Όλοι γνωρίζουμε ότι η υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης μπορεί να προκαλέσει τερηδόνα, καθώς τροφοδοτεί τα βακτήρια που παράγουν οξέα και καταστρέφουν το σμάλτο των δοντιών. Όμως, η φροντίδα του στόματος δεν αφορά μόνο το τι πρέπει να αποφεύγουμε. Εξίσου σημαντικό είναι και το τι επιλέγουμε να τρώμε.

Οι επιστήμονες μελετούν όλο και περισσότερο το λεγόμενο στοματικό μικροβίωμα, δηλαδή την κοινότητα μικροοργανισμών που ζει μέσα στο στόμα μας. Περιλαμβάνει περίπου 700 διαφορετικά είδη βακτηρίων, αλλά και ιούς, μύκητες και άλλους μικροοργανισμούς.

Όπως συμβαίνει και με το μικροβίωμα του εντέρου, η ισορροπία αυτής της κοινότητας φαίνεται να έχει σημασία όχι μόνο για την υγεία των δοντιών και των ούλων, αλλά και για τη γενικότερη υγεία.

Δεν είναι όλα τα βακτήρια «κακά»

Διαφορετικά μικρόβια κατοικούν σε διαφορετικά σημεία του στόματος. Κάποια βρίσκονται στην επιφάνεια των δοντιών, άλλα στη γλώσσα, ενώ άλλα ζουν στα μικροσκοπικά κενά ανάμεσα στα δόντια και τα ούλα.

Ορισμένα από αυτά μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Streptococcus mutans, ένα βακτήριο που αγαπά τη ζάχαρη. Όταν καταναλώνουμε ζάχαρη, τη μετατρέπει σε οξέα, τα οποία σταδιακά μπορούν να φθείρουν το σμάλτο των δοντιών και να οδηγήσουν σε τερηδόνα.

Υπάρχουν όμως και βακτήρια που θεωρούνται ωφέλιμα. Ορισμένα είδη, όπως τα Veillonella, Actinomyces, Streptococcus και Neisseria, μπορούν να καταλαμβάνουν χώρο και θρεπτικά συστατικά, δυσκολεύοντας την εγκατάσταση επιβλαβών μικροοργανισμών.

Με άλλα λόγια, το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανίσουμε όλα τα βακτήρια από το στόμα μας, αλλά να διατηρούμε μια όσο γίνεται πιο ισορροπημένη μικροβιακή κοινότητα.

Η υγεία του στόματος συνδέεται και με τον οργανισμό

Η κακή στοματική υγιεινή μπορεί να επιτρέψει τη δημιουργία μικρών θυλάκων ανάμεσα στα δόντια και τα ούλα, όπου μπορούν να αναπτυχθούν συγκεκριμένα βακτήρια που συνδέονται με την ουλίτιδα και την περιοδοντική νόσο.

Ένα από αυτά είναι το Porphyromonas gingivalis. Η παρουσία του έχει συνδεθεί σε έρευνες με διάφορα προβλήματα υγείας, όπως καρδιαγγειακές παθήσεις, διαβήτη, φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου και ρευματοειδή αρθρίτιδα.

Οι επιστήμονες εξετάζουν επίσης πιθανές συνδέσεις ανάμεσα στο στοματικό μικροβίωμα και ορισμένες μορφές καρκίνου, όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του παγκρέατος.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι συσχετίσεις αυτές δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι ένα συγκεκριμένο βακτήριο προκαλεί από μόνο του κάποια ασθένεια. Η έρευνα συνεχίζεται και οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν καλύτερα αυτές τις σχέσεις.

Τι να τρώτε για πιο υγιές στοματικό μικροβίωμα

Η διατροφή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το ποια βακτήρια ευνοούνται στο στόμα.

Πρώτα απ’ όλα, καλό είναι να περιορίζουμε την πολύ συχνή κατανάλωση ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων. Λευκό ψωμί, κράκερ, μπισκότα, κέικ και παρόμοια τρόφιμα μπορούν να διασπαστούν εύκολα σε σάκχαρα μέσα στο στόμα και να ευνοήσουν τα βακτήρια που συνδέονται με την τερηδόνα.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν τροφές που φαίνεται να δημιουργούν πιο ευνοϊκό περιβάλλον για τα «καλά» μικρόβια.

Πράσινα λαχανικά

Λαχανικά όπως το σπανάκι, η λαχανίδα (kale), τα παντζάρια και τα ραπανάκια περιέχουν νιτρικά άλατα.

Ορισμένα βακτήρια του στόματος, μεταξύ των οποίων είδη Neisseria, μπορούν να μετατρέψουν τα νιτρικά σε νιτρώδη, τα οποία στη συνέχεια συμμετέχουν σε μια διαδικασία που οδηγεί στην παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου. Η ουσία αυτή βοηθά στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και της λειτουργίας των αγγείων.

Έτσι, τα πράσινα λαχανικά φαίνεται να μπορούν να προσφέρουν οφέλη τόσο για το στοματικό μικροβίωμα όσο και για την καρδιαγγειακή υγεία.

Σκόρδο

Το σκόρδο μπορεί να μην είναι η καλύτερη επιλογή πριν από μια κοινωνική έξοδο, όμως περιέχει αλλισίνη, μια ουσία με αντιμικροβιακές ιδιότητες.

Έρευνες έχουν δείξει ότι η αλλισίνη μπορεί να δρα εναντίον ορισμένων βακτηρίων που συνδέονται με την τερηδόνα και τις παθήσεις των ούλων.

Τσάι και τροφές πλούσιες σε πολυφαινόλες

Τα φυτά παράγουν πολυφαινόλες, ενώσεις με αντιοξειδωτικές ιδιότητες που φαίνεται να επηρεάζουν και τα μικρόβια του στόματος.

Έρευνες έχουν δείξει ότι οι πολυφαινόλες που περιέχονται στο τσάι μπορούν να περιορίσουν ορισμένα επιβλαβή βακτήρια που συνδέονται με την τερηδόνα και την περιοδοντική νόσο.

Παράλληλα, φαίνεται ότι μπορούν να εμποδίσουν ορισμένα βακτήρια να κολλούν μεταξύ τους και να προσκολλώνται στην επιφάνεια των δοντιών, συμβάλλοντας έτσι στον περιορισμό της οδοντικής πλάκας.

Το τσάι έχει επίσης μελετηθεί για την επίδρασή του στα βακτήρια που συνδέονται με την κακοσμία του στόματος.

Πολυφαινόλες περιέχουν επίσης πολλά φρούτα, ιδιαίτερα τα σκουρόχρωμα μούρα.

Φρούτα και κράνμπερι

Μπορεί να φαίνεται παράξενο ότι ορισμένα φρούτα μπορούν να βοηθήσουν την υγεία των δοντιών, αφού περιέχουν φυσικά σάκχαρα και αρκετά είναι όξινα.

Ωστόσο, έρευνες έχουν δείξει ότι οι πολυφαινόλες που περιέχουν ορισμένα φρούτα μπορούν να επηρεάσουν θετικά το στοματικό μικροβίωμα.

Για παράδειγμα, μελέτες έχουν δείξει ότι ο χυμός κράνμπερι μπορεί να περιορίζει την ανάπτυξη της οδοντικής πλάκας και ορισμένων βακτηρίων που συνδέονται με την τερηδόνα και την περιοδοντική νόσο.

Αυτό δεν σημαίνει, φυσικά, ότι μπορούμε να καταναλώνουμε απεριόριστα χυμούς φρούτων. Η συχνή έκθεση των δοντιών σε σάκχαρα και οξέα παραμένει παράγοντας κινδύνου για την υγεία τους.

Τυρί: Ένας απρόσμενος σύμμαχος

Το τυρί φαίνεται επίσης να έχει ορισμένα ενδιαφέροντα οφέλη για το στόμα.

Σε μια μικρή μελέτη, εννέα συμμετέχοντες έτρωγαν καθημερινά Grana Padano για πέντε ημέρες. Οι ερευνητές παρατήρησαν αλλαγές στη σύνθεση των μικροβίων του στόματος, μεταξύ άλλων λιγότερα βακτήρια S. mutans, τα οποία συνδέονται με την τερηδόνα.

Το τυρί μπορεί επίσης να βοηθά με έναν πιο απλό μηχανισμό: ενισχύει την παραγωγή σάλιου.

Το σάλιο βοηθά να απομακρύνονται υπολείμματα τροφών και σακχάρων από το στόμα, ενώ παράλληλα εξουδετερώνει μέρος των οξέων που παράγουν τα βακτήρια.

Κεφίρ και άλλα ζυμωμένα τρόφιμα

Τα ζυμωμένα τρόφιμα περιέχουν μικροοργανισμούς που μπορεί να ανταγωνίζονται τα επιβλαβή βακτήρια.

Μια πρόσφατη ανασκόπηση έδειξε ότι το κεφίρ μπορεί να περιορίζει ορισμένα παθογόνα του στόματος και να εμποδίζει τον σχηματισμό του κολλώδους βιοϋμενίου που συμβάλλει στη δημιουργία οδοντικής πλάκας.

Δεν υπάρχει μια «μαγική» τροφή

Παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματα, οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο «superfood» για το στοματικό μικροβίωμα.

Μεγαλύτερη σημασία φαίνεται να έχει συνολικά ο τρόπος διατροφής.

Μια διατροφή πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης και φυτικές ίνες, με λιγότερη συχνή κατανάλωση επεξεργασμένης ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων, φαίνεται να είναι πιο φιλική προς την ισορροπία του στοματικού μικροβιώματος.

Έρευνα στην οποία συμμετείχε και ο Gaetano Isola, αναπληρωτής καθηγητής Περιοδοντολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κατάνια, έδειξε ότι άνθρωποι που ακολουθούσαν πιο πιστά μια μεσογειακού τύπου διατροφή είχαν συνήθως λιγότερο σοβαρή νόσο των ούλων.

Το βούρτσισμα παραμένει απαραίτητο

Όσο σημαντική κι αν είναι η διατροφή, δεν αντικαθιστά τη σωστή στοματική υγιεινή.

Το τακτικό βούρτσισμα των δοντιών και της γλώσσας βοηθά σημαντικά στη μείωση των μικροοργανισμών που συνδέονται με τις παθήσεις του στόματος, ενώ το οδοντικό νήμα έχει επίσης συσχετιστεί με χαμηλότερα επίπεδα βακτηρίων που προκαλούν τερηδόνα.

Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μελετούν το πώς επηρεάζουν το στοματικό μικροβίωμα τα κοινά στοματικά διαλύματα. Ορισμένα, όπως εκείνα που περιέχουν χλωρεξιδίνη, μπορούν να διαταράξουν την ισορροπία των μικροοργανισμών, παρότι χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία συγκεκριμένων προβλημάτων των ούλων και του στόματος.

Το βασικό μήνυμα είναι απλό: η υγεία του στόματος δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο καλά βουρτσίζουμε τα δόντια μας, αλλά και από το τι βάζουμε στο πιάτο μας.

Μια ισορροπημένη διατροφή με πολλά λαχανικά, ολόκληρα φρούτα, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης, άπαχες πηγές πρωτεΐνης και λιγότερη ζάχαρη μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση ενός πιο ισορροπημένου στοματικού μικροβιώματος και κατ’ επέκταση να συμβάλει στη συνολική φροντίδα της υγείας του στόματος.

Πηγή: BBC