Αρχική / Ψυχολογία (page 606)

Ξεπερνιέται η απώλεια ενός αγαπημένου ανθρώπου;

Ξεπερνιέται η απώλεια ενός αγαπημένου ανθρώπου; thumbnail

O κ. Γρηγόρης Βασλαματζής, αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας, περιγράφει πως εξελίσσεται και πόσο διαρκεί η επώδυνη ψυχική διαδικασία του πένθους λόγω της απώλειας ενός αγαπημένου προσώπου. Πώς ορίζεται το πένθος; Το πένθος είναι μια φυσιολογική ψυχική διαδικασία μέσω της οποίας ο ψυχισμός του ατόμου αντιδρά στην απώλεια, όπως στην περίπτωση του θανάτου αγαπημένου προσώπου. Όταν το άτομο βρεθεί αντιμέτωπο με το οδυνηρό γεγονός, αφενός εκφράζει τον ψυχικό πόνο που του προκαλεί η απώλεια, αφετέρου βρίσκει μηχανισμούς προσαρμογής στην πραγματικότητα. Τι συνέπειες έχει η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου; Πρόκειται για μια απώλεια που πυροδοτεί τη διαδικασία του πένθους στο μέγιστο βαθμό. Το άτομο που πενθεί βρίσκεται σε μια κατάσταση «φυσιολογικής κατάθλιψης» η οποία θα περάσει, σε γενικές γραμμές, μέσα από τρεις φάσεις. Στην πρώτη φάση, την αμέσως μετά την απώλεια, είναι έντονη η επιθυμία του ατόμου  να επανακτήσει  το αγαπημένο πρόσωπο πού έχασε. Συναισθήματα όπως έντονη αμηχανία, οργή και επικρίσεις προς άλλους ή τον εαυτό του το κατακλύζουν. Το εγώ του βρίσκεται υπό την επήρεια του «σοκ» πού έχει υποστεί, το οποίο μάλιστα είναι πολύ έντονο όταν το συμβάν της απώλειας είναι απρόσμενο (π.χ δυστύχημα). Στη δεύτερη φάση εκδηλώνονται τα βασικά καταθλιπτικά συναισθήματα, όπως η  έντονη θλίψη, η απογοήτευση ή η απελπισία, ενώ κυριαρχεί η αίσθηση του ατόμου ότι δυσκολεύεται να διατηρήσει την ίδια την συγκρότησή του. Στην τρίτη φάση γίνεται η επεξεργασία των καταθλιπτικών βιωμάτων, με την έννοια ότι αυτά είναι καλύτερα ανεκτά. Στη φάση αυτή αρχίζει και η επανατοποθέτηση των συναισθημάτων σε νέα ενδιαφέροντα και σε νέα πρόσωπα. Τι διαφέρει το πένθος  από τη μελαγχολία; Ο Φρόιντ ήταν ο πρώτος (από το 1917) πού είχε διαχωρίσει το φυσιολογικό πένθος από το παθολογικό πένθος, που είναι η μελαγχολία. Στη δεύτερη περίπτωση έχουμε ένα διαφορετικό νόημα. Η απώλεια βιώνεται ως εσωτερική απώλεια, οπότε το εγώ συρρικνώνεται και φτωχαίνει. Το άτομο αδυνατεί να ξεπεράσει το πένθος του. Η πρότασή του αυτή έχει αξία και σήμερα, καθώς εκατοντάδες έρευνες έχουν προσφέρει σαφείς ενδείξεις πού την υποστηρίζουν.  Το άτομο πού έχει χάσει ένα δικό του  βρίσκεται σε πένθος, χρειάζεται την διαθεσιμότητα και στήριξη του περιβάλλοντος και τη βοήθεια του ειδικού. Έχει συμπτώματα το πένθος; Στο επίπεδο των «συμπτωμάτων» , τα πιο συχνά είναι το  κλάμα, τα αισθήματα λύπης, η διαταραχή του ύπνου, η κούραση, η αίσθηση κακής μνήμης και η μείωση της όρεξης.  Βέβαια, κάποιο ποσοστό ανθρώπων σε πένθος παρουσιάζει σαφέστερα συμπτώματα καταθλιπτικού τύπου, όπως   έντονη απώλεια της όρεξης και απώλεια βάρους, δυσκολία στη συγκέντρωση , αισθήματα ενοχής ή ακόμα και ευχές θανάτου. Στην περίπτωση που η κατάσταση πένθους συνυπάρχουν τα πιο σοβαρά συμπτώματα ή επιμηκύνεται, πρέπει να υπάρξει ψυχιατρική και/ή ψυχοθεραπευτική εκτίμηση. Μια ειδική περίπτωση είναι τα άτομα πού έχουν, πριν συμβεί η απώλεια, μια «καταθλιπτική προδιάθεση». Αυτοί κινδυνεύουν περισσότερο να βιώσουν παθολογικό πένθος, δηλαδή να εμφανίσουν μελαγχολία. Πότε το πένθος γίνεται ψυχική διαταραχή; Η φυσιολογική ψυχική διαδικασία επεξεργασίας του γεγονότος της απώλειας εκφράζεται με θλίψη, οδύνη και θρήνο. Η περιγραφή αυτή αφορά στο φυσιολογικό πένθος το οποίο πρέπει να το θεωρήσουμε σαν μια «παροδική διαταραχή». Όλα αυτά παρέρχονται  σε σημαντικό βαθμό με την πάροδο του χρόνου. Οι πρώτοι 12 μήνες  είναι ένα όριο. Συνήθως η ύφεση των συμπτωμάτων γίνεται πιο νωρίς και χωρίς καμιά θεραπεία. Ωριμάζει το άτομο το πένθος; Το παράδοξο είναι ότι η λειτουργία του πένθους κάνει το άτομο να περάσει μεν  μέσα από (ψυχολογικές) συμπληγάδες, αλλά αυτός είναι ο δρόμος πού οδηγεί στο φυσιολογικό ξεπέρασμα του πένθους. Το άτομο θα βγει πιο ώριμο και ψυχικά λειτουργικό. Από την άλλη τα  παρηγορητικά λόγια όπως, «είναι φυσικό να νοιώθεις έτσι» ή «τα χουμε περάσει όλοι», δεν ανακουφίζουν ιδιαίτερα γιατί το άτομο υποφέρει και συχνά δεν μπορεί να δει την κατάσταση του σαν φυσιολογική. Πρέπει τελικά να πενθεί κάποιος ή όχι; Στο σύγχρονο κόσμο υπάρχει και ένας τρόπος σκέψης στον οποίο επικρατεί η πεποίθηση ότι το να πενθείς -  και μάλιστα αυτό να φαίνεται -  δεν είναι σωστό. Ο πενθών πρέπει να ελέγχει τα συναισθήματα του και «να δείχνει ψύχραιμος», δηλαδή να καταπιέζει τον ψυχικό του κόσμο. Αυτή όμως η προσπάθεια εμποδίζει τη διαδικασία του πένθους και γι’ αυτό μακροπρόθεσμα αποτελεί παράγοντα ψυχικής ευαλωτότητας.  

Διαβάστε Περισσότερα »

Πόσες κρίσεις πανικού μπορώ να αντέξω;

Πόσες κρίσεις πανικού μπορώ να αντέξω; thumbnail

H κυρία Λητώ Κατάκη, ψυχολόγος - οικογενειακή θεραπεύτρια, διευθύντρια Εργαστηρίου Διερεύνησης Ανθρωπίνων Σχέσεων, αναλύει τη διαταραχή της κρίσης πανικού που πλήττει τους σύγχρονους ανθρώπους και επισημαίνει ότι οι κρίσεις πανικού δεν τελειώνουν όσο (ανα)τροφοδοτούνται από τα αρνητικά συναισθήματα. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τα πολύ τρομακτικά συμπτώματα μιας κρίσης πανικού, και αφού επισκεφτούν ουκ ολίγους γιατρούς και νοσοκομεία λαμβάνουν τη διάγνωση ότι «δεν έχεις τίποτα». Πόσο ανακουφιστικό ακούγεται από τη μία πλευρά αυτό, αλλά και πόσο απογοητευτικό όταν σου λένε ότι δεν έχεις τίποτα ενώ, μόλις πριν από λίγο ένιωθες ότι πεθαίνεις! Τι σημαίνει «κρίση πανικού»; Σημαίνει να βιώνει κανείς έντονο φόβο ή δυσφορία που κορυφώνεται ξαφνικά, χωρίς να υπάρχει ικανοποιητική «λογική» εξήγηση, γι’ αυτό και συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτό συμβαίνει σε καταστάσεις όπου η διαφυγή είναι δύσκολη (μέσα μεταφοράς, πλήθος κλπ), ή/και δεν υπάρχει δυνατότητα βοήθειας (είμαστε σπίτι μόνοι, δεν έχουμε κάποιο γνωστό πρόσωπο εμπιστοσύνης κοντά μας κλπ). Η ένταση των συμπτωμάτων είναι τέτοια που πολλοί άνθρωποι περιγράφουν την εμπειρία τους λέγοντας ότι εκείνη τη στιγμή νόμιζαν ότι πέθαιναν. Γιατί επανέρχονται οι κρίσεις πανικού; Αφού πάθει κανείς μία πρώτη κρίση πανικού, μπορεί να καθορίζεται ή και να παθαίνει νέες κρίσεις από το φόβο του βιώματός της και μόνον. Είναι τόσο τρομακτικό το βίωμά της που κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται να βγουν από το σπίτι ή να μείνουν μόνοι έστω και για λίγο. Με ποια συμπτώματα εκδηλώνονται; Συνήθως εμφανίζονται ταχυπαλμία ή αίσθηση αύξησης παλμών, ότι η καρδιά πάει να σπάσει, εφίδρωση, τρέμουλο, δύσπνοια, πλάκωμα στο στήθος, αίσθημα πνιγμού, πόνος ή δυσφορία στο στήθος, ναυτία ή πόνος στο στομάχι ή στην κοιλιά, αίσθημα ζάλης ή αστάθειας ή λιποθυμία, αίσθηση ότι χάνεις τον έλεγχο, ότι τρελαίνεσαι, φόβος θανάτου, παραισθήσεις, μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα, ρίγη ή ξαφνικές εξάψεις. Τι προκαλεί τις κρίσεις πανικού; Παρόλο που υπάρχει μεγάλη ποικιλία στη συχνότητα, την ένταση και τη σοβαρότητα των επιπτώσεων στην καθημερινότητα, ένας κοινός παράγοντας φαίνεται να είναι η μη επεξεργασία των συναισθημάτων. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα ίδια σωματικά συμπτώματα που εμφανίζονται σε μια κρίση πανικού, αν εμφανίζονταν σε μια στιγμή όπου άμεσα εξηγούνταν από ένα συναίσθημα, δε θα ήταν αυτά καθαυτά τρομακτικά. Όταν όμως δεν διαχειριζόμαστε και απωθούμε από το συνειδητό σκέψεις και συναισθήματα που συνοδεύονται από σωματικά συμπτώματα, τα «συμπιέζουμε» στο ασυνείδητο με αποτέλεσμα να εμφανίζονται κάποια στιγμή ξαφνικά και συσσωρευμένα σωματικά συμπτώματα των οποίων η προέλευση έχει απωθηθεί. Μια συχνή παρεξήγηση είναι ότι οι κρίσεις πανικού αφορούν μόνο σκέψεις και συναισθήματα φόβου, και είναι συχνά έτσι όταν εμφανίζονται μετά από κάποιο σημαντικό τρομακτικό γεγονός. Δουλεύοντας, όμως, με ανθρώπους που παθαίνουν συχνές κρίσεις πανικού, βλέπει κανείς ότι πολλές φορές εμπλέκονται και άλλα συναισθήματα (πολύ συχνά θυμός και ενοχές),  πολλές φορές και εσωτερικές συγκρούσεις που δεν συνειδητοποιούνται και δεν επεξεργάζονται. Τι μπορεί να κάνει κανείς; Να ψάξει με επιμονή να συνδέσει  την εμφάνιση σωματικών συμπτωμάτων με σκέψεις, αντιλήψεις και συναισθήματα  που μπορεί να δημιουργούν αίσθηση εγκλωβισμού, αδιέξοδου, φόβου, θυμού, ενοχών κλπ. Αυτό μπορεί, φυσικά, να γίνει με τη βοήθεια ειδικού.

Διαβάστε Περισσότερα »

Ποια είναι τα σημάδια της ψυχογενούς ανορεξίας;

Ποια είναι τα σημάδια της ψυχογενούς ανορεξίας; thumbnail

Η κυρία Τζένη Σουμάκη, παιδοψυχίατρος – ψυχαναλύτρια, επιστημονικά υπεύθυνη του Κέντρου Ημέρας «ΑΝΑΣΑ» αναλύει τη συγκεκριμένη διαταραχή και δίνει τις κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπισή της. Η ψυχογενής ανορεξία είναι μία από τις πιο απειλητικές διαταραχές διατροφής που καταγράφονται πλέον και στην Ελλάδα. Δεν πρόκειται για μια κατάσταση στην οποία το άτομο δεν έχει όρεξη για φαγητό, αλλά είναι μια πολύπλοκη ασθένεια ψυχολογικής φύσης που πλήττει τις γυναίκες της εφηβικής και της μετεφηβικής ηλικίας. Τι είναι η ψυχογενής ανορεξία; Πρόκειται για το τρίτο συχνότερο χρόνιο νόσημα της εφηβικής ηλικίας στις γυναίκες, με την  πρώτη κορύφωση να καταγράφεται στην ηλικία των 14,5 ετών και τη δεύτερη στα 18 χρόνια. Τις τελευταίες πέντε δεκαετίες έχει διαπιστωθεί σημαντική αύξηση της νόσου στις γυναίκες ηλικίας 15 – 24 ετών, και η αναλογία εμφάνισης της στις γυναίκες είναι επταπλάσια σε σύγκριση με την αντίστοιχη στους άνδρες. Πώς εξηγείται η εμφάνιση στις συγκεκριμένες ηλικίες; Η κορύφωση της συχνότητας εμφάνισης της ανορεξίας στην ηλικία των 15 – 24 ετών αντικατοπτρίζει την προβολή από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας ιδιαίτερα λεπτόσωμων γυναικών ως προτύπων μίμησης για νέες κοπέλες. Η λεπτή σιλουέτα έχει μια απόλυτη αξία που πλησιάζει σε μια «ηθική» τελειότητα και αποτελεί απόδειξη παντοδυναμίας. Ποια είναι τα αΙτιά της; Ατομικοί, ψυχολογικοί αλλά και οργανικοί παράγοντες συμμετέχουν στη γένεσή της.  Η οικογένεια και το περιβάλλον παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της διαταραχής. Πρόκειται για οικογένειες που χαρακτηρίζονται από μια κυρίαρχη φροντίδα να δοθεί μια καλή εικόνα προς τα έξω σε βάρος των προσωπικών συναισθημάτων. Κυρίαρχο πρόσωπο αποτελεί η κυριαρχική – ελεγκτική μητέρα. Με τη διαταραχή η ανορεκτική έφηβη αφενός προβάλλει το αίτημά της για αγάπη με τη σωματική της αδυναμία, απ’ την άλλη αρνείται κάθε βοήθεια που της προσφέρεται. Τι πρέπει να κινητοποιήσει τους γονείς; Έναρξη δίαιτας με σκοπό την απώλεια βάρους χωρίς «ιδιαίτερο» λόγο. Ή ακόμα και αν συντρέχει λόγος, συνέχιση της δίαιτας σε ακραία επίπεδα. Σοβαρή και απότομη απώλεια βάρους, η οποία μπορεί να συνοδεύεται και από διαστρεβλωμένη αντίληψη/ «προσωπική αίσθηση» για τη σωματική διάπλαση. Στην περίπτωση της ανορεξίας, το βάρος φτάνει και κατά 15% κάτω του κατώτατου φυσιολογικού. Εμμονή γύρω από το σωματικό βάρος, έντονη ανησυχία κι ενασχόληση με την εικόνα σώματος. Αποκλεισμός, εκλεκτικότητα ή περιορισμός τροφών, συχνό ζύγισμα, μέτρηση θερμίδων. «Εξαφάνιση» στην τουαλέτα αμέσως μετά το γεύμα (για την αποβολή του φαγητού). Διαταραχές της περιόδου (αναστάτωση της εμμηνορρυσίας ή διακοπή της για 3 συνεχείς κύκλους ) έως αμηνόρροια. Πώς πρέπει να αντιδράσει η οικογένεια του ατόμου με ανορεξία; Οι γονείς συνήθως αποδυναμώνονται με την εμφάνιση στο παιδί τους μιας διατροφικής διαταραχής και συχνά ενοχοποιούνται κατηγορώντας τους εαυτούς τους για την ασθένεια. Άλλες φορές βέβαια, αρνούνται το ότι υπάρχει πραγματικό πρόβλημα το οποίο χρήζει άμεσης αντιμετώπισης. Έτσι πολύ συχνά τα παιδιά φτάνουν σε ακραία σημεία, όπου η νοσηλεία μπορεί να κριθεί αναγκαία. Συχνά επίσης, χρησιμοποιούν λογικά επιχειρήματα για να εξηγήσουν αυτό που συμβαίνει, κάτι που οδηγεί αναπόφευκτα σε ένταση και μεγαλύτερη απογοήτευση των παιδιών με ενίσχυση των συμπτωμάτων της ασθένειας. Σε ποιον πρέπει να απευθυνθεί κάποιος, εφόσον εντοπίσει το πρόβλημα; Η θεραπεία αφορά τόσο στο σωματικό όσο και στον ψυχικό τομέα. Συχνά έχει χαρακτήρα επείγουσας σωματικής (εντονότατη καχεξία, ηλεκτρολυτικές και ορμονικές διαταραχές) ή ψυχικής αιτιολογίας (απόπειρα αυτοκτονίας, εντονότατη έκρηξη άγχους, ιδίως μετά από βουλιμική κρίση). Το Κέντρο Ημέρας «ΑΝΑΣΑ» παρέχει εντελώς δωρεάν , υπηρεσίες διάγνωσης, θεραπείας και συμβουλευτικής υποστήριξης των πασχόντων και των οικογενειών τους, μέσω μιας πολυκλαδικής ομάδας επαγγελματιών υγείας η οποία αποτελείται από ψυχίατρο, παιδοψυχίατρο, ψυχολόγους, γενικό ιατρό, διατροφολόγο, εργοθεραπευτή.

Διαβάστε Περισσότερα »

Πώς σχετίζεται το πένθος με την πτώχευση;

Πώς σχετίζεται το πένθος με την πτώχευση; thumbnail

Ο κ. Κωνσταντίνος Γεμενετζής, ψυχαναλυτής, εξηγεί τις υπόγειες διαδρομές που συνδέουν το πένθος της απώλειας με την πρωτόγνωρη εμπειρία της πτώχευσης που βιώνουμε ως λαός και ως χώρα. Τι συνδέει το πένθος της απώλειας με την πτώχευση; Η λέξη "πτωχός" συγγενεύει με το "πίπτω". Η εμπειρία της πτώχευσης είναι εμπειρία μιας πτώσης. Αυτή μπορεί να φτάνει από τον ξεπεσμό στα μάτια του κόσμου, της οικογένειας, του ίδιου του εαυτού, μέχρι το πέσιμο από το μπαλκόνι, ή στη θηλιά γύρω από τον λαιμό. Η πτώχευση έρχεται μετά από μια απώλεια. Η απώλεια μπορεί να αφορά πράγματα του παρόντος: Δεν μπορώ να αγοράζω στο σούπερ μάρκετ αυτά που αγόραζα, δεν μπορώ να προσφέρω στα παιδιά μου το ιδιωτικό σχολείο που πρόσφερα, δεν μπορώ να πληρώσω το δάνειο για το σπίτι ή το αυτοκίνητο, δεν μπορώ να κάνω τα ταξίδια που έκανα κ.ο.κ. Η απώλεια μπορεί όμως να αφορά και μελλοντικά πράγματα: Γίνονται ανέφικτα τα σχέδια και τα όνειρα που είχα για μια καλύτερη ζωή, τη δική μου, της οικογένειας, των παιδιών μου, για τις προοπτικές μιας γενικότερης ευημερίας, στην οποία θα συμμετείχα μαζί με τους περισσότερους. Απώλειες τέτοιου είδους δεν οδηγούν αναγκαστικά στην πτώση της πτώχευσης. Στην απώλεια κάτι δικό μου, κάτι που βρίσκονταν στην περιοχή του δικού μου μικρόκοσμου, απομακρύνεται και χάνεται. Εγώ στέκω εκεί, το χάνω από τα μάτια μου, βλέπω τον ορίζοντα του κόσμου μου να στενεύει, πενθώ. Πενθώ θα πει: ό,τι χάθηκε εξακολουθεί να είναι παρόν, δια της απουσίας του όμως. Και γι' αυτό πονάει, όπως το ακρωτηριασμένο "μέλος φάντασμα". Το πένθος είναι η σύγκρουση ανάμεσα στο αυγό του "Κι άλλο!" με την πέτρα του "Όχι πια!". Εκεί που την απώλεια ακολουθεί η πτώση του ξεπεσμού, της κατάπτωσης και της βουτιάς στο κενό, δεν στέκω πλέον. Πέφτω ο ίδιος. Πότε συμβαίνει τούτο; Πότε μια απώλεια με "ρίχνει"; Όταν τα πράγματα που χάνονται αποτελούν συνέχεια του εαυτού μου. Όταν ένας τρόπος ζωής, τα όνειρά μου για μένα και για τα παιδιά μου έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της εικόνας που έχω για τον εαυτό μου. Τότε δεν χάνεται απλά το ένα και το άλλο. Χάνεται το ίδιο το έδαφος κάτω από τα πόδια μου. Όσο ριζικότερα αυτή η εικόνα με καθορίζει, τόσο εμφατικότερα η συντριβή της ισοδυναμεί με πτώση, με μια λιγότερο ή περισσότερο ελεύθερη πτώση στο κενό. Στην εμπειρία της πτώχευσης, ό,τι με στήριζε χάνεται. Η εικόνα του εαυτού μου γίνεται συντρίμμια. Χάνομαι ο ίδιος, χάνομαι μέσα σε μια βουβαμάρα, γίνομαι βουβαμάρα ο ίδιος. Δεν υπάρχει καν πένθος, καθώς το πένθος προϋποθέτει ένα Εγώ που στέκει, ίσταται και υφ-ίσταται την απώλεια. Τώρα έχει σιγάσει όπως ένα τοπίο που το σκέπασε χιόνι.

Διαβάστε Περισσότερα »

Γεννιόμαστε ή γινόμαστε ταλαντούχοι;

Γεννιόμαστε ή γινόμαστε ταλαντούχοι; thumbnail

Η Δρ. Καλλιόπη Εμμανουηλίδου, συμβουλευτική -εκπαιδευτική ψυχολόγος, οριοθετεί τα έμφυτα και τα επίκτητα χαρακτηριστικά μας και αναζητεί την απάντηση. Το ταλέντο κληροδοτείται ή αποκτάται; Υπάρχει η άποψη ότι το ταλέντο φαίνεται από μικρή ηλικία, καθώς τα παιδιά που έχουν π.χ. κλίση στη μουσική, εκδηλώνουν αυτήν την τάση τους από πολύ νωρίς, δείχνοντας ιδιαίτερο ενδιαφέρον και ευαισθησία στους ήχους, το ρυθμό, τη μελωδία. Μαθαίνουν γρηγορότερα από το μέσο όρο μουσική. Αρκεί όμως αυτή η κλίση; Σίγουρα όχι. Η κλίση, για να οδηγήσει σε υψηλότατη επίδοση, χρειάζεται εξάσκηση. Πολλή εξάσκηση. Και η εξάσκηση χρειάζεται αφοσίωση και πειθαρχία. Συνήθως τα άτομα που έχουν μια κλίση, αγαπούν το αντικείμενο της σπουδής τους και δεν τους ενοχλεί να εξασκούνται ή να προπονούνται με τις ώρες, έστω κι αν αυτή η ενασχόληση είναι μοναχική. Τι γίνεται αν κάποιος δεν έχει εμφανίσει ιδιαίτερη κλίση και καταπιάνεται με κάτι και απλώς εξασκείται-προπονείται εντατικά; Κάποιοι υποστηρίζουν ότι αρκεί η εντατική και συστηματική εξάσκηση, για να μπορέσει κάποιος να φτάσει υψηλότατες επιδόσεις κάποια στιγμή. Ωστόσο, επειδή τα παιδιά που εμφανίζουν μια τάση, συνήθως αρχίζουν τη συστηματική εξάσκηση από πολύ νωρίς, είναι πολύ δυσδιάκριτο να καταλάβουμε αν η κατοπινή τους επίδοση οφείλεται στη συστηματική εξάσκηση ή στο έμφυτο ταλέντο. Συχνά για να απαντηθούν τέτοια ερωτήματα, καταφεύγουμε στη μελέτη βιογραφιών γνωστών ταλαντούχων ατόμων. Για παράδειγμα, ο Μότσαρτ δέχτηκε από πολύ νωρίς συστηματικότατη προπόνηση (μάλιστα ο πατέρας του κατηγορείται σήμερα ότι του στέρησε την παιδική του ηλικία). Και αυτός και ο Μπαχ προέρχονται από οικογένειες μουσικών. Πώς όμως μπορούμε να το ερμηνεύσουμε αυτό; Ότι αυτοί οι δύο μουσικοί κληρονόμησαν μουσικό ταλέντο από τους προγονούς τους; Ή ότι, μεγαλώνοντας σε οικογένειες μουσικών, δέχτηκαν τόσο πολλά ερεθίσματα, που εξάσκησαν τις μουσικές τους ικανότητες σε μεγάλο βαθμό;

Διαβάστε Περισσότερα »

Μπορούμε να νιώσουμε και πάλι ευτυχία;

Μπορούμε να νιώσουμε και πάλι ευτυχία; thumbnail

Ο  Αναστάσιος Σταλίκας, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, αναλύει τις παραμέτρους της ευτυχίας. Οι Έλληνες τη δεκαετία του 1960 ήταν φτωχότεροι σε σύγκριση με τους περισσότερους από εμάς, είχαν λιγότερα αγαθά αλλά ήταν σίγουρα πιο ευτυχισμένοι. Πώς τα κατάφερναν; Πώς μπορούμε να διδαχθούμε από τη στάση τους; Να είμαστε ευτυχισμένοι μέσα στην οικονομική κρίση; Ζούμε πλέον με την καθημερινή αγωνία του αν θα πέσουμε από τον γκρεμό ή όχι ως χώρα. Η αίσθηση της ευτυχίας δεν ακούγεται πλέον κάτι πολύ μακρινό και πολύ θεωρητικό; Αυτό ακριβώς συμβαίνει. Κι η απόδειξη είναι ότι όταν βλέπουμε κάποιον να έχει καλή διάθεση ή αίσθηση του χιούμορ, τον κοιτάμε καχύποπτα. Ωστόσο, αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αντιμετωπίσει κανείς τις δύσκολες καταστάσεις και να γίνει πιο δυνατός ή καλύτερος και να αντέξει τελικά αυτή τη δύσκολη κατάσταση. Προς τον παρόν πάντως  φαίνεται σαν να μην μας ανήκει η ζωή μας. Νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε και πολλά… Ένα πολύ μεγάλο μέρος των Ελλήνων νιώθει ότι η ζωή του κυλά χωρίς να μπορεί να κάνει κάτι για αυτή. Το ονομάζουμε  «εκμαθημένη απόγνωση». Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι για αυτό που μας συμβαίνει  γύρω μας ή ότι μας συμβαίνει γίνεται  για μας χωρίς εμάς, χωρίς να μπορούμε να κάνουμε κάτι και να το αλλάξουμε. Υπάρχουν δυσκολίες πρακτικές στην καθημερινότητα μας, οικονομικές, ανεργία, έλλειψη φαρμάκων κλπ που αποτελούν απίστευτο σοκ για όλους και προκαλούν στον κόσμο την αίσθηση ότι τίποτα δεν γίνεται και τίποτα δεν μπορεί να κάνει για αυτό. Οι επιστήμονες από το χώρο της ψυχολογίας ερχόμαστε να εμψυχώσουμε και να ενθαρρύνουμε τους ανθρώπους να ξαναπιάσουν την πυξίδα της ζωής τους, να δράσουν και να μην γίνουν έρμαια των πραγμάτων. Ποια είναι τα κλειδιά που πρέπει να βρούμε; Πώς μπορούμε να αποκτήσουμε αυτή τη γνώση; Συνηθίσαμε στο αδιέξοδο μας ή είχαμε συνηθίσει σε μια καπιταλιστική καταναλωτική κοινωνία που μας έφτασε σε ένα σημείο να εκτιμάμε τους εαυτούς μας ως προς το τί έχω και όχι ως το ποιος είμαι. Δεν χρειαζόταν να ήμασταν δυνατοί ψυχικά για να αντέξουμε καταστάσεις και είχαμε αποκοιμηθεί  σε ένα κόσμο λίγο επιφανειακό, λίγο ψεύτικο, σε ένα κόσμο των απολαύσεων και τώρα τα πράγματα είναι δύσκολα.. πρέπει να ξαναβρούμε τον εαυτό μας, τις αρχές μας. Με ποιο τρόπο; Με το δώσουμε νόημα στη ζωή μας. Αυτό που χρειάζονται οι άνθρωποι σήμερα είναι να  ανακαλύψουν πως θα έχει νόημα η ζωή τους, αν υπάρχει κάτι για το οποίο αξίζει να ζουν και ακόμη  πιο ρομαντικά αν υπάρχει κάτι για το οποίο αξίζει να δώσω και τη ζωή τους. Ομορφιά θεωρείται το νόημα της ζωής. Ο στόχος, ο λόγος ύπαρξης, κάτι στο οποίο να πιστέψουμε για να κάνουμε την υπέρβαση, αυτό το άλμα που χρειάζεται για να κάνουμε την αλλαγή και να προχωρήσουμε μπροστά. Πώς μπορούμε να αναλάβουμε τις ευθύνες μας και πάλι; Πρέπει να κοιτάξουμε τα πράγματα κατάματα. Πρέπει καταρχάς να δούμε και να αναγνωρίσουμε ότι τα πράγματα είναι δύσκολα και ότι δεν είναι μία κρίση εντός και εκτός εισαγωγικών. Αυτή θα είναι η επόμενη πραγματικότητα και αυτό φοβίζει και μας φέρνει σε ένα αδιέξοδο, ωστόσο από εκεί και πέρα θα πρέπει να  το δεχθούμε εμείς οι ίδιοι. Η επόμενη πραγματικότητα είναι η εξαθλίωση, η φτωχοποίηση, η εφαρμογή των μέτρων; Η φτωχοποίηση και η εξαθλίωση θα διαρκέσουν τουλάχιστον μια πενταετία ακόμη. Με αυτό το δεδομένο πρέπει να πορευθούμε, όχι  με την έννοια του εφήμερου. Μπορεί αυτό το πράγμα το οποίο μπορεί να θεωρούμε ότι είναι προσωρινό να γίνει μόνιμο κι εμείς πρέπει να είμαστε έτοιμοι να το αντιμετωπίσουμε. Ωστόσο, δεν εμπεριέχει μόνο προβλήματα αυτό το διάστημα. Αποτελεί ταυτόχρονα και μια πρόκληση, την πρόκληση της αλλαγής:  αλλάζουμε και αφήνουμε την ευδαιμονία κατανάλωσης και πρέπει να ξαναβρούμε την ευδαιμονία, την ευτυχία στις σχέσεις μας, στον εαυτό μας, στις αρχές μας, στις αξίες μας. Να θυμηθούμε τους Έλληνες τη δεκαετία του 1960, που ήταν ίσως φτωχότεροι από μας σήμερα, αλλά ήταν πιο ευτυχισμένοι. Κι αυτό διότι είχαν τοποθετήσει αλλού το τι είναι ευτυχία. Είχαν δώσει μεγαλύτερη αξία στο φιλότιμο, στη φιλία, στις σχέσεις, στην οικογένεια, και η χαρά τους και η ευχαρίστηση τους εξαρτιόταν από τέτοια χαρακτηριστικά και στοιχεία. Όχι μέσα από την κατανάλωση, τα ταξίδια τη δυνατότητα μιας πιο πολυτελούς  ζωής.    

Διαβάστε Περισσότερα »

Τι προβλήματα δημιουργεί η έλλειψη αυτοπεποίθησης;

Τι προβλήματα δημιουργεί η έλλειψη αυτοπεποίθησης; thumbnail

Η κ. Κία Καραγιάννη, lifecoach, «προπονητής ζωής» επί το ελληνικότερον,  μας εξηγεί τι αντίκτυπο έχει στην ψυχολογία μας η έλλειψη αυτοπεποίθησης και κυρίως πως μπορεί να ανακτηθεί. Η έλλειψη αυτοπεποίθησης είναι πρόβλημα που μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά το πώς βλέπετε τον εαυτό σας και τι εικόνα δίνετε στους άλλους. Γιατί προκαλείται έλλειψη αυτοπεποίθησης; Μπορεί να υπάρχουν πολλοί λόγοι για την έλλειψη αυτοπεποίθησης και χαμηλής αυτοεκτίμησης, που αναζητούνται στην παιδική ηλικία, την οικογένεια, τη σχολική ζωή, τον τρόπο που βιώνει κάποιος τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες, τις σχέσεις με τους άλλους κοκ. Το βέβαιον είναι ότι η  εικόνα που έχει κάποιος για τον εαυτό του, επηρεάζει σίγουρα και την εικόνα που δείχνει στους άλλους. Μια  αρνητική εικόνα προσελκύει αρνητικές εμπειρίες ενώ μία θετική εικόνα προσελκύει θετικές εμπειρίες. Πώς επηρεάζει τη ζωή του ατόμου η χαμηλή του αυτοπεποίθηση; Η χαμηλή αυτοπεποίθηση δημιουργεί αίσθημα ανασφάλειας και μοναξιάς. Πολλοί συχνά τα άτομα περιορίζουν τις κοινωνικές τους εξόδους και την επαφή τους με φίλους και έτσι μπαίνουν σε ένα φαύλο κύκλο που νιώθουν ακόμη πιο μόνοι. Επιπτώσεις μπορεί να υπάρχουν και στη σχέση με το αντίθετο φύλο γιατί τα άτομα με χαμηλή αυτοπεποίθηση τείνουν να προσκολλώνται στα αρνητικά σημεία μίας κατάστασης και να παραμελούν τις προσωπικές τους ανάγκες και την εξωτερική τους εμφάνιση. Δε δέχονται την κριτική από τους άλλους και όταν αυτή συμβαίνει, τότε πληγώνονται εύκολα. Μπορεί να αλλάξει αυτό; Βεβαίως, διότι το ότι νιώθει κάποιος χαμηλή αυτοπεποίθηση δε σημαίνει ότι έχει χαμηλές ικανότητες. Αυτό που συνήθως συμβαίνει είναι ότι μάλλον συγκρίνει τις πραγματικές του ικανότητες με μία ιδανική κατάσταση ή έχει εξωπραγματικές προσδοκίες από τον εαυτό του ή επίσης μπορεί να έχουν οι άλλοι για αυτόν.  

Διαβάστε Περισσότερα »

Πώς βάζουμε όρια στα παιδιά μας;

Πώς βάζουμε όρια στα παιδιά μας; thumbnail

Ο κ. Γεώργιος Χρούσος, καθηγητής Παιδιατρικής και Διευθυντής της Α’  Πανεπιστημιακής Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, εξηγεί πώς μπορούμε να οριοθετήσουμε τον κόσμο των παιδιών μας. Πολλά από τα καθημερινά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε με τα παιδιά μας οφείλονται στην έλλειψη ορίων. Μπορεί να μπει όριο στη συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής των παιδιών με τις φωνές και την ένταση; Οι φωνές και η ένταση στη συμπεριφορά των γονιών κινούνται στα όρια της ελαφριάς κακοποίησης.  Η συμπεριφορά που πρέπει να έχει ένας γονέας είναι αυστηρότητα με αγάπη, δηλαδή πρέπει οι γονείς να θέτουν όρια, «μέχρι εκεί μπορείς να πας, παραπάνω δεν μπορείς να πας». Το χρειάζεται αυτό και το ίδιο το παιδί και εάν δεν έχουν μπει όρια στο παιδί, αγχώνεται. Χρειάζεται η λεγόμενη«τρυφερή αυστηρότητα». Όταν δεν ακούει το παιδί, ούτε τότε χρειάζεται η φωνή; Καμιά φορά χρειάζεται. Δεν πρέπει, όμως, να προσβάλλουμε το παιδί δίνοντάς του να καταλάβει ότι δεν έχει αξία,  διότι του δημιουργείται φοβερό στρες. Επειδή στα παιδιά ακόμα ο εγκέφαλος διαπλάθεται, πολλές ζημιές που γίνονται είναι μόνιμες. Και αυτό θα το επηρεάσει σε όλη του την ζωή. Στον τρόπο που θα συμπεριφερθεί στο σχολείο, στο τι θα κάνει στο πανεπιστήμιο, τι οικογένεια θα φτιάξει, πως θα συμπεριφερθεί στις σχέσεις του. Θα αισθάνεται άσχημα απέναντι στους άλλους, δε θα είναι αυτόνομος, δε θα είναι αυθεντικός.Και δεν θα έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Εννοείται δε ότι απορρίπτεται ολοκληρωτικά η σωματική βία κατά των παιδιών! Αν ο γονιός μάθει ότι το παιδί του καπνίζει, πως πρέπει να αντιδράσει; Η  μόνη λύση είναι να μιλήσει στο παιδί λογικά και χωρίς φωνές, παρότι αυτό ακούγεται και είναι δύσκολο. Οφείλει να του μιλήσει για όλα τις επιβλαβείς συνέπειες που έχει το τσιγάρο, και φυσικά το καλύτερο είναι να μπορεί να του δώσει ο ίδιος ο γονιός το παράδειγμα: να του τονίσει ότι ο ίδιος δεν καπνίζει. Η αναφορά στον καρκίνο που προκαλεί το κάπνισμα έχει αποτέλεσμα;  Καλό θα ήταν να αναφερθεί. Αν και πρέπει να σημειωθεί ότι, δυστυχώς ή ευτυχώς,  τα παιδιά δεν έχουν την αίσθηση του φόβου και του θανάτου, είναι πολύ αισιόδοξα και δεν προβληματίζονται για το τι μπορεί να τους συμβεί μετά από κάποια χρόνια. Τι πρέπει να κάνει ο γονιός όταν τα παιδιά δεν έχουν όρια στο φαγητό; Περίπου 30% των παιδιών που είναι παχύσαρκα στην Ελλάδα έχουν καταθλιπτικά συμπτώματα, που σημαίνει ότι υπάρχουν ψυχολογικά αίτια. Αυτά τα παιδιά έχουν πολύ κακή αίσθηση για την εμφάνιση τους και για τον εαυτό τους, γεγονός που τα απομονώνει από τους φίλους τους, και τους προκαλεί στρες. Το στρες διεγείρει την όρεξη και τρώνε πιο πολύ και έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος ο οποίος πρέπει να διακοπεί. Πρέπει,λοιπόν, οι γονείς εάν δουν ότι το παιδί τους ξεφεύγει από τις καμπύλες και πάει προς το υπέρβαρο, να παρέμβουν, όσο το δυνατόν νωρίτερα. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι το παιδί συνηθίζει   να τρώει πολύ, αλλά κυρίως ότι αλλάζει και η φυσιολογία του. Και μετά μπορεί να τρώει λιγότερο από τα άλλα παιδιά αλλά και πάλι να μην χάνει βάρος. Διαταράσσεται ο μεταβολισμός του παιδιού. Είναι πάρα πολύ βασικό να ξεκινήσει κανείς όσο πιο νωρίς γίνεται.

Διαβάστε Περισσότερα »

Τι φοβάται ένα παιδί χωρισμένων γονιών;

Τι φοβάται ένα παιδί χωρισμένων γονιών; thumbnail

Η κυρία Μερσύνη Αρμενάκα, παιδοψυχίατρος με ειδίκευση στη συστημική θεραπεία οικογένειας και ζευγαριών, χαρτογραφεί το ευαίσθητο ψυχικό πεδίο των παιδιών που βιώνουν τον χωρισμό των γονιών τους. Τι συνέπειες μπορεί να έχει το διαζύγιο στη ψυχολογία του παιδιού και από ποια ηλικία αυτές γίνονται εμφανείς; Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι τα μισά σχεδόν παντρεμένα ζευγάρια καταλήγουν σε διαζύγιο. Πώς επηρεάζει το παιδί το διαζύγιο των γονιών του; Συχνά οι συνέπειες του διαζυγίου στην ψυχολογία του παιδιού ξεκινούν πολύ πριν χωρίσει οριστικά το ζευγάρι, μέσα από τις συγκρούσεις και τις εντάσεις που εκδηλώνονται στη σχέση του, ενώ μπορεί να συνεχιστούν επί μακρόν και μετά τον τυπικό χωρισμό, μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Μελέτες έχουν δείξει  ότι τα παιδιά αυτά έχουν τριπλάσια πιθανότητα για ανάπτυξη ψυχοπαθολογίας, σε σχέση με τα άλλα παιδιά και εφήβους. Μια πανεθνική διαχρονική έρευνα στην Αμερική με μελέτη μεγάλου δείγματος  7χρονων παιδιών με χωρισμένους γονείς έδειξε ότι το 30% των παιδιών αυτών έκανε ψυχοθεραπεία κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Τι φοβάται ένα παιδί χωρισμένων παιδιών; Αυτό που χαρακτηρίζει όλα τα παιδιά είναι ο φόβος εγκατάλειψης. Μέχρι την ηλικία των  5 χρόνων πολλά παιδιά νομίζουν ότι αυτά φταίνε για τον χωρισμό των γονιών τους και φοβούνται ότι θα τα εγκαταλείψουν. Τι άλλο αισθάνονται τα παιδιά των χωρισμένων γονιών; Πολύ συχνά, εμφανίζουν άγχος αποχωρισμού, ενούρηση και επιθετικές τάσεις. Μπορεί να είναι επιθετικά και νευρικά,  πολλές φορές όμως είναι θλιμμένα και έχουν δυσκολίες στον ύπνο. Οι επιπτώσεις αυτές διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία του παιδιού. Στα μικρά παιδιά κάτω των 3 χρόνων υπάρχουν ελάχιστες μνήμες και οι μετέπειτα επιπτώσεις είναι μάλλον λιγότερες. Τα παιδιά σχολικής ηλικίας πενθούν ανοικτά, αισθάνονται προσωπική απόρριψη, εμφανίζουν κακές σχολικές επιδόσεις, παρουσιάζουν σωματικές ενοχλήσεις, καταθλιπτικά στοιχεία, λένε ψέματα, κάνουν μικροκλοπές. Τα παιδιά χωρισμένων γονιών έχουν πιο έντονη εφηβεία; Στην εφηβεία όπου η ανάγκη για σταθερότητα είναι μεγάλη και στην περίπτωση που τους λείπει η πατρική φιγούρα έχουν αισθήματα θυμού, προδοσίας, σε αρκετές περιπτώσεις τα παιδιά που έχουν βιώσει τον χωρισμό των γονιών τους επιδίδονται σε έντονη σεξουαλική δραστηριότητα, μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ και ουσιών ενώ και η παραβατική συμπεριφορά είναι συχνή.

Διαβάστε Περισσότερα »

Τι πρέπει να κάνω αν το παιδί μου έχει μαθησιακές δυσκολίες;

Τι πρέπει να κάνω αν το παιδί μου έχει μαθησιακές δυσκολίες; thumbnail

Η κυρία Λωρέττα Θωμαϊδου, καθηγήτρια Αναπτυξιακής Παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, εξηγεί που οφείλονται οι μαθησιακές δυσκολίες και πως αντιμετωπίζονται Το 25% των μαθητών στην χώρα μας εκτιμάται ότι αντιμετωπίζει μαθησιακές δυσκολίες.Ωστόσο κάθε ένας από αυτούς είναι μοναδικός. Κι αυτό σημαίνει ότι παρουσιάζει διαφορετικό συνδυασμό και σοβαρότητα προβλημάτων. Ο κοινός παρονομαστής όλων είναι ότι έχουν ελλείψεις στις βασικές διαδικασίες μάθησης. Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακές δυσκολίες»; Μαθησιακές δυσκολίες υπάρχουν από τότε που οι άνθρωποι έπρεπε να επεξεργάζονται πληροφορίες και να μαθαίνουν. Με το πέρασμα του χρόνου γίνονταν πιο γνωστές ενώ και οι επιστήμονες αποκωδικοποιούσαν αρκετές από αυτές. Οι μαθησιακές δυσκολίες εμφανίζονται με πολλές μορφές, πχ  οπτική, ακουστική, κινητικού ελέγχου, δυσκολία στην επικοινωνία, στη λογική επεξεργασία πληροφοριών, κ.α Που οφείλονται; Είναι νευρολογικές διαταραχές. Οι μαθησιακές δυσκολίες είναι εγγενείς στο άτομο. Αυτό σημαίνει πως υπάρχουν στο παιδί από τη γέννησή του. Πόσα παιδιά αφορούν; Υπολογίζεται ότι πάνω από το 25% των παιδιών εμφανίζουν μαθησιακές δυσκολίες.  Όλοι μας, σε κάποιο στάδιο της μαθητικής μας ζωής, για κάποιο λόγο, πιθανόν να είχαμε παρουσιάσει μαθησιακές δυσκολίες. Πώς εκδηλώνονται οι μαθησιακές δυσκολίες; Στα συμπτώματα των μαθησιακών δυσκολιών περιλαμβάνονται μια μεγάλη γκάμα από χαρακτηριστικά που επηρεάζουν την ανάπτυξη και τα επιτεύγματα του παιδιού. Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι: διάσπαση προσοχής,φτωχή μνήμη, δυσκολία στο να ακολουθεί οδηγίες, δυσκολία στο να ξεχωρίζει μεταξύ τους τα γράμματα, τους αριθμούς, και τους ήχους, περιορισμένη αναγνωστική ικανότητα, προβλήματα στον οπτικο-κινητικό συντονισμό, δυσκολία στη σειροθέτηση (π.χ. ακολουθία των ημερών της εβδομάδας, των μηνών του χρόνου,κ.λ.π.), αποδιοργάνωση, και πολλά άλλα προβλήματα που μπορεί να το επηρεάζουν. Σε ποια ηλικία εκδηλώνονται; Οι μαθησιακές δυσκολίες συνήθως αναγνωρίζονται κατά την Α´ τάξη του δημοτικού σχολείου, με αφορμή την επαφή του παιδιού με τη γραφή και την ανάγνωση. Όταν ένα παιδί δυσκολεύεται στο σχολείο, γεγονός που λογικά θα ανησυχήσει τον γονιό, είναι πάρα πολύ σημαντικό να διευκρινιστεί κατά πόσον η αιτία της δυσκολίας οφείλεται στο ίδιο το παιδί ή σε αιτία που ξεφεύγει από το παιδί και ανήκει στο περιβάλλον. Δηλαδή, πρέπει να αποσαφηνιστεί εάν  ένα παιδί έχει δυσκολία στο σχολείο γιατί έχει χαμηλές ικανότητες ή γιατί έχει αργό ρυθμό μάθησης ή γιατί δεν διαβάζει ή γιατί δεν διαβάζει όσο πρέπει. Μπορεί επίσης να ευθύνονται εξωγενείς παράγοντες όπως πχ ο δάσκαλος ή το σχολείο. Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για μια ανακάλυψη που προβληματίζει κάθε γονιό. Ποια είναι η αντίδραση των γονιών όταν ακούνε ότι το παιδί τους έχει μαθησιακές δυσκολίες; Η ανακάλυψη προβληματίζει πολύ κάθε γονιό. Όταν όμως ενημερωθούν για την ακριβή διάγνωση και την αντιμετώπιση της διαταραχής, τότε αποδέχονται την  κατάσταση και είναι ιδιαίτερα συνεργάσιμοι. Πού πρέπει να απευθύνονται οι γονείς για τις μαθησιακές δυσκολίες; Όποτε παρατηρηθεί δυσκολία του παιδιού στο σχολείο αμέσως οι γονείς οφείλουν να απευθυνθούν στον παιδίατρο τους, ο οποίος θα τους κατευθύνει σε ειδικούς παιδαγωγούς των νοσοκομείων Παίδων ή του ιδιωτικού τομέα.

Διαβάστε Περισσότερα »
X

Αγαπητοί αναγνώστες,

Σας ενημερώνουμε ότι το boro.gr προσφέρει καθημερινά (Δευτέρα-Παρασκευή) δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη με επαγγελματίες ψυχολόγους.

Κάντε κλίκ εδώ για να συνδεθείτε και να ενημερωθείτε για τις ώρες λειτουργίας.
X