική ή συναισθηματική ζωή του ανθρώπου ή να προκαλεί έντονη δυσφορία.

Εκεί το ζήτημα δεν είναι πλέον ότι κάποιος έχει μια διαφορετική επιθυμία, αλλά ο βαθμός στον οποίο αυτή η επιθυμία ελέγχει τη ζωή του.

Πώς δημιουργείται μια τέτοια ερωτική προτίμηση;

Δεν υπάρχει μια και μοναδική εξήγηση για το πώς αποκτά ένας άνθρωπος ένα φετίχ.

Μια από τις βασικές θεωρίες είναι οτι η ερωτική διέγερση μπορεί να συνδεθεί με ένα αντικείμενο ή χαρακτηριστικό που βρίσκεται ταυτόχρονα σε μια έντονη ή σημαντική εμπειρία. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η σύνδεση μπορεί να ενισχυθεί και το συγκεκριμένο ερέθισμα να αποκτήσει ιδιαίτερη ερωτική σημασία.

Ρόλο μπορεί επίσης να παίξουν οι πρώτες εμπειρίες, οι εικόνες, οι φαντασιώσεις και οι προσωπικοί συνειρμοί που διαμορφώνονται καθώς εξελίσσεται η σεξουαλικότητα.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε φετίχ έχει μια συγκεκριμένη «αιτία» που μπορεί εύκολα να εντοπιστεί.

Τι μπορεί να σημαίνει ένα φετίχ σε βαθύτερο επίπεδο;

Από μια ψυχαναλυτική σκοπιά, το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι τον ελκύει;», αλλά και «τι σημαίνει αυτό που τον ελκύει για τον ίδιο;»

Η ψυχανάλυση έχει ασχοληθεί εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα με τη σχέση ανάμεσα στην επιθυμία, τη φαντασίωση και το αντικείμενο. Στη φροϋδική σκέψη, το φετίχ δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως μια παράξενη ή ασυνήθιστη προτίμηση. Το αντικείμενο μπορεί να αποκτήσει μια ιδιαίτερη ψυχική σημασία και να συνδεθεί με βαθύτερες φαντασιώσεις.

Με απλά λόγια, το αντικείμενο μπορεί να είναι ορατό, αλλά το νόημα που του δίνει ο άνθρωπος είναι προσωπικό και πολύ βαθύτερο.

Ένα ζευγάρι κάλτσες, ένα παπούτσι ή ένα συγκεκριμένο ύφασμα δεν έχουν από μόνα τους κάποια δεδομένη ερωτική σημασία. Για έναν άνθρωπο μπορεί να είναι απολύτως αδιάφορα, ενώ για έναν άλλον να αποτελούν ισχυρό ερέθισμα.

Αυτό δείχνει ότι η επιθυμία δεν βρίσκεται αποκλειστικά στο αντικείμενο, αλλά και στην ψυχική σύνδεση που έχει δημιουργηθεί γύρω από αυτό.

Όταν το αντικείμενο γίνεται σύμβολο

Η ψυχαναλυτική σκέψη βλέπει συχνά την επιθυμία ως κάτι που δεν είναι πάντοτε απολύτως συνειδητό ή λογικό. Αναμνήσεις, εικόνες, συναισθήματα και φαντασιώσεις μπορούν να συνδεθούν μεταξύ τους με τρόπους που ο ίδιος ο άνθρωπος δεν είναι πάντα σε θέση να εξηγήσει.

Έτσι, ένα συγκεκριμένο αντικείμενο μπορεί να γίνει φορέας μιας μεγαλύτερης φαντασίωσης.

Μια εμφάνιση, για παράδειγμα, μπορεί να συνδέεται στο μυαλό κάποιου με τη θηλυκότητα, την ασφάλεια, την εξουσία, την ευαλωτότητα, το απαγορευμένο ή μια συγκεκριμένη εικόνα του ερωτικού συντρόφου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φετίχ «κρύβει» κάποιο τραύμα ή κάποια διαταραχή. Ούτε υπάρχει ένας καθολικός συμβολισμός που να ισχύει για όλους.

Το ίδιο αντικείμενο μπορεί να σημαίνει εντελώς διαφορετικά πράγματα για δύο διαφορετικούς ανθρώπους.

Γιατί η επιθυμία μπορεί να «κολλήσει» σε κάτι συγκεκριμένο;

Ένα από τα ενδιαφέροντα ερωτήματα είναι γιατί η επιθυμία ορισμένες φορές γίνεται τόσο συγκεκριμένη.

Η ψυχική ζωή δεν λειτουργεί σαν μαθηματική εξίσωση. Ένα φαινομενικά ασήμαντο στοιχείο μιας εμπειρίας μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη συναισθηματική ή ερωτική σημασία. Όταν η σύνδεση επαναλαμβάνεται, μπορεί να ενισχύεται και η φαντασίωση που συνοδεύει το συγκεκριμένο ερέθισμα.

Γι’ αυτό ίσως δεν χρειάζεται πάντοτε να αναζητούμε μια μοναδική «κρυφή αιτία».

Μερικές φορές μεγαλύτερη σημασία έχει να καταλάβει κάποιος τι θέση έχει αυτή η επιθυμία στη ζωή του σήμερα.

Τον βοηθά να απολαμβάνει περισσότερο την οικειότητα; Είναι απλώς μια φαντασίωση; Είναι κάτι χωρίς το οποίο δυσκολεύεται να αισθανθεί επιθυμία; Ή έχει αρχίσει να γίνεται απαίτηση προς τον σύντροφό του;

Αυτά είναι πολύ πιο ουσιαστικά ερωτήματα από το αν η προτίμηση είναι «περίεργη».

Όταν το φετίχ γίνεται μέρος της σχέσης

Εδώ βρίσκεται και το σημείο όπου η προσωπική επιθυμία συναντά τα όρια του άλλου. Ένας άνθρωπος μπορεί να μοιραστεί με τον σύντροφό του μια φαντασίωση ή μια ιδιαίτερη προτίμηση και να ελπίζει ότι ο άλλος θα θελήσει να συμμετέχει. Ο άλλος, όμως, έχει το ίδιο δικαίωμα να πει «ναι» όσο και να πει «όχι».

Η αποδοχή του ανθρώπου δεν σημαίνει υποχρεωτική συμμετοχή στη φαντασίωσή του. Μια υγιής σχέση μπορεί να χωρέσει και την επιθυμία του ενός και το όριο του άλλου.

Πότε αρχίζει να γίνεται πρόβλημα;

Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιος αγαπά τις κάλτσες, τα παπούτσια, ένα συγκεκριμένο ύφασμα ή οποιοδήποτε άλλο αντικείμενο.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η επιθυμία παύει να είναι ελεύθερη επιλογή και γίνεται πίεση.

Αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν:

• ο ένας σύντροφος πιέζει τον άλλον να συμμετέχει,
• η προτίμηση παρουσιάζεται ως υποχρέωση μέσα στη σχέση,
• υπάρχει θυμός ή απογοήτευση κάθε φορά που ο άλλος λέει «όχι»,
• η σεξουαλική επαφή γίνεται εξαιρετικά δύσκολη ή αδύνατη χωρίς το συγκεκριμένο ερέθισμα,
• ο ένας σύντροφος αισθάνεται ότι δεν επιθυμείται ως άνθρωπος αλλά κυρίως ως «μέσο» για μια συγκεκριμένη φαντασίωση,
• το φετίχ αρχίζει να καταλαμβάνει τόσο μεγάλο χώρο ώστε να περιορίζει την επικοινωνία και την οικειότητα.

Σε μια τέτοια περίπτωση, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν το φετίχ είναι «φυσιολογικό».

Το ερώτημα είναι αν η σχέση εξακολουθεί να αφήνει χώρο και στους δύο ανθρώπους να επιθυμούν, να αρνούνται και να επιλέγουν ελεύθερα.

Από πού προέρχεται η λέξη «φετίχ»;

Η λέξη προέρχεται από την πορτογαλική λέξη feitiço, που σημαίνει «γοητεία» ή «μαγικό αντικείμενο».

Αργότερα, ο όρος πέρασε στον χώρο της ψυχολογίας και της σεξολογίας. Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, αρκετές διαφορετικές σεξουαλικές προτιμήσεις αντιμετωπίζονταν πολύ πιο εύκολα ως ένδειξη ψυχολογικού προβλήματος.

Σήμερα, η προσέγγιση είναι πιο σύνθετη.

Το ότι μια ερωτική επιθυμία διαφέρει από αυτό που συνηθίζεται δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι παθολογική. Μεγαλύτερη σημασία έχουν η προσωπική δυσφορία, η λειτουργικότητα του ανθρώπου και κυρίως ο σεβασμός στα όρια και στη συναίνεση.

Το φετίχ δεν σημαίνει βία ή εγκληματικότητα

Η εικόνα του «επικίνδυνου ανθρώπου με παράξενες σεξουαλικές προτιμήσεις» έχει ενισχυθεί από ταινίες, σειρές, true crime εκπομπές και τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται ορισμένες εγκληματικές υποθέσεις.

Στην πραγματικότητα, μια συγκεκριμένη ερωτική προτίμηση δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη βίας, επικινδυνότητας ή εγκληματικής συμπεριφοράς.

Άλλο η ερωτική προτίμηση και άλλο η κακοποίηση, η επιθετικότητα και η παραβίαση της συναίνεσης.

Το κρίσιμο όριο βρίσκεται ακριβώς εκεί: στον σεβασμό της ελευθερίας του άλλου.

Τι μπορεί να κάνει ένα ζευγάρι;

Το πρώτο βήμα είναι η ειλικρινής συζήτηση.

Ο σύντροφος που αποκαλύπτει μια τέτοια επιθυμία χρειάζεται να μπορεί να μιλήσει γι’ αυτήν χωρίς να θεωρεί δεδομένο ότι ο άλλος θα συμφωνήσει.

Από την άλλη πλευρά, ο σύντροφος που ακούει έχει κάθε δικαίωμα να ρωτήσει, να εκφράσει την αμηχανία του και να ξεκαθαρίσει τι θέλει και τι δεν θέλει.

Μερικές φορές βοηθούν πολύ απλές ερωτήσεις:

• Τι ακριβώς σε ελκύει σε αυτό;
• Είναι κάτι που απλώς σου αρέσει ή το θεωρείς απαραίτητο;
• Μπορείς να αισθανθείς επιθυμία και χωρίς αυτό;
• Πώς νιώθω εγώ όταν μου το ζητάς;
• Υπάρχει κάτι που θα ήθελα να δοκιμάσω και κάτι που δεν θέλω;
• Πώς μπορούμε να βρούμε έναν τρόπο που να είναι άνετος και για τους δύο;

Αν το θέμα δημιουργεί επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις, έντονη δυσφορία ή δυσκολία στην επικοινωνία, η συζήτηση με έναν ειδικό ψυχικής υγείας ή έναν εξειδικευμένο σε θέματα σεξουαλικότητας μπορεί να βοηθήσει το ζευγάρι να καταλάβει καλύτερα τι συμβαίνει.

Τελικά, το σημαντικότερο δεν είναι το φετίχ αλλά η ελευθερία

Μια διαφορετική ερωτική προτίμηση δεν κάνει κάποιον «περίεργο» ούτε σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει κάτι προβληματικό πίσω από αυτήν.

Η ανθρώπινη επιθυμία είναι πολύ πιο σύνθετη από μια λίστα με το τι θεωρείται «συνηθισμένο».

Το πραγματικό ζήτημα αρχίζει όταν η επιθυμία του ενός μετατρέπεται σε υποχρέωση του άλλου.

Ίσως, λοιπόν, η γυναίκα αυτή δεν χρειάζεται να αναρωτηθεί μόνο αν «είναι φυσιολογικό που του αρέσουν τόσο πολύ οι κάλτσες;» αλλά καλο θα ήταν να αναρωτηθεί το εξής: «Μπορώ να είμαι ελεύθερη να τις φορέσω όταν το θέλω εγώ, αλλά και να πω όχι όταν δεν το θέλω, χωρίς να φοβάμαι ότι θα απογοητεύσω ή θα χάσω τον σύντροφό μου;»

Μια υγιής ερωτική σχέση δεν χρειάζεται να καταργεί τις ιδιαίτερες επιθυμίες. Χρειάζεται να μπορεί να τις χωράει χωρίς να καταργεί την ελευθερία κανενός από τους δύο.