Ο Σίγκμουντ Φρόυντ ήταν εκείνος που έβαλε τη σεξουαλικότητα στο επίκεντρο της ψυχολογίας. Κατάλαβε ότι η ερωτική ζωή του ανθρώπου δεν ξεκινά στην ενήλικη ζωή, αλλά έχει τις ρίζες της ήδη από τη βρεφική ηλικία, και ότι η απόλαυση δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα γεννητικά όργανα. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η αγάπη, το σεξ, οι φαντασιώσεις, αλλά ακόμη και τα αντικρουόμενα συναισθήματα που μπορεί να έχουμε για έναν άνθρωπο, υπάρχουν τόσο στη συνειδητή όσο και στην ασυνείδητη ζωή μας.

Φυσικά, σήμερα γνωρίζουμε ότι ο Φρόυντ έκανε και σημαντικά λάθη. Η κατανόησή του για τη γυναικεία σεξουαλικότητα ήταν περιορισμένη και η άποψή του ότι ο κλειτοριδικός οργασμός ήταν λιγότερο σημαντικός από τον κολπικό έχει πλέον απορριφθεί. Ωστόσο, αρκετές από τις παρατηρήσεις του για την αγάπη, τη σεξουαλικότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τον εαυτό μας.

1. Η σεξουαλικότητα είναι ταυτόχρονα αδυναμία και δύναμη

Η σεξουαλική επιθυμία αποτελεί μία από τις πιο ισχυρές ανθρώπινες κινητήριες δυνάμεις και αφορά όλους μας. Ακόμη και άνθρωποι που δείχνουν ιδιαίτερα συγκρατημένοι ή αυστηροί απέναντι στη σεξουαλικότητα μπορεί να βιώνουν έντονες εσωτερικές συγκρούσεις γύρω από τις επιθυμίες τους.

Ο Φρόυντ παρατήρησε ότι υπάρχει συχνά μια απόσταση ανάμεσα σε αυτό που επιθυμούμε και σε αυτό που θεωρούμε ότι «πρέπει» να επιθυμούμε. Η σεξουαλικότητα, όμως, δεν είναι μόνο πηγή σύγκρουσης. Αποτελεί και ένα σημαντικό κομμάτι της ταυτότητας και της ανθρώπινης ζωής, όταν εκφράζεται με τρόπο υγιή και συναινετικό.

2. Κάθε μέρος του σώματος μπορεί να γίνει πηγή ερωτικής απόλαυσης

Για τον Φρόυντ, ο άνθρωπος είναι σεξουαλικό ον ήδη από την αρχή της ζωής του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το βρέφος που θηλάζει: η ικανοποίηση, η σωματική επαφή και η αίσθηση ασφάλειας που βιώνει δεν αφορούν μόνο την ανάγκη για τροφή, αλλά συνδέονται και με την απόλαυση.

Ο ίδιος υποστήριξε επίσης ότι η σεξουαλική διέγερση δεν περιορίζεται στα γεννητικά όργανα. Η αφή, η επαφή και η σύνδεση με το σώμα μπορούν να δημιουργήσουν αίσθηση απόλαυσης σε πολλές διαφορετικές περιοχές. Με άλλα λόγια, το σώμα δεν λειτουργεί σαν ένας χάρτης όπου μόνο ένα σημείο έχει ερωτική σημασία.

3. Η ομοφυλοφιλία δεν είναι ψυχική ασθένεια

Σε μια εποχή κατά την οποία η ομοφυλοφιλία αντιμετωπιζόταν συχνά ως κάτι που έπρεπε να «θεραπευτεί», ο Φρόυντ εξέφρασε μια διαφορετική θέση.

Το 1930 υπέγραψε δημόσια δήλωση υπέρ της κατάργησης νόμου που ποινικοποιούσε την ομοφυλοφιλία. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1935, απάντησε σε μητέρα που ζητούσε τη βοήθειά του προκειμένου να «θεραπεύσει» τον γιο της από την ομοφυλοφιλία. Ο Φρόυντ ξεκαθάρισε ότι η ομοφυλοφιλία δεν αποτελεί ασθένεια ούτε κάτι για το οποίο κάποιος πρέπει να ντρέπεται.

Η θέση αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία για την εποχή του και αποτελεί ένα από τα σημεία στα οποία η σκέψη του Φρόυντ ήταν πολύ πιο προοδευτική από το κοινωνικό περιβάλλον της εποχής του.

4. Ακόμη και οι πιο δυνατές σχέσεις περιέχουν αμφιθυμία

Μπορούμε να αγαπάμε βαθιά έναν άνθρωπο και ταυτόχρονα να νιώθουμε θυμό, απογοήτευση ή ακόμη και επιθετικότητα απέναντί του. Για τον Φρόυντ, αυτό δεν ήταν απαραίτητα ένδειξη ότι η σχέση είναι προβληματική.

Στις στενές σχέσεις, όπως αυτές με έναν σύντροφο, έναν γονιό ή ένα παιδί, συνυπάρχουν συχνά διαφορετικά και αντικρουόμενα συναισθήματα. Συνειδητά μπορεί να νιώθουμε αγάπη και τρυφερότητα, ενώ σε ένα βαθύτερο, ασυνείδητο επίπεδο μπορεί να υπάρχουν θυμός, ζήλια, απογοήτευση ή ακόμη και εχθρικές φαντασιώσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αγαπάμε τον άλλον. Σημαίνει ότι η ανθρώπινη συναισθηματική ζωή είναι πιο σύνθετη από ένα απλό «αγαπώ» ή «δεν αγαπώ».

5. Μαθαίνουμε να αγαπάμε μέσα από τις πρώτες μας σχέσεις

Οι πρώτες σχέσεις που δημιουργούμε με τους γονείς και τους ανθρώπους που μας φροντίζουν επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε να σχετιζόμαστε αργότερα.

Οι εμπειρίες αυτές συμβάλλουν στη δημιουργία ενός εσωτερικού «χάρτη» για την αγάπη: τι θεωρούμε οικείο, τι περιμένουμε από έναν σύντροφο, πώς αντιλαμβανόμαστε την εγγύτητα και τι μας κάνει να νιώθουμε ασφάλεια ή ανασφάλεια.

Έτσι μπορεί, για παράδειγμα, να μας ελκύουν άνθρωποι που μας θυμίζουν με κάποιον τρόπο σημαντικές φιγούρες της παιδικής μας ζωής. Ο Φρόυντ μιλούσε για την «αναζήτηση» ενός παλιού αντικειμένου αγάπης μέσα σε ένα νέο πρόσωπο. Αυτό συνδέεται και με την έννοια της μεταβίβασης, δηλαδή με τον τρόπο που παλιές συναισθηματικές εμπειρίες και προσδοκίες μεταφέρονται στις σημερινές μας σχέσεις.

6. Όταν αγαπάμε κάποιον, ένα κομμάτι του γίνεται μέρος του εαυτού μας

Ο Φρόυντ είχε παρατηρήσει κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τη δύναμη των στενών σχέσεων: οι άνθρωποι που αγαπάμε δεν παραμένουν απλώς «έξω» από εμάς. Με έναν τρόπο, γίνονται μέρος του εσωτερικού μας κόσμου.

Μπορεί να υιοθετήσουμε χαρακτηριστικά τους, τρόπους σκέψης, αξίες, εκφράσεις ή ακόμη και συναισθηματικές αντιδράσεις τους. Αυτή τη διαδικασία ο Φρόυντ την περιέγραψε ως εσωτερίκευση.

Ίσως γι’ αυτό φράσεις όπως «είναι το άλλο μου μισό» ή «νιώθω ότι ένα κομμάτι του είναι μέσα μου» περιγράφουν κάτι περισσότερο από έναν ρομαντικό τρόπο έκφρασης. Δείχνουν πόσο βαθιά μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογία μας ένας άνθρωπος που αγαπάμε.

7. Οι φαντασιώσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στη σεξουαλική επιθυμία

Οι σεξουαλικές φαντασιώσεις αποτελούν ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι της ανθρώπινης σεξουαλικότητας. Μπορεί να περιλαμβάνουν σενάρια που στην πραγματική ζωή δεν θα θέλαμε απαραίτητα να πραγματοποιήσουμε.

Για τον Φρόυντ, η φαντασίωση μπορεί να ενισχύσει τη σεξουαλική διέγερση και την επιθυμία. Το γεγονός ότι κάποιος φαντάζεται ένα συγκεκριμένο σενάριο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θέλει να το ζήσει στην πραγματικότητα.

Η φαντασία και η πράξη δεν είναι το ίδιο πράγμα. Αυτό είναι σημαντικό να το θυμόμαστε, καθώς οι σκέψεις και οι επιθυμίες μας δεν αποτελούν πάντα κυριολεκτικές οδηγίες για το τι θέλουμε να κάνουμε στην πραγματική ζωή.

Τι μας άφησε τελικά ο Φρόυντ;

Μπορεί σήμερα να γνωρίζουμε ότι αρκετές από τις θεωρίες του χρειάζονται διόρθωση ή έχουν ξεπεραστεί. Ωστόσο, ο Φρόυντ άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για την αγάπη, τη σεξουαλικότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις.

Η μεγαλύτερη κληρονομιά του, θα λέγαμε πως ήταν η ιδέα ότι δεν είμαστε πάντοτε απόλυτα διαφανείς στον ίδιο μας τον εαυτό. Πίσω από αυτά που λέμε, επιθυμούμε και επιλέγουμε μπορεί να υπάρχουν ασυνείδητες ανάγκες, φόβοι, φαντασιώσεις και συγκρούσεις. Και ακριβώς αυτή η πολυπλοκότητα είναι που κάνει την ανθρώπινη ψυχή τόσο ενδιαφέρουσα.