Νιώθεις συνεχώς στρες και εξάντληση; – Το νευρικό σου σύστημα δεν χρειάζεται “reset” – Τι να κάνεις, σύμφωνα με τους ειδικούς

alexander-grey-woman-tired-unsplash

Το διαδίκτυο είναι γεμάτο συμβουλές για το πώς μπορούμε να «ρυθμίσουμε» ή να «επαναφέρουμε» το νευρικό μας σύστημα, ώστε να αντιμετωπίσουμε το άγχος και να νιώσουμε ξανά ήρεμοι. Από τις βουτιές σε παγωμένο νερό και τις ασκήσεις αναπνοής μέχρι το βουητό με κλειστό το στόμα, το χασμουρητό και τα ειδικά στρώματα πιεσοθεραπείας, οι προτάσεις είναι πολλές. Χρειάζεται, όμως, να κάνουμε όλα αυτά για να αισθανθούμε καλύτερα;


Οι ειδικοί εξηγούν ότι το νευρικό μας σύστημα δεν χρειάζεται να «επαναφερθεί», σαν να έχει χαλάσει ή να έχει σταματήσει να λειτουργεί σωστά. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι να μάθουμε να προσαρμοζόμαστε καλύτερα στις καθημερινές απαιτήσεις και να βοηθάμε το σώμα μας να ανακάμπτει μετά από περιόδους έντασης. Με άλλα λόγια, ο στόχος δεν είναι να είμαστε συνεχώς ήρεμοι, αλλά να μπορούμε να αντιμετωπίζουμε το στρες και στη συνέχεια να επιστρέφουμε σε μια κατάσταση ηρεμίας.

Τι είναι το νευρικό σύστημα και πώς συνδέεται με το άγχος;

Το νευρικό σύστημα είναι ουσιαστικά το δίκτυο επικοινωνίας και ελέγχου του οργανισμού μας. Αποτελείται από τον εγκέφαλο, τον νωτιαίο μυελό και τα νεύρα, μέσω των οποίων το σώμα λαμβάνει πληροφορίες από το περιβάλλον και το εσωτερικό του και οργανώνει τις αντιδράσεις του.

Ένα σημαντικό μέρος του είναι το αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο ρυθμίζει λειτουργίες που γίνονται χωρίς να χρειάζεται να τις ελέγχουμε συνειδητά, όπως ο καρδιακός ρυθμός, η αρτηριακή πίεση και η πέψη.

Το αυτόνομο νευρικό σύστημα έχει δύο βασικούς κλάδους. Ο πρώτος είναι το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο ενεργοποιείται όταν χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε μια πρόκληση ή έναν κίνδυνο. Είναι γνωστό για την αντίδραση «μάχης ή φυγής», καθώς προετοιμάζει τον οργανισμό να δράσει: η καρδιά χτυπά γρηγορότερα, οι μύες σφίγγονται και η προσοχή μας γίνεται πιο έντονη.

Ο δεύτερος είναι το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο βοηθά το σώμα να ξεκουραστεί και να ανακάμψει. Συμβάλλει στην επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού, στη διατήρηση της ενέργειας και στην πέψη.


Αυτές οι δύο λειτουργίες είναι εξίσου σημαντικές. Το πρόβλημα δεν είναι ότι το σώμα μας ενεργοποιείται όταν έχουμε άγχος, αλλά ότι μερικές φορές δυσκολευόμαστε να χαλαρώσουμε ακόμη και όταν η κατάσταση που μας πίεζε έχει περάσει. Ένα επείγον email, μια δύσκολη συζήτηση, οι επαγγελματικές υποχρεώσεις ή μια οικογενειακή απώλεια μπορούν να προκαλέσουν έντονο στρες. Στη σύγχρονη ζωή, μάλιστα, ακόμη και η συνεχής έκθεση σε ειδήσεις και πληροφορίες μέσα από το κινητό μπορεί να μας κρατά σε μια κατάσταση διαρκούς εγρήγορσης.

Γι’ αυτό, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, ένα υγιές νευρικό σύστημα δεν είναι εκείνο που βρίσκεται μονίμως σε ηρεμία, αλλά εκείνο που μπορεί να προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της στιγμής και να επανέρχεται όταν αυτές υποχωρούν.

Ο ρόλος του πνευμονογαστρικού νεύρου

Ένας όρος που εμφανίζεται συχνά στις συζητήσεις για τη ρύθμιση του νευρικού συστήματος είναι το πνευμονογαστρικό νεύρο. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικά νεύρα του οργανισμού, το οποίο ξεκινά από τον εγκέφαλο και εκτείνεται προς τον λαιμό, το στήθος και την κοιλιά, μεταφέροντας πληροφορίες μεταξύ του εγκεφάλου και διαφόρων οργάνων.

Το πνευμονογαστρικό νεύρο συμμετέχει σε λειτουργίες που σχετίζονται με την ξεκούραση και την αποκατάσταση του οργανισμού, καθώς συμβάλλει, μεταξύ άλλων, στη ρύθμιση του καρδιακού ρυθμού.

Ένας από τους τρόπους με τους οποίους οι επιστήμονες μελετούν τη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος είναι η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού, γνωστή ως HRV. Ο όρος περιγράφει τις μικρές διαφορές στον χρόνο που μεσολαβεί ανάμεσα στους διαδοχικούς χτύπους της καρδιάς. Η μεγαλύτερη μεταβλητότητα συνδέεται συχνά με ισχυρότερη παρασυμπαθητική επίδραση, αν και η ερμηνεία της εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και δεν αποτελεί από μόνη της πλήρη εικόνα της υγείας μας.

Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να κυνηγάμε έναν συγκεκριμένο αριθμό ή να προσπαθούμε να κρατάμε το σώμα μας διαρκώς χαλαρό. Είναι να καλλιεργήσουμε συνήθειες που μας βοηθούν να διαχειριζόμαστε καλύτερα την ένταση και να ανακτούμε την ισορροπία μας.

1. Δοκίμασε τις αργές, σταθερές αναπνοές

Η αναπνοή είναι ένας από τους πιο απλούς τρόπους με τους οποίους μπορούμε να επηρεάσουμε την κατάσταση του σώματός μας. Όταν αγχωνόμαστε, συχνά αναπνέουμε πιο γρήγορα και επιφανειακά, χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε. Αντίθετα, η αργή και ελεγχόμενη αναπνοή μπορεί να βοηθήσει στην ηρεμία και να επηρεάσει θετικά τη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού.

Μια απλή άσκηση είναι να εισπνέεις απαλά για περίπου πέντε δευτερόλεπτα και στη συνέχεια να εκπνέεις για άλλα πέντε, χωρίς να πιέζεις την αναπνοή σου. Μπορείς να συνεχίσεις για πέντε έως δέκα λεπτά, εφόσον αισθάνεσαι άνετα.

Μια άλλη τεχνική είναι ο λεγόμενος κυκλικός αναστεναγμός. Παίρνεις μια βαθιά εισπνοή, προσθέτεις μια δεύτερη, μικρότερη εισπνοή και στη συνέχεια αφήνεις τον αέρα να βγει αργά από το στόμα. Σε σχετική μελέτη, η καθημερινή εξάσκηση για πέντε λεπτά συνδέθηκε με βελτίωση της διάθεσης και μείωση του ρυθμού της αναπνοής.

Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να πιέζεις τον εαυτό σου να ακολουθήσει συγκεκριμένο ρυθμό. Αν αισθανθείς ζάλη ή δυσφορία, σταμάτησε και επέστρεψε στη φυσιολογική αναπνοή σου.

2. Δώσε χώρο στον διαλογισμό και στην ενσυνειδητότητα

Ο διαλογισμός και η ενσυνειδητότητα, δηλαδή η προσπάθεια να στρέφουμε την προσοχή μας στην παρούσα στιγμή χωρίς να κρίνουμε συνεχώς όσα σκεφτόμαστε ή αισθανόμαστε, μπορούν να μας βοηθήσουν να απομακρυνθούμε για λίγο από τον καταιγισμό των σκέψεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αδειάσουμε το μυαλό μας ή να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε. Αντίθετα, μαθαίνουμε να παρατηρούμε τις σκέψεις μας χωρίς να παρασυρόμαστε αμέσως από καθεμία από αυτές. Μπορούμε, για παράδειγμα, να καθίσουμε για λίγα λεπτά σε ένα ήσυχο σημείο, να προσέξουμε την αναπνοή μας ή να παρατηρήσουμε τις αισθήσεις στο σώμα μας.

Παρόμοια οφέλη μπορεί να προσφέρουν η γιόγκα και η σάρωση του σώματος (Body Scan), μια πρακτική κατά την οποία στρέφουμε σταδιακά την προσοχή μας σε διαφορετικά σημεία του σώματος, παρατηρώντας πού υπάρχει ένταση και πού χαλάρωση.

Εξίσου σημαντικό είναι να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να περνά λίγο χρόνο χωρίς συνεχή ερεθίσματα. Δεν χρειάζεται κάθε διαδρομή να συνοδεύεται από ένα podcast, κάθε διάλειμμα από το κινητό ή κάθε στιγμή ησυχίας από μουσική. Μερικές φορές, το να μην κάνουμε τίποτα για λίγο μπορεί να είναι ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε.

3. Βάλε περισσότερη κίνηση στην καθημερινότητά σου

Η κίνηση μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αισθανόμαστε, ιδιαίτερα όταν έχουμε περάσει πολλές ώρες καθισμένοι μπροστά σε μια οθόνη. Όταν μένουμε ακίνητοι για μεγάλο διάστημα, οι μύες μας μπορεί να παραμένουν σφιγμένοι και η αναπνοή μας να γίνεται πιο επιφανειακή. Το να σηκωθούμε, να τεντωθούμε ή να περπατήσουμε για λίγο μάς βοηθά να διακόψουμε αυτή την κατάσταση.

Η τακτική αερόβια άσκηση, όπως το περπάτημα, το ποδήλατο και η κολύμβηση, έχει συνδεθεί με βελτιώσεις στη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Το τάι τσι είναι επίσης μια ενδιαφέρουσα επιλογή, καθώς συνδυάζει ήπιες κινήσεις, αναπνοή και συγκέντρωση.

Δεν χρειάζεται να ξεκινήσεις ένα εξαντλητικό πρόγραμμα για να δεις διαφορά. Ακόμη και ένας μικρός περίπατος μέσα στην ημέρα μπορεί να αποτελέσει μια καλή αρχή. Μπορείς να κατέβεις από το λεωφορείο μια στάση νωρίτερα, να περπατήσεις μέχρι ένα κοντινό κατάστημα ή να κάνεις ένα σύντομο διάλειμμα από τη δουλειά σου.

Το σημαντικό είναι να θυμάσαι ότι η περισσότερη άσκηση δεν σημαίνει πάντα και καλύτερα αποτελέσματα. Η υπερβολική προπόνηση χωρίς επαρκή ξεκούραση μπορεί να επιβαρύνει τον οργανισμό, γι’ αυτό η αποκατάσταση είναι εξίσου σημαντική με την κίνηση.

4. Το μασάζ μπορεί να βοηθήσει στη χαλάρωση

Το μασάζ μέτριας πίεσης έχει συνδεθεί σε μελέτες με μείωση του καρδιακού ρυθμού, του άγχους και της κορτιζόλης, μιας ορμόνης που συμμετέχει στην αντίδραση του οργανισμού στο στρες. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να ενισχύσει τη δραστηριότητα του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος.

Ακόμη και μια σχετικά σύντομη συνεδρία μπορεί να βοηθήσει ορισμένους ανθρώπους να χαλαρώσουν. Δεν χρειάζεται, όμως, να καταφεύγουμε σε ακριβές θεραπείες ή ειδικές συσκευές για να πετύχουμε αυτόν τον στόχο.

Η πιεσοθεραπεία και ορισμένες τεχνικές βελονισμού έχουν επίσης μελετηθεί για την πιθανή επίδρασή τους στο αυτόνομο νευρικό σύστημα, αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία δεν είναι εξίσου ισχυρά για όλες τις μεθόδους. Όσο για τα ειδικά στρώματα με προεξοχές που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, ορισμένοι άνθρωποι αναφέρουν ότι τους βοηθούν να χαλαρώσουν, ωστόσο τα επιστημονικά δεδομένα για τα συγκεκριμένα προϊόντα παραμένουν περιορισμένα.

5. Μάθε να επιβραδύνεις τους ρυθμούς σου

Το νευρικό μας σύστημα ανταποκρίνεται θετικά στη σταθερότητα και στη ρουτίνα. Οι σχετικά σταθερές ώρες ύπνου και αφύπνισης, τα τακτικά γεύματα και τα διαλείμματα μέσα στην ημέρα μπορούν να βοηθήσουν τον οργανισμό να περνά πιο ομαλά από την ένταση στην ξεκούραση.

Εάν η καθημερινότητά σου είναι γεμάτη υποχρεώσεις, ίσως δεν χρειάζεται να αλλάξεις τα πάντα από τη μια μέρα στην άλλη. Μπορείς να ξεκινήσεις πηγαίνοντας για ύπνο λίγο νωρίτερα, αφήνοντας το κινητό στην άκρη για μια ώρα ή οργανώνοντας μικρά διαλείμματα ανάμεσα στις δουλειές σου.

Ειδικά όταν περνάμε πολλές ώρες μπροστά σε μια οθόνη, είναι χρήσιμο να σηκωνόμαστε τακτικά, να κινούμαστε και να απομακρυνόμαστε για λίγο από τις πληροφορίες που δεχόμαστε συνεχώς. Το βράδυ, η μείωση των έντονων ερεθισμάτων μπορεί να βοηθήσει στη μετάβαση προς την ξεκούραση.

Δεν χρειάζεται να ακολουθούμε ένα αυστηρό πρόγραμμα για να φροντίσουμε τον εαυτό μας. Αυτό που έχει σημασία είναι να δημιουργήσουμε μια καθημερινότητα στην οποία υπάρχει χώρος όχι μόνο για όσα πρέπει να κάνουμε, αλλά και για την ανάπαυση που χρειαζόμαστε.

6. Βοηθά το κρύο νερό να «επαναφέρει» το νευρικό σύστημα;

Οι βουτιές σε παγωμένο νερό έχουν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλείς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με πολλούς να υποστηρίζουν ότι βοηθούν στην αντιμετώπιση του στρες. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο σύνθετη.

Όταν το σώμα έρχεται ξαφνικά σε επαφή με πολύ κρύο νερό, η αρχική αντίδραση είναι συνήθως η ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Μπορεί, δηλαδή, να αυξηθούν προσωρινά οι παλμοί της καρδιάς και να απελευθερωθούν ορμόνες που σχετίζονται με το στρες. Στη συνέχεια μπορεί να ακολουθήσει μια διαφορετική αντίδραση του οργανισμού, κάτι που ενδεχομένως εξηγεί γιατί ορισμένοι άνθρωποι αναφέρουν ότι αισθάνονται πιο ήρεμοι μετά την έκθεση στο κρύο.

Ακόμη και το κρύο νερό στο πρόσωπο μπορεί να ενεργοποιήσει το λεγόμενο καταδυτικό αντανακλαστικό, το οποίο συμβάλλει στην επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη αρκετά ισχυρά επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η έκθεση στο κρύο προσφέρει ουσιαστικά και σταθερά οφέλη για τη ρύθμιση του νευρικού συστήματος.

Εάν μια ήπια πρακτική σε βοηθά να αισθάνεσαι καλύτερα, αυτό είναι διαφορετικό από το να θεωρούμε ότι αποτελεί απαραίτητη θεραπεία. Δεν χρειάζεται να υποβάλλουμε το σώμα μας σε ακραίες συνθήκες για να διαχειριστούμε το καθημερινό στρες.

7. Πέρασε περισσότερο χρόνο στη φύση

Ένας περίπατος σε ένα πάρκο ή σε ένα δάσος μπορεί να είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια ευχάριστη αλλαγή παραστάσεων. Έρευνες έχουν συνδέσει τον χρόνο στη φύση με χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης και με αλλαγές στη δραστηριότητα του αυτόνομου νευρικού συστήματος.

Σε μια μελέτη, ακόμη και 15 λεπτά περπατήματος σε δασικό περιβάλλον συνδέθηκαν με μειωμένη δραστηριότητα του συμπαθητικού και αυξημένη δραστηριότητα του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος.

Δεν χρειάζεται να οργανώσουμε μια μεγάλη εκδρομή για να αξιοποιήσουμε αυτά τα οφέλη. Μπορούμε να περπατήσουμε σε ένα κοντινό πάρκο, να καθίσουμε για λίγο σε έναν εξωτερικό χώρο ή να κάνουμε μια μικρή διαδρομή χωρίς να κοιτάζουμε συνεχώς το κινητό μας.

Εξίσου σημαντικό είναι να περνάμε χρόνο με ανθρώπους που αγαπάμε και να διατηρούμε δραστηριότητες που μας ευχαριστούν. Η κοινωνική επαφή, τα ενδιαφέροντα και οι στιγμές ξεκούρασης μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικό μέρος της φροντίδας μας.

Δεν χρειάζεται να είσαι συνεχώς ήρεμος για να είσαι καλά

Η ιδέα οτι πρέπει να «επαναφέρουμε» το νευρικό μας σύστημα μπορεί να μας κάνει να πιστεύουμε ότι κάθε στιγμή άγχους αποτελεί ένδειξη πως κάτι δεν πάει καλά με εμάς. Όμως, το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού και δεν είναι δυνατό ούτε απαραίτητο να το εξαφανίσουμε εντελώς από τη ζωή μας.

Αυτό που μπορούμε να μάθουμε είναι να αναγνωρίζουμε πότε πιεζόμαστε, να δίνουμε στον εαυτό μας χρόνο να ανακάμψει και να μην αντιμετωπίζουμε κάθε δύσκολο συναίσθημα σαν ένα πρόβλημα που πρέπει να διορθωθεί αμέσως.

Η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική κίνηση, ο επαρκής ύπνος, ο χρόνος στη φύση, η επαφή με τους ανθρώπους που αγαπάμε και η εξάσκηση σε απλές τεχνικές χαλάρωσης είναι μερικά απο τα πιο ουσιαστικά βήματα που μπορούμε να κάνουμε.

Αν το άγχος είναι επίμονο, επηρεάζει τον ύπνο ή δυσκολεύει σημαντικά την καθημερινότητά μας, η συζήτηση με έναν επαγγελματία υγείας μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε τι συμβαίνει και ποια υποστήριξη χρειαζόμαστε.

Ο στόχος δεν είναι να ζούμε χωρίς στρες, αλλά να μπορούμε να ανταποκρινόμαστε στις δυσκολίες χωρίς να μένουμε διαρκώς εγκλωβισμένοι στην ένταση.

Πηγή: The Guardian

Σχετικά άρθρα