Δημογραφικός εφιάλτης για την Ελλάδα: Θα φτάσουμε τα 72 για να βγούμε στη σύνταξη – Η χώρα χάνει 2,8 εκατομμύρια κατοίκους έως το 2080, σύμφωνα με την Κομισιόν

wonsung-jang-old-couple-unsplash

Ακόμη πιο δυσοίωνες από τις προηγούμενες είναι οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημογραφική πορεία της Ευρώπης, με την Ελλάδα να βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες που αναμένεται να αντιμετωπίσουν τις μεγαλύτερες απώλειες πληθυσμού.


Οι λιγότερες γεννήσεις και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής αλλάζουν σταδιακά τη σύνθεση της κοινωνίας, δημιουργώντας σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον της εργασίας και τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων. Για την Ελλάδα, μάλιστα, οι εκτιμήσεις συνδέονται άμεσα και με τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, τα οποία αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των τεχνοκρατών της Κομισιόν, το όριο των 67 ετών ενδέχεται να φτάσει τα 70 έως το 2055 και τα 72 έως το 2080.

Η εικόνα που περιγράφεται στην έκθεση «Ageing Report 2027» είναι ιδιαίτερα ανησυχητική: η Ελλάδα αναμένεται να χάσει το 14% του πληθυσμού της μέσα στην περίοδο 2025-2055, ενώ μέχρι το 2080 η συνολική μείωση εκτιμάται ότι θα αγγίξει το 26%.

Η Ελλάδα χάνει πληθυσμό με έναν από τους ταχύτερους ρυθμούς στην Ευρώπη

Τα στοιχεία της Κομισιόν δείχνουν ότι από τα περίπου 10,4 εκατομμύρια κατοίκους που είχε η Ελλάδα το 2025, ο πληθυσμός αναμένεται να περιοριστεί στα 8,9 εκατομμύρια το 2055. Σε ορίζοντα 55 ετών, δηλαδή έως το 2080, εκτιμάται ότι θα έχει πέσει στα 7,6 εκατομμύρια.

Πρόκειται για μία από τις πιο αρνητικές δημογραφικές προβολές στην Ευρώπη. Μεγαλύτερη ή αντίστοιχη συρρίκνωση αναμένεται να καταγράψουν μόνο η Βουλγαρία, η Λιθουανία και η Πολωνία.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο πληθυσμός προβλέπεται να φτάσει στο υψηλότερο σημείο του προς το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας. Ειδικότερα, αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου ένα εκατομμύριο τα επόμενα χρόνια, φτάνοντας τα 453 εκατομμύρια το 2029.


Από εκεί και πέρα, η πορεία θα αντιστραφεί. Οι προβολές δείχνουν ότι ο πληθυσμός της ΕΕ θα μειωθεί στα 414 εκατομμύρια έως το 2080, καταγράφοντας συνολική πτώση περίπου 8%. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της μείωσης αναμένεται να σημειωθεί κατά το δεύτερο μισό της περιόδου πρόβλεψης.

Λιγότερες γεννήσεις, μεγαλύτερο το χάσμα των γενεών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκτιμήσεις για τον δείκτη γονιμότητας, δηλαδή τον μέσο αριθμό παιδιών που αναλογεί σε κάθε γυναίκα. Παρότι η Κομισιόν προβλέπει σταδιακή ανάκαμψή του στην Ελλάδα, η αύξηση δεν θεωρείται αρκετή για να αντιστρέψει τη δημογραφική συρρίκνωση.

Το 1960, ο δείκτης γονιμότητας στη χώρα μας βρισκόταν στο 2,23. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 παρέμενε περίπου στα ίδια επίπεδα, ωστόσο η συνέχεια ήταν εντελώς διαφορετική. Οι κοινωνικοοικονομικές αλλαγές και οι διαδοχικές οικονομικές κρίσεις συνέβαλαν στη μεγάλη πτώση του, με αποτέλεσμα να υποχωρήσει στο 1,25 το 2000 και στο 1,20 το 2025.

Η εκτίμηση είναι ότι μέχρι το 2080 θα ανέβει στο 1,45. Ωστόσο, ακόμη και αυτή η βελτίωση δεν αρκεί για να καλύψει το δημογραφικό κενό που έχει ήδη δημιουργηθεί. Οι λιγότερες γεννήσεις των προηγούμενων δεκαετιών έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στη σημερινή ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού, ενώ οι επιπτώσεις αναμένεται να γίνουν ακόμη πιο έντονες στο μέλλον.

Πόσοι ηλικιωμένοι θα αντιστοιχούν στους εργαζόμενους

Η γήρανση του πληθυσμού δεν αποτελεί μόνο πρόβλημα για το ασφαλιστικό σύστημα. Επηρεάζει συνολικά την οικονομία, καθώς περιορίζει σταδιακά το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό και, κατ’ επέκταση, τη δυνατότητα παραγωγής εισοδήματος και είσπραξης φορολογικών και ασφαλιστικών εσόδων.

Ένας από τους δείκτες που αποτυπώνουν αυτή την αλλαγή είναι η αναλογία των ατόμων άνω των 65 ετών προς τον πληθυσμό ηλικίας 20-64 ετών. Στην Ελλάδα, το ποσοστό αυτό βρίσκεται σήμερα στο 41,3%, αρκετά υψηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ, που διαμορφώνεται στο 38%.

Οι προβλέψεις δείχνουν ότι η αναλογία θα αυξηθεί στο 70,6% το 2055, πριν υποχωρήσει ελαφρώς στο 69,3% το 2080. Με άλλα λόγια, ο αριθμός των ηλικιωμένων σε σχέση με τον πληθυσμό των παραγωγικών ηλικιών θα αυξηθεί θεαματικά.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η συνολική εικόνα αν συνυπολογιστούν και οι νεότεροι από 20 ετών, δηλαδή παιδιά, μαθητές και φοιτητές. Το ποσοστό του πληθυσμού που εξαρτάται από τις παραγωγικές ηλικίες βρίσκεται σήμερα στο 72,4% και εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 100%, φτάνοντας το 101,5% το 2055.

Ανησυχητική είναι και η εξέλιξη του δείκτη οικονομικής εξάρτησης λόγω γήρατος, ο οποίος συγκρίνει τον μη ενεργό πληθυσμό ηλικίας άνω των 65 ετών με το σύνολο των απασχολουμένων. Στην Ελλάδα, από 55,3% σήμερα, αναμένεται να φτάσει στο 85,5% το 2055.

Τα όρια συνταξιοδότησης παίρνουν την ανηφόρα – Πότε φτάνουν τα 70 και τα 72 έτη

Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που επηρεάζει άμεσα τον σχεδιασμό των συνταξιοδοτικών συστημάτων. Σύμφωνα με τις προβλέψεις για την ΕΕ, έως το 2080 το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση αναμένεται να αυξηθεί κατά επτά χρόνια για τους άνδρες, από τα 79 στα 86, και κατά έξι χρόνια για τις γυναίκες, φτάνοντας τα 90 έτη.

Παράλληλα, το προσδόκιμο ζωής που απομένει σε ένα άτομο όταν φτάσει τα 65 έτη προβλέπεται να αυξηθεί κατά περίπου πέντε χρόνια τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες. Αντίστοιχη πορεία αναμένεται και στην Ελλάδα.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στα ασφαλιστικά συστήματα, καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερα χρόνια, ενώ οι νεότερες γενιές που εισέρχονται στην αγορά εργασίας είναι αριθμητικά μικρότερες. Η έκθεση δεν προχωρά σε ξεχωριστή αξιολόγηση της βιωσιμότητας του συνταξιοδοτικού συστήματος κάθε χώρας, καταγράφει, όμως, τις αλλαγές που έχουν ήδη δρομολογηθεί.

Όπως επισημαίνεται, τα αυστηρότερα κριτήρια συνταξιοδότησης και τα ισχυρότερα αντικίνητρα για πρόωρη αποχώρηση αναμένεται να οδηγήσουν περισσότερους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας στην παραμονή τους στην αγορά εργασίας. Σε επίπεδο ΕΕ, η ηλικία αποχώρησης από την εργασία προβλέπεται να αυξηθεί κατά περίπου δύο χρόνια έως το 2080.

Τι προβλέπεται ειδικά για την Ελλάδα

Η Ελλάδα έχει ήδη θεσπίσει από το 2021 μηχανισμό σύνδεσης της ελάχιστης και της νόμιμης ηλικίας συνταξιοδότησης με τις μεταβολές του προσδόκιμου ζωής στα 65 έτη.

Η πρώτη προσαρμογή που είχε προγραμματιστεί για το 2021 δεν εφαρμόστηκε, καθώς η πανδημία COVID-19 είχε προκαλέσει μείωση του προσδόκιμου ζωής. Το 2024, η μεταβολή του συγκεκριμένου δείκτη σε σχέση με το 2010 ήταν μικρότερη από ένα έτος, με αποτέλεσμα ο μηχανισμός να μην ενεργοποιηθεί. Έτσι, τα όρια παρέμειναν στα 67 έτη για πλήρη σύνταξη και στα 62 έτη υπό τις προβλεπόμενες ασφαλιστικές προϋποθέσεις.

Ωστόσο, οι μελλοντικές εκτιμήσεις δείχνουν διαφορετική πορεία. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Κομισιόν, το όριο των 67 ετών αναμένεται να φτάσει τα 68 το 2030 και τα 70 το 2055. Για το 2080, η προβολή ανεβάζει την ηλικία συνταξιοδότησης στα 72 έτη.

Πρόκειται για προβολές που βασίζονται στις δημογραφικές παραδοχές και στον ισχύοντα μηχανισμό σύνδεσης με το προσδόκιμο ζωής και όχι για ήδη θεσμοθετημένες αλλαγές στα όρια συνταξιοδότησης.

Γιατί ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί για το μέλλον των συντάξεων

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, δεν είναι τυχαία η σύσταση του ΟΟΣΑ προς τα κράτη-μέλη του να ενισχύσουν τα κεφαλαιοποιητικά στοιχεία των ασφαλιστικών συστημάτων. Η ανησυχία αφορά κυρίως τις πιέσεις που δέχονται τα αναδιανεμητικά συστήματα, στα οποία οι σημερινοί εργαζόμενοι χρηματοδοτούν, μέσω των εισφορών τους, τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων.

Όταν ο αριθμός των εργαζομένων μειώνεται σε σχέση με εκείνον των συνταξιούχων, η ισορροπία γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Για τον λόγο αυτό, ο ΟΟΣΑ επισημαίνει την ανάγκη συμπληρωματικών μορφών αποταμίευσης και συνταξιοδοτικής κάλυψης.

Σύμφωνα με σχετική μελέτη που καλύπτει 41 χώρες, σε όλες εκτός από μια υπάρχουν κατηγορίες εργαζομένων που χρειάζεται να συμπληρώνουν τις υποχρεωτικές συνταξιοδοτικές παροχές τους με εθελοντικές εισφορές, προκειμένου να εξασφαλίσουν επαρκές εισόδημα μετά την αποχώρησή τους από την εργασία.

Το κενό στις εισφορές αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 10% των αποδοχών για τους άνδρες μισθωτούς που λαμβάνουν τον μέσο μισθό σε 17 από τις 41 χώρες της μελέτης. Οι γυναίκες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο χάσμα από τους άνδρες σε 17 χώρες, ενώ για τους αυτοαπασχολούμενους το αντίστοιχο πρόβλημα είναι εντονότερο σε 31 χώρες.

Τα δημογραφικά δεδομένα δείχνουν, επομένως, ότι η γήρανση του πληθυσμού δεν είναι μια μακρινή απειλή. Είναι μια αλλαγή που ήδη επηρεάζει την οικονομία, την αγορά εργασίας και τον τρόπο με τον οποίο θα οργανωθεί η συνταξιοδότηση των επόμενων γενεών.

Δείτε ολόκληρη την έκθεση της Κομισιόν

Σχετικά άρθρα