Οικογένεια

Τι σημαίνει "είμαι καλή μητέρα";

Πώς επηρεάζουν τα λάθη των γονιών την ενήλικη ζωή των παιδιών τους; Ποια λάθη κάνουν οι μητέρες; Τι σημαίνει να έχεις δεχτεί την απόρριψη της μητέρας στην παιδική ηλικία; Μπορούν  να θεραπευτούν τα τραύματα της παιδικής ψυχής;

Ο  Ψυχίατρος- Νευρολόγος, Ματθαίος Γιωσαφάτ, μας απαντά.

-Όλοι οι άνθρωποι έχουν την ανάγκη να νιώσουν ότι είναι σημαντικοί για τους άλλους να νιώσουν ότι υπολογίζουν την προσωπικότητά του. Η απόρριψη μας δημιουργεί αίσθημα κατωτερότητας;
Ασφαλώς. Και αυτά τα συναισθήματα δημιουργούνται στον πρώτο χρόνο της ζωής. Αυτό εξαρτάται από το τι σου δίνει η μητέρα σου. Αν σου δίνει την αίσθηση ότι αξίζεις, ότι σ’ αγαπάει. Από τον τρόπο που σε κοιτάει καταλαβαίνεις αν σε εκτιμά. Από την παιδική ηλικία ξεκινούν όλα.
-Αν οι γονείς δίνουν αγάπη στα παιδιά τους, με τρόπο υπερβολικό;
Δεν υπάρχει υπερβολή στην  αγάπη.  Αν μιλάμε για αγάπη, βέβαια. Γιατί αυτό που πολλές φορές κάνει η Ελληνίδα μάνα μόνο αγάπη δεν είναι. Μου έλεγε μία κυρία «δεν έχω άντρα εγώ, τον γιο μου έχω, κοιμόμαστε αγκαλίτσα κάθε βράδυ! Γιατί φοβάται λέει… Την ρωτώ, πόσο χρονών είναι ο γιος σας; Λέει 32! Τη συμβούλευσα φυσικά, να στείλει το γιο της στο κρεβατάκι του! Ήταν αγάπη αυτό; Φυσικά και όχι. Η γυναίκα αυτή  βολευόταν επειδή δεν είχε άντρα. Έπρεπε να βρει έναν σύντροφο, όχι να προσκολληθεί στον γιο της.
-Διορθώνονται τα συναισθηματικά κενά ενός παιδιού; Ενός εγκαταλελειμμένου παιδιού για παράδειγμα.
Τα εγκαταλελειμμένα παιδιά δεν είναι ανώριμα, τα παιδιά των καλών οικογενειών είναι. Γιατί καλή οικογένεια τι  σημαίνει; Δουλεύει ο άνδρας, δουλεύει η γυναίκα, θέλουν να πάνε σε δεξιώσεις, θέλουν να ζήσουν πράγματα και την πληρώνουν τα παιδιά. Δεν λέω ότι δεν πρέπει να τα κάνεις και αυτά…  Πολλές φορές λέμε ότι είναι καλύτερο μια μητέρα να είναι κακιά από το να είναι ενδιάμεση. Αν η μητέρα είναι κακιά, το παιδί θα αναζητήσει στον μπαμπά, στην θεία, στον μεγάλο αδερφό, σε κάποιον άλλο άνθρωπο άνθρωπο  αυτά που χρειάζεται. Την απορρίπτει, δηλαδή, την κακιά μητέρα. Όταν είναι η μητέρα είναι «μια ζεστό και μία κρύο», ούτε καν  να την απορρίψει μπορεί, ούτε να την αποδεχθεί για να πάρει αυτά που πρέπει να πάρει.
-Υπάρχουν πολλές πιθανότητες αυτά τα παιδιά να καταφύγουν στις εξαρτήσεις;
Όλα τα παιδιά που καταλήγουν σε εξαρτήσεις, αλκοόλ, βία, αντικοινωνική συμπεριφορά, δυσκολίες γάμου, σεξουαλικές διαστροφές, έχουν ένα κενό και προσπαθούν να το συμπληρώνουν με όλα αυτά.
-Η απόρριψη, το κενό που δημιουργείται στην παιδική ηλικία μπορεί να είναι αίτιο της ομοφυλοφιλίας;
Είναι  πιο περίπλοκο θέμα, η ομοφυλοφιλία. Μπορεί να παίξει έναν μικρό ρόλο το γεγονός  ότι δεν έχεις πάρει από την μάνα σου ό, τι έπρεπε και έπειτα το αναζητάς στον πατέρα. Μπορεί να κολλήσεις στον πατέρα σου υπερβολικά. Αυτός γίνεται το καλό αντικείμενο αγάπης, οπότε αύριο μεθαύριο, όταν αναζητήσεις ένα άλλο αντικείμενο αγάπης, να πας σε έναν άντρα.  Η ομοφυλοφιλία όμως, φαίνεται να έχει και μια προδιάθεση. Δεν ξέρουμε ακόμη. Τώρα, αν έχεις μια προδιάθεση και η μάνα σου σε απορρίψει, ναι, είναι πιθανό να ζητήσεις στους άνδρες μετά, την αγάπη που σου λείπει.
-Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να ξεπεράσεις αυτά τα προβλήματα; Η ψυχανάλυση;
Ένας τρόπος είναι να κάνεις μια οικογενειακή θεραπεία. Είναι λίγοι όμως οι οικογενειακοί θεραπευτές, στην Ελλάδα. Πάντα πρέπει να αναζητούμε λύση και μέσα από την επικοινωνία στη σχέση μας, να σκεφτόμαστε μαζί τα προβλήματά μας και να τα συζητάμε.  Το τρίτο και καλύτερο, το ‘χω πει κι εδώ πάλι, είναι να διαλέξεις μια καλή μητέρα! Άπαξ και διαλέξεις καλή μητέρα είναι σίγουρο ότι θα πας καλά γιατί και κληρονομικά να έχεις μπορεί να σε βοηθήσει να ξεπεράσεις την προδιάθεση. Και το τέταρτο είναι να βρεις μια καλή γυναίκα αν είσαι άνδρας. Άμα βρεις μια καλή γυναίκα, αυτή συμπληρώνει τη χαμένη μητρικότητα . Αλλά αν είσαι προβληματικός και ανώριμος διαλέγεις πάντα στο ίδιο επίπεδο και σύντροφο. Και έτσι, πάνε στραβά και οι ενήλικες σχέσεις.
-Ισχύει το ίδιο και για τις γυναίκες;
Αλλά αυτά ισχύουν και για τα δύο φύλα. Τα πολύ ανώριμα ζευγάρια, συχνά  μαλώνουν για φαντάσματα. Βλέπεις στον σύντροφό σου αυτά που σου έκανε η μάνα σου .
-Υπάρχει ορισμός της καλής μητέρας;
Καλή μητέρα δεν υπάρχει. Υπάρχει αρκετά καλή μητέρα. Γιατί όλοι έχουμε όλα αυτά τα προβλήματα και κληρονομικά και προβλήματα που μας δημιουργεί ο πολιτισμός μας. Και πολλά προβλήματα προερχόμενα από την απώθηση της σεξουαλικότητας και της επιθετικότητας. Ο πολιτισμός δηλαδή δημιουργεί νευρώσεις έτσι κι αλλιώς που έχουν επίπτωση στην παιδική ηλικία. Άρα καλή μητέρα είναι αυτή που έχει πάρει τη δυνατότητα από τη δικιά της μάνα να προσφέρει αγάπη, να νοιάζεται για το παιδί και να μην το χρησιμοποιεί πολύ για τις δικές της ανάγκες. Θέλει το παιδί χάδια; Να του δώσει, όταν είναι ιδιαίτερα μικρό. Δεν θέλει; Να σταματήσει. Πολλές μητέρες συνεχίζουν και το χαϊδεύουν γιατί το έχουν αυτές ανάγκη και ας μη το θέλει το παιδί! Οπότε εκεί προβάλλουν τις ασυνείδητες ανάγκες τους. Και  χρησιμοποιούν τα παιδιά για τις ανάγκες τους. Αν σκέφτεσαι το παιδί, κοιτάς τις ανάγκες του και προσπαθείς να της ικανοποιήσεις όσο γίνεται καλύτερα. Αν είχες καλή μητέρα, μόλις κάνεις ένα παιδί να κάνεις τα ίδια που έκανε η μητέρα σου μαζί σου στο παιδί σου.
-Αν έχεις υποφέρει από αυτά που σου έκανε η μητέρα σου και δεν θέλεις να τα επαναλάβεις;
Τα κάνεις με άλλο τρόπο. Μπορείς να κάνεις το αντίθετο. Εξαρτάται. Αλλά άμα ήταν η μάνα σου πολύ ανώριμη, γίνεσαι κι εσύ πολύ ανώριμος και τότε επαναλαμβάνει κανείς το παρελθόν.
-Είναι ανατρέψιμα τα λάθη των γονέων στην παιδική μας ηλικία;
Ασφαλώς και είναι. Εξαρτάται τώρα. Άμα το έχεις «ρημάξει» το παιδί και είναι ουσιαστικά από ενός έτους σχιζοφρενές δεν αλλάζει εύκολα. Αλλά κάποια λάθη μιας μέσης μητέρας είναι αναστρέψιμα.

Οι απαντήσεις καταγράφηκαν στα πλαίσια του κύκλου σεμιναρίων του κυρίου Γιωσαφάτ  ”Η αναζήτηση για ένα νόημα στη ζωή” που παρουσιάζεται στο Ίδρυμα Θεοχαράκη. Για περισσότερες πληροφορίες έλα εδώ!

Tί είναι το υπερκινητικό σύνδρομο των παιδιών;

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) θεωρείται μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που εκδηλώνεται σε μικρή ηλικία και περιλαμβάνει την υπερκινητικότητα, την παρορμητικότητα  και την διάσπαση προσοχής.
Γράφει η Λαζαράτου Ελένη ,Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής στην Α´ Ψυχιατρική Κλινική της  Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

-Ποια είναι η κλινική εικόνα του παιδιού που βιώνει τη διαταραχή;
 Η έναρξη της διαταραχής τοποθετείται στην ηλικία των 3 – 5 ετών. Η υπερβολική κινητικότητα είναι περισσότερο εμφανής σε δομημένες και οργανωμένες καταστάσεις που απαιτούν αυτοέλεγχο.  Το παιδί φαίνεται ιδιαίτερα δραστήριο αλλά η ενεργητικότητά του είναι πολλές φορές άσκοπη.  Μεταπηδά από τη μια δραστηριότητα στην άλλη, χωρίς ποτέ να τελειώνει κάτι που έχει αρχίσει.  Δεν μπορεί να μείνει καθιστό περισσότερο από μερικά λεπτά, τρέχει, χοροπηδάει, είναι υπερβολικά ομιλητικό και θορυβώδες, κουνά ένα μέρος του σώματός του ή στριφογυρίζει ακόμη και σε καταστάσεις υποθετικής ηρεμίας.  Είναι ανυπόμονο, απαιτητικό, και δεν αντέχει τις ματαιώσεις.  Δυσκολεύεται να δεχτεί κανόνες και να σεβαστεί την επιβαλλόμενη πειθαρχία.
Εκδηλώνει έντονη παρορμητικότητα, εμπλέκεται σε επικίνδυνες καταστάσεις και μερικές φορές δείχνει να ενεργεί χωρίς να σκέφτεται.  Έχει βρεθεί αυξημένο ποσοστό ατυχημάτων και δηλητηριάσεων στα υπερκινητικά παιδιά, τα οποία απαιτούν ιδιαίτερη επίβλεψη.
-Πώς συμπεριφέρονται στο σχολείο; Ποιες είναι οι σχέσεις τους με τους ενήλικες;
 Τα υπερκινητικά παιδιά φαίνεται να βιάζονται και να μην μπορούν να ολοκληρώσουν αυτό που κάνουν. Απαντούν στην ερώτηση του δασκάλου πριν ο δάσκαλος τελειώσει την ερώτηση. Θυμώνουν και φωνάζουν, πετάνε διάφορα πράγματα ή χτυπούν.  Δεν μαθαίνουν από την εμπειρία τους γιατί δεν έχουν τόσο χρόνο όσο χρειάζονται για να αφομοιώσουν αυτό που κάνουν
Η διάσπαση προσοχής τα καθιστά ανίκανα να συγκεντρωθούν και να εκτελέσουν καθήκοντα που απαιτούν προσήλωση προσοχής.  Κατά συνέπεια παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες και η εν γένει συμπεριφορά τους τα κάνει ανεπιθύμητα στην τάξη. Οι σχέσεις τους με τους ενηλίκους χαρακτηρίζονται από έλλειψη τυπικότητας και συστολής, ενώ δεν είναι αγαπητά στα άλλα παιδιά και μπορεί να απομονώνονται.
-Υπάρχουν διαφορές στην εκδήλωση των συμπτωμάτων ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια;
 Η επίπτωση της διαταραχής ποικίλλει από 2% σε 17%. Αυτό πιθανόν να οφείλεται  στη διαφορετική διαγνωστική εκτίμηση ή σε πιθανές διαφορές στην έκφραση της συμπεριφοράς. Τα αγόρια παρουσιάζουν συχνότερα τη διαταραχή από τα κορίτσια (3-4:1). Τα αγόρια παρουσιάζουν περισσότερο προβλήματα υπερκινητικότητας, παρορμητικότητας ενώ τα κορίτσια προβλήματα διάσπασης προσοχής.
 -Πού οφείλεται η Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής;
Ακόμη δεν είναι γνωστή μια μοναδική αιτία που μπορεί να ευθύνεται για την εκδήλωση  του υπερκινητικού συνδρόμου. Αναφέρονται διάφοροι αιτιολογικοί παράγοντες και ο πιθανός συνδυασμός τους δημιουργεί τη διαταραχή. Αρχικές απόψεις θεωρούσαν ότι η κατάσταση αυτή ήταν ένα είδος «εγκεφαλικής βλάβης».  Αυτή η άποψη προερχόταν από μελέτες παιδιών που είχαν περάσει εγκεφαλίτιδα στις ΗΠΑ.
Ο σύγχρονος προβληματισμός επικεντρώνεται στις νευροχημικές διαταραχές. Διαταραχές στο μεταβολισμό της ντοπαμίνης, έχουν ήδη περιγραφεί σε υπερκινητικά παιδιά, ενώ οι μελέτες για τον μεταβολισμό της σεροτονίνης έχουν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα.
-Υπάρχει κληρονομικότητα; Παίζει ρόλο η ιδιοσυγκρασία του παιδιού;
Έρευνες σε δίδυμα ή υιοθετημένα παιδιά δείχνουν ότι υπάρχει κληρονομική επιβάρυνση.  Οι έρευνες διδύμων βρίσκουν την κληρονομικότητα σε υψηλά επίπεδα που φθάνουν το 80%.
 Στο ιστορικό των υπερκινητικών παιδιών βρίσκουμε επίσης ότι ήταν μωρά υπερβολικά ανήσυχα, έκλαιγαν συνέχεια, είχαν κωλικούς, παρουσίαζαν προβλήματα στον ύπνο και στο φαγητό. Η ιδιοσυγκρασία του παιδιού φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του συνδρόμου.
 -Μπορεί να ευθύνονται και οι τροφές του παιδιού μας;
 Κατά τα τελευταία χρόνια εκφράστηκε η άποψη ότι διάφορες τοξίνες και χημικά συστατικά τω τροφών προκαλούν συμπεριφορές υπερκινητικού τύπου. Θεωρήθηκαν υπεύθυνες τεχνητές χρωστικές ουσίες, ακόμη και η ζάχαρη.  Όμως οι απαλλαγμένες από τις τοξικές ουσίες δίαιτες που προτάθηκαν δεν έφεραν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
 -Το υπερκινητικό σύνδρομο συνεχίζεται και στην εφηβεία;
Το υπερκινητικό σύνδρομο έχει έναρξη στα πρώτα παιδικά χρόνια και εξελίσσεται μέχρι την εφηβεία ή την αρχή της ενήλικης ζωής.  Έρευνες δείχνουν ότι ένας μεγάλος αριθμός παιδιών (30 – 70 %) που είχαν τη διάγνωση του υπερκινητικού συνδρόμου στην παιδική ηλικία, εξακολουθούν να έχουν την ίδια διάγνωση στην εφηβεία.  Το ποσοστό μειώνεται όμως κατά πολύ (8%) στην ενήλικη ζωή.
 Πέρα από την επιμονή ορισμένων συμπτωμάτων, αυτά τα παιδιά έχουν χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις απ’ ότι οι συνομήλικοί τους.  Έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο αποβολών στο γυμνάσιο και διακόπτουν συχνότερα το σχολείο.
 -Πώς αντιμετωπίζεται το υπερκινητικό σύνδρομο;
Για να γίνει δυνατή η θεραπευτική αντιμετώπιση προέχει η αναγνώριση των συμπτωμάτων της υπερκινητικής διαταραχής από γονείς και δασκάλους. Η κλινική εκτίμηση του παιδιού απαιτεί την εξέτασή του περισσότερο από μια φορά.  Η υπερκινητική συμπτωματολογία μπορεί να μην είναι σταθερή και να ποικίλει αναλόγως το περιβάλλοντος.  Πρέπει επίσης, να εκτιμηθεί η ικανότητα του παιδιού να συγκεντρώνεται και να επιμένει σε κάποια προσπάθεια, η κοινωνική του αναστολή και συναισθήματα άγχους που μπορεί να συνυπάρχουν.
Η θεραπευτική προσέγγιση, όταν η διάγνωση του υπερκινητικού συνδρόμου τεθεί με βεβαιότητα, απευθύνεται τόσο στο περιβάλλον (γονείς, δασκάλους) όσο και στο ίδιο το παιδί.
Η συμβουλευτική γονέων σκοπό έχει να πληροφορήσει τους γονείς για το είδος του προβλήματος και να τους βοηθήσει να βρουν τρόπους για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα της καθημερινής ζωής με το υπερκινητικό παιδί.  Αποφασιστικής σημασίας για την εξέλιξη της διαταραχής είναι η καταλληλότητα του εκπαιδευτικού πλαισίου.  Σταθερό, δομημένο αλλά ευέλικτο εκπαιδευτικό πλαίσιο με ατομική προσέγγιση για το κάθε παιδί, προσφέρει δυνατότητες βελτίωσης της συμπτωματολογίας και αποφυγής της σχολικής αποτυχίας.
Προγράμματα τροποποίησης της συμπεριφοράς στηριζόμενα στη συμπεριφερολογική θεωρία μπορούν να γίνουν είτε στο σχολείο είτε στο σπίτι.  Το παιδί αναλαμβάνει καθήκοντα που βαθμιαία απαιτούν όλο και μεγαλύτερη συγκέντρωση προσοχής.  Επιβραβεύεται όταν έχει την αναμενόμενη  συμπεριφορά ενώ η ακατάλληλη συμπεριφορά αγνοείται. Η θεραπεία οδηγεί το παιδί να διαμορφώσει το δικό του τρόπο επίλυσης των προβλημάτων και να αποκτήσει αυτοέλεγχο.  Τα παιδιά επιτυγχάνουν έτσι να βελτιώσουν την αυτοεκτίμησή τους.
 Στις βαρύτερες περιπτώσεις και όταν οι ανωτέρω θεραπευτικές προσεγγίσεις αποδειχθούν ανεπαρκείς, προτείνεται φαρμακοθεραπεία. Λόγω των παρενεργειών πρέπει να γίνεται προσεκτική εκτίμηση των περιπτώσεων που θα χορηγηθεί φαρμακευτική αγωγή. Η συμφωνία των γονέων είναι σημαντικός παράγοντας και επιτρέπει τον έλεγχο για την εξέλιξη της θεραπείας.

Γιατί οι έφηβοι στην Ελλάδα ξεκινούν πίνουν πριν τα 13;

Η εφηβεία αποτελεί από μόνη της μία περίοδο επαναστατικότητας, πειραματισμού και σημαντικής επιρροής από τους συνομηλίκους. Οι έφηβοι προσπαθούν να αποδεικνύουν στους συνομηλίκους τους ότι είναι τολμηροί υιοθετώντας συμπεριφορές ενηλίκων. Όπως μας εξηγεί η κυρία Άρτεμις Τσίτσικα, Λέκτορας Εφηβικής Ιατρικής, μια τέτοια συμπεριφορά που μπορεί να ξεκινά και σε ηλικία μικρότερη των δεκατριών είναι η χρήση και η κατάχρηση αλκοόλ.

Γράφει η Άρτεμις Τσίτσικα
-Τι λένε οι αριθμοί για την Ελλάδα;
Οι έφηβοι στη χώρα μας αναφέρουν εβδομαδιαία χρήση αλκοόλ σε ποσοστά μεγαλύτερα των άλλων χωρών. Πιο συγκεκριμένα, το 11% των ερωτηθέντων εφήβων πίνουν με συχνότητα πάνω από 2 φορές την εβδομάδα. Σύμφωνα με την Πανευρωπαική έρευνα της ESPAD, σε συνεργασία με το ΕΠΙΨΥ- Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής, παρατηρείται σημαντική αύξηση των παιδιών που ξεκινούν τη χρήση αλκοόλ σε ηλικία κάτω των δεκατριών ετών. Οι έφηβοι ξεκινούν συνήθως με συσκευασμένα αλκοολούχα αναψυκτικά για να καταλήξουν σε ποτά, όπως η βότκα και το ουίσκυ, που φαίνονται να βρίσκονται πρώτα στην προτίμηση των εφήβων σε ποσοστό 24,8%.
Η μέθη στον εφηβικό πληθυσμό της Ελλάδας είναι σημαντικά πιο περιορισμένη σε σύγκριση με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Ίσως, γιατί στη χώρα μας υπάρχει ακόμη ισχυρός ο θεσμός της οικογένειας και ο συναισθηματικός δεσμός των παιδιών με την οικογένεια που στηρίζει τα παιδιά έως την ενηλικίωσή τους υπάρχει ακόμα .
-Γιατί οι έφηβοι στρέφονται στο αλκοόλ;
Η χρήση και κατάχρηση αλκοόλ είναι φαινόμενο πολυπαραγοντικό. Εκτός από τους γενετικούς παράγοντες και την κληρονομικότητα, σχετίζεται και με το πόσο ευάλωτη είναι η προσωπικότητα.
Με το αλκοόλ οι έφηβοι νιώθουν ότι μπορούν να μειώσουν το άγχος, να κοινωνικοποιηθούν πιο εύκολα ακόμα και να λειτουργήσουν πιο εύκολα σεξουαλικά. Πολύ σημαντικό ρόλο όμως παίζει και η οικογένεια και το πόσο αποτελεσματικά λειτουργεί στην διαπαιδαγώγηση του παιδιού. Πολλές φορές σημαντικό ρόλο παίζει και η πίεση που ασκείται από τους συνομηλίκους (peer pressure).
-Πότε έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με το αλκοόλ τα παιδιά; Τι πρέπει να προσέξουν οι γονείς;
Το αλκοόλ συνήθως προσφέρεται για πρώτη φορά σε κάποια οικογενειακή γιορτή. Οι έφηβοι πίνουν συνήθως το Σαββατοκύριακο, στα πάρτι με φίλους, σε μικρές ή μεγάλες ομάδες φίλων ή στο σπίτι φίλου όταν λείπουν οι γονείς του. Επίσης, όταν στην οικογένεια υπάρχει κάποιος γονιός που πίνει ή όταν υπάρχουν οικονομικά, προσωπικά ή επικοινωνιακά προβλήματα στο σπίτι, ενδέχεται και ο έφηβος να οδηγηθεί στη χρήση αλκοόλ.
Πολλοί γονείς λαμβάνουν μέτρα απαγόρευσης, ωστόσο το κλειδί για την αντιμετώπιση της κατάστασης είναι η παιδεία. Οι γονείς είναι σημαντικό να καλύπτουν συναισθηματικά τα παιδιά και παράλληλα να εφαρμόζουν όρια. Ενώ είναι πολύ σημαντικό να είναι και οι ίδιοι ενημερωμένοι, ούτως ώστε να προστατεύουν και τα παιδιά. Το παράδειγμα που οι ίδιοι δίνουν έχει πολύ μεγάλη δύναμη. Η δική τους στάση απέναντι στο αλκοόλ αποτελεί πρότυπο για τη συμπεριφορά που θα αναπτύξει ο/η έφηβος/η. Καλό είναι να αποφεύγονται τακτικές εκφοβισμού, να ενθαρρύνεται ο αυτοσεβασμός του εφήβου και να αποθαρρύνονται οι συμπεριφορές χρήσης αλκοόλ επισημαίνοντας στον/ην έφηβο τις συνέπειες που θα τον/ην οδηγήσουν σε καταστάσεις αμηχανίας ή ντροπής.

Αυξήθηκε η βία στην οικογένεια λόγω κρίσης;

Η οικονομική κρίση αύξησε τα κρούσματα ενδοοικογενειακής βίας; Μια αληθινή ιστορία. 
« Η ζωή της οικογένειας μου ήταν απόλυτα ήρεμη και φυσιολογική όλα αυτά τα χρόνια. Ήμασταν χαρούμενοι στο σπίτι, λείπαμε πολλές ώρες βέβαια λόγω δουλειάς αλλά όταν βρισκόμασταν όλοι μαζί , φροντίζαμε να περνάμε πολύ χρόνο με τα παιδιά αλλά και μόνοι μας. Είχαμε βρει τη χρυσή συνταγή. Όταν πριν 1,5 χρόνο ο σύζυγος μου έχασε τη δουλειά του ήρθαν τα πάνω κάτω. Στην αρχή ήταν αισιόδοξος ότι θα ξαναβρεί γρήγορα δουλειά λόγω των προσόντων του και όλα θα γίνουν όπως πριν. Όμως ο καιρός πέρασε και όλες οι πόρτες που χτύπαγε ήταν κλειστές. Η καλή του πίστη αντικαταστάθηκε από την απογοήτευση και τον εκνευρισμό, που σταδιακά μετατράπηκε σε θυμό και οργή, που δεν άργησε να ξεσπάσει πάνω μου. Άρχισε να μου φωνάζει και να χρησιμοποιεί υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς κάθε φορά που προσπαθούσα να τον παρηγορήσω και να του δώσω κουράγιο. Έχει κλειστεί εντελώς στον εαυτό του. Κάποιες φορές με σπρώχνει και κινείται απειλητικά προς το μέρος μου. Έχω αρχίσει να φοβάμαι τις αντιδράσεις του, τόσο για μένα αλλά κυρίως για τα παιδιά. Έχω απελπιστεί και φοβάμαι πως τίποτα δεν θα αλλάξει από δω και πέρα».
Γράφει η ψυχολόγος, Ξένια Ταραβίρα.

Τα κρούσματα ενδοοικογενειακής βίας έχουν αυξηθεί κατακόρυφα τον τελευταίο χρόνο. Η ανεργία και το γενικότερο αίσθημα ανασφάλειας που δημιουργεί η οικονομική κρίση είναι ο λόγος για τον οποίο πάνω από το 70% ανδρών και γυναικών έχουν υποστεί ψυχολογική κακοποίηση και 25-30% σωματική επίθεση, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε πολίτες χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ποιες είναι οι μορφές της ενδοοικογενειακής βίας; 
Η ενδοοικογενειακή βία είναι μία κατάσταση στην οποία ένα μέλος της οικογένειας προκαλεί σωματικές ή ψυχικές βλάβες σε ένα άλλο μέλος της οικογένειας με βασικό του στόχο να ικανοποιηθεί η ανάγκη του να ελέγξει το θύμα, να κυριαρχήσει πάνω του και να το εξουσιάσει. Η ενδοοικογενειακή βία δεν περιορίζεται στη σωματική κακοποίηση. Μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Περιλαμβάνει την ψυχολογική, τη συναισθηματική, τη σεξουαλική ακόμα και την οικονομική κακοποίηση και μπορεί να συμβεί στον καθένα ανεξάρτητα από το φύλο και την ηλικία του.
Είναι και οι άνδρες θύματα της ενδοοικογενειακής βίας; 
Οι άντρες υφίστανται ψυχολογική κακοποίηση σε μεγαλύτερο ποσοστό λόγω του προβλήματος της ανεργίας που φέρνει υποτιμητικά σχόλια, χαρακτηρισμούς και καταπίεση κυρίως από την πλευρά των συντρόφων τους. Η λεκτική βία με συνεχείς προσβολές, απαξιωτική συμπεριφορά, διαρκή υποτίμηση και εκφοβισμό είναι μία μορφή ψυχολογικής και συναισθηματικής κακοποίησης.
Ο θύτης είναι συνήθως ένα άτομο υπεράνω υποψίας. Η ενδοοικογενειακή βία αγγίζει τα άτομα όλων των μορφωτικών και κοινωνικο-οικονομικών επιπέδων. Υπάρχουν ενδείξεις, τις οποίες όμως τις περισσότερες φορές απλά αγνοούμε, όπως συχνές εντάσεις με ασήμαντες αφορμές ή έντονες αντιδράσεις θυμού με ξεσπάσματα.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις της ενδοοικογενειακής βίας; 
Σωματικά, είναι αυτονόητο ότι μπορεί να υπάρξουν τραυματισμοί που να απαιτούν ιατρική φροντίδα, μέχρι και την απόκτηση χρόνιων προβλημάτων υγείας.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, το μεγαλύτερο ποσοστό των θυμάτων της ενδοοικογενειακής βίας οδηγείται στην κατάθλιψη. Εκτός από την κατάθλιψη, τα θύματα βιώνουν συνήθως άγχος και πανικό. Σε πολλές περιπτώσεις, έχουν ταραγμένο ύπνο με εφιάλτες, αναβιώνουν τις σκηνές της επίθεσης και αποφεύγουν ερεθίσματα που σχετίζονται με την κακοποίηση. Η πιο συχνά αναφερόμενη ψυχολογική επίπτωση της ενδοοικογενειακής βίας είναι η μετατραυματική διαταραχή του στρες, στην περίπτωση που το θύμα βιώνει όλα τα παραπάνω συμπτώματα για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Οι δύσκολες οικονομικές συνθήκες που βιώνουμε έχουν αλλάξει τη ζωή μας αλλά και εμάς τους ίδιους. Οι άνθρωποι αισθάνονται θυμό για τις αδικίες που υφίστανται σε καθημερινή βάση, ανασφάλεια για το παρόν και το μέλλον, απογοήτευση για τα όνειρα που δεν μπορούν να κάνουν, για τα σχέδια που θα πραγματοποιηθούν. Νιώθουμε αδύναμοι να αντιδράσουμε στις συνεχείς αλλαγές. Όλα αυτά τα αρνητικά συναισθήματα μας κάνουν κλειστούς, ευερέθιστους, να δυσκολευόμαστε να εκφραστούμε ο ένας απέναντι στον άλλο. Η σωματική κούραση λόγω των πολλών ωρών εργασίας, που συχνά δεν έχουν αντίκρυσμα, και η ψυχολογική πίεση που βιώνουν οι άνθρωποι φέρνουν ένταση με αποτέλεσμα είτε να γινόμαστε εσωστρεφείς- κι αυτό είναι μια μορφή βίας προς τον ίδιο μας τον εαυτό- είτε να ξεσπάμε ο ένας στον άλλο. Η κρίση φέρνει βία.
Το μόνο που μπορεί να μας κρατήσει σ’αυτές τις δύσκολες συνθήκες είναι οι ανθρώπινες σχέσεις. Να στραφούμε ακόμα περισσότερο στους αγαπημένους μας ανθρώπους, να έρθουμε πιο κοντά, να στηρίζουμε και να σεβόμαστε πιο πολύ από ποτέ ο ένας τον άλλο. Το μόνο αντίδοτο στη βία είναι η αγάπη.

Τικ στα παιδιά: Πότε εμφανίζονται και πού οφείλονται

Μυοσπάσματα (τίκς)
Γράφει η Ελένη Λαζαράτου, Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής στην Α´ Ψυχιατρική Κλινική, της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών.
-Τι είναι τα τικ ή αλλιώς μυοσπάσματα; 
Τα μυοσπάσματα (τικς) περιγράφονται σαν απότομες ξαφνικές κινήσεις, ακούσιες αλλά επιτακτικές, ταχείες, επαναλαμβανόμενες σε μη κανονικά χρονικά διαστήματα πού δεν εξυπηρετούν κανένα αντικειμενικό σκοπό. Τα τίκς αφορούν μύες ή ομάδες περιφερικών μυών που παίζουν κάποιο ρόλο στην έκφραση συναισθημάτων κατά την επικοινωνία. Τα τίκς έχουν ένα οργανικό υπόβαθρο αλλά προοδευτικά φορτίζονται με συναισθήματα και φαντασιώσεις και μπορούν να καθορίσουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο το παιδί καταλαβαίνει τον εαυτό του και τη διάκριση της εσωτερικής εμπειρίας από την εξωτερική έκφραση της συμπεριφοράς.
-Πόσο συχνά εμφανίζονται τικ στα παιδιά; 
Ελαφράς ή μέτριας βαρύτητας τίκς συμβαίνουν σε περίπου 1 στα 10 παιδιά σε κάποιο στάδιο της εξέλιξης τους. Οι βαρύτερες μορφές στις οποίες περιλαμβάνεται το σύνδρομο Gilles de la Tourette συναντώνται σπανιότερα. Τα τικς είναι συχνότερα στα αγόρια απ’ ότι στα κορίτσια σε αναλογία 5 προς 1.
-Που οφείλονται τα τικ; 
Η αιτιολογία ποικίλλει ανάλογα με την περίπτωση. Φαίνεται όμως ότι ένας συνδυασμός παραμέτρων συμβάλλουν στην δημιουργία των τικ.
Γενετικοί και οργανικοί παράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί λόγω της συχνής ανεύρεσης παρόμοιων προβλημάτων στο οικογενειακό ιστορικό, κυρίως στους άνδρες συγγενείς πρώτου ή δευτέρου βαθμού. Από την νευρολογική εξέταση μπορεί να προκύψουν στοιχεία κινητικής ανωριμότητας: συνεχής μυϊκή σύσπαση ή αδυναμία χαλάρωσης, έντονο αναπήδημα στους θορύβους, αστάθεια.
Στον ψυχολογικό τομέα, ο χαρακτήρας του παιδιού που παρουσιάζει τίκς είναι αγχώδης και τελειομανής. Προσπαθεί μάταια να ικανοποιήσει τις φιλοδοξίες των γονέων του και να ανταποκριθεί στις υπερβολικές απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Σημαντικό ρόλο μπορεί επίσης να παίξει η μίμηση ενός άλλου παιδιού ή ενός ενήλικα. Εκλυτικός παράγων θεωρείται κάποιο ψυχοπιεστικό γεγονός όπως γέννηση αδελφού, επιστροφή στο σχολείο, αλλαγή τρόπου ζωής.
Τα τίκς συχνά συνοδεύονται από υπερκινητικότητα, διαταραχές της συμπεριφοράς και του συναισθήματος. Οι ειδικές καθυστερήσεις της ανάπτυξης, κυρίως η καθυστέρηση λόγου, σχετίζονται επίσης με τα τικ.
Συμπερασματικά πρόκειται για μια κινητική εκφόρτιση που εκδηλώνεται σαν αντίδραση στο stress και έχει προδιαθεσιακό γενετικό υπόβαθρο.
-Σε ποιες ηλικίες εμφανίζονται τα τικ; 
Η κλινική εικόνα.
Τα τικ εμφανίζονται συχνότερα για πρώτη φορά στις ηλικίες 5-7 ετών. Υπάρχουν όμως, παιδιά που παρουσίασαν τικ από την ηλικία των 2 ετών και άλλα στην εφηβεία, με ανώτατο όριο την ηλικία των 20 ετών.
-Ποια είδη τικ υπάρχουν;
Διαχωρίζονται σε απλά και σύνθετα, σε φωνητικά και κινητικά.
Συχνότερα, εμφανίζονται τα τικ του προσώπου: ανοιγοκλείσιμο των ματιών, μορφασμοί, σύσπαση των μυών του στόματος, συστροφή της γλώσσας.

Πώς μιλάμε στους εφήβους για τον αυνανισμό;

"Είμαι μητέρα ενός αγοριού 11 ετών πρόσφατα ανακάλυψα ότι αυνανίζεται. Δεν του έχω κάνει κάποια σχετική κουβέντα γι´αυτό το ζήτημα, δεν ξέρω ακριβώς τι πρέπει να του πω. Είναι καλύτερα να του μιλήσω εγώ ή ο πατέρας του; Μήπως δεν πρέπει να του μιλήσω για να μη του δημιουργήσω ενοχές; Από ποια ηλικία είναι φυσιολογικό να αυνανίζεται ένα παιδί; Φοβάμαι μήπως ξεκίνησε πολύ νωρίς και του γίνει εμμονή ή συνήθεια…"  
Στο ερώτημά σας απάντησε η παιδοψυχίατρος Μερσύνη Αρμενάκα.

-Πότε ξεκινά ο αυνανισμός;
O αυνανισμός είναι απόλυτα φυσιολογικός. Κορίτσια και αγόρια ξεκινούν συχνά ,στην εφηβεία όμως μερικά παιδιά αρχίζουν νωρίτερα. Το πότε ξεκινά η εφηβεία διαφέρει από παιδί σε παιδί. Στα κορίτσια η έναρξη της εφηβείας σωματικά σηματοδοτείται συνήθως από την έμμηνο ρύση και την αύξηση του στήθους, στα αγόρια βλέπουμε αλλαγές στο σώμα όπως την αύξηση της τριχοφυίας, η αλλαγές στη φωνή του αγοριού. Και βέβαια, καταλαβαίνουμε ότι το παιδί αλλάζει, μεγαλώνει από την συμπεριφορά του. Τα παιδιά γίνονται λίγο πιο αντιδραστικά, ο ρόλος των γονιών αρχίζει να μην παίζει τόσο σημαντικό ρόλο, δείχνουν μια τάση να μη θέλουν να ακολουθήσουν την οικογένεια στις δραστηριότητές της, ξεκινά μια επαναστατικότητα.
Βέβαια, εδώ θα πρέπει να πούμε ότι ο αυνανισμός συνδέεται με την εφηβεία αλλά μπορεί να παρατηρηθεί και σε πολύ μικρή ηλικία, υπάρχουν περιπτώσεις όπου παιδιά ακόμα και 3 χρονών αρχίζουν να παίζουν με το σώμα τους, να εξερευνούν και να αγγίζουν τα γεννητικά τους όργανα, βλέποντας την πράξη αυτή σαν παιχνίδι.
-Τι πρέπει να κάνουμε όταν καταλάβουμε ότι το παιδί αυνανίζεται;
Πολλοί πιστεύουν ότι ο αυνανισμός είναι  βλαπτικός, λάθος ή και αμαρτία. Αλλά ο αυνανισμός δεν μπορεί να βλάψει κάποιον.
Συνήθως τρίβουν με κάτι μαλακό τα γεννήτρια τους όργανα και δημιουργείται έτσι ένα γαργαλιστικό ,ερεθιστικό συναίσθημα σε όλο το σώμα που γίνεται όλο και πιο έντονο. Όταν κορυφώνεται το συναίσθημα το αγόρι μπορεί να εκσπερματώσει και το κορίτσι να νιώσει ένα δυνατό ερεθισμό σε όλο το σώμα και να νιώσει τον κόλπο της υγρό. Αυτή είναι η πρώτη επαφή με τον οργασμό.
Στα παιδιά λοιπόν που είναι στην έναρξη της εφηβείας μπορούμε να μιλήσουμε ανοιχτά. Μπορούμε να μιλήσουμε για τα ανατομικά στοιχεία για το πέος, το αιδοίο, για τη σεξουαλική πράξη ως αποτέλεσμα έλξης και αγάπης δυο ανθρώπων πλέον, μπορούμε να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους. Μπορούμε να μιλήσουμε και για το τι είναι ο οργασμός. Να πούμε ότι συνήθως οι άνθρωποι έχουν οργασμούς όταν αυνανίζονται ή όταν έχουν σεξουαλική επαφή να πούμε ότι άλλες φορές φτάνουν σε οργασμό άλλες όχι… Όταν εξηγήσουμε έτσι απλά και ήρεμα ένα τέτοιο γεγονός είναι απίθανο να δημιουργήσουμε ενοχές στο παιδί μας.
-Να μιλήσει ο μπαμπάς ή η μαμά;
Καλό είναι να μιλήσει ο γονιός του ίδιου φίλου στο παιδί. Και είναι ευκαιρία  να γίνει και μια γενικότερη συζήτηση για όλες τις αλλαγές στην εφηβεία. Όπως είπαμε κάντε αναφορά στη σεξουαλική επαφή και μη σταθείτε στο γεγονός του αυνανισμού, ότι το παιδί  πιάστηκε στα πράσα για να μην ενοχοποιηθεί ξαφνικά το παιδί σας.
-Κρύβει κινδύνους ο αυνανισμός;
Σίγουρα τα πορνό-Site δημιουργούν σύγχυση στα παιδιά που καταλαβαίνουν ότι αυτά που βλέπουν δεν ανταποκρίνονται στα δεδομένα του δικού του σώματος. Επίσης, διαστρεβλώνουν την εικόνα του αντιθέτου φύλου  γι ’αυτό πρέπει να ενημερώσουμε τα παιδιά για το τι συμβαίνει στην πραγματικότητα.
-Μπορεί ο αυνανισμός να γίνει μια παθολογική κατάσταση;
Μπορεί αν γίνεται συνέχεια σε βάση καθημερινή. Σε πολύ μικρές ηλικίες ο γονιός είναι πολύ εύκολο να το καταλάβει τα παιδιά δεν το κάνουν κρυφά, μπορεί να το κάνουν ακόμα και μπροστά σε κόσμο.  Σε μεγαλύτερες ηλικίες καταλαβαίνουμε κάποια σημάδια όπως ας πούμε το ότι ένα παιδί μπορεί να μένει για ώρες στο μπάνιο… Και τι συμβαίνει όταν το παιδί αυνανίζεται συνέχεια; Μπορεί ένα παιδί να αισθάνεται παραμελημένο μπορεί οι γονείς έχοντας τα προβλήματά τους αν μη δίνουν τόση σημασία στα θέματα που το απασχολούν και εκείνο στρέφεται,  κλείνεται στον εαυτό του.
-Μπορεί ο αυνανισμός να γίνει επίμονη συνήθεια στην ενήλικη ζωή;
Ο αυνανισμός γίνεται συνήθεια σε άτομα με δυσκολίες στην κοινωνικοποίηση τους, όταν υπάρχουν ανατομικές και λειτουργικές διαταραχές καθώς και σε ανθρώπους παραμελημένους και συναισθηματικά στερημένους στην παιδική τους ηλικία. Στην πλειονότητα όμως, υπάρχει ισορροπία μεταξύ αυνανισμού και σεξουαλικών επαφών .

Πώς να χειριστώ τους τσακωμούς με τα παιδιά μου;

-Είναι υγιής  η σύγκρουση μεταξύ των γενεών ;
Οι εξελίξεις στο χρόνο είναι αποτέλεσμα της σύγκρουσης μεταξύ γενεών. Αν ο νέος και ο παλιός δεν τσακωνόντουσαν, πιθανά ο χρόνος να είχε μείνει ακίνητος ως προς τις εξελίξεις του  και να θεωρούσαμε ακόμα την γη επίπεδη. Η εκάστοτε παλαιά γενιά προτείνει τρόπους εξέλιξης που φαίνεται να υπήρξαν λειτουργικές στα χρόνια που τις εφάρμοσαν  και η καινούργια γενιά τις απορρίπτει, τις δέχεται ή τις προσαρμόζει, ανάλογα με τις ανάγκες της δικής της εποχής.
Γράφει η ψυχολόγος, Μαρία Λέλα.

Ακούγεται λογικό, μα τελικά όταν συμβαίνει φαίνεται σχεδόν ακατόρθωτο, ειδικά όταν αναγκαζόμαστε να μένουμε μαζί σε οποιαδήποτε ηλικία, στην οποία περίπτωση οι διαφορές μας έχουν δημιουργήσει ένα ναρκοπέδιο μέσα στο σπίτι.  Ένα τέτοιο θέμα είναι πολυδιάστατο και το μελάνι μου πολύ λίγο για να το καλύψει, αλλά θα δοκιμάσω.
-Τι σημαίνει η σύγκρουση γονέων και παιδιών; Είναι κακό να συγκρουόμαστε; Γιατί δεν μπορούμε να συννενοηθούμε;
Εκτός από την ετυμολογία της λέξης ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ που σημαίνει «πέφτω με ορμή πάνω σε ένα άλλο κινούμενο ή ακίνητο σώμα» η σύγκρουση σημαίνει και διαφωνία και το να διαφωνούμε είναι πλέον σύνηθες αλλά μπορώ να πω και υγιές.. Είναι αξίωμα οι γενιές να έχουν άλλες αξίες, άλλες ανάγκες μα και άλλες πεποιθήσεις.
Κατ αρχάς το θέμα ξεκινάει από την κουλτούρα μας η οποία εξυμνεί την συμφωνία και δαιμονοποιεί την σύγκρουση. Αυτό γιατί η σταθερότητα, μας φαίνεται πιο ασφαλής από την αλλαγή, η οποία περιέχει το στοιχείο του αγνώστου. Έτσι οι παλιοί προσπαθούν όχι μόνο να μην προάγουν και να μην επιτρέπουν οποιαδήποτε τάση αλλαγής.
-Μπορούμε μέσα από τις συγκρούσεις να έχουμε ένα καλό αποτέλεσμα;
Η σύγκρουση είναι μια πολύ κοπιώδης διαδικασία γνωστικά (για την σκέψη), απαιτεί πραγματικά πολύ ενέργεια για να πραγματοποιηθεί.. Με άλλα λόγια πρέπει να ταλαιπωρηθεί το μυαλουδάκι μας για να την φέρουμε εις πέρας. Η σύγκρουση, για να φέρει κάποιο αποτέλεσμα,  θα πρέπει να γίνει με σωστό τρόπο και αυτό δεν μας το διδάσκει κανείς. Οφείλουμε να τεκμηριώσουμε την σκέψη μας, να διαπραγματευτούμε, να διαθέτουμε καλή κριτική ικανότητα, να επιλέξουμε το σωστό χρόνο και χώρο για να πετύχει. Το πιο συχνό μας λάθος είναι  να δίνουμε τον αγώνα μας παρορμητικά και πάνω στα νεύρα μας. Με άλλα λόγια το πασίγνωστο «άσε μας ρε μάνα» δεν πετυχαίνει, το μόνο που δείχνει είναι ασέβεια και ματαιοδοξία από μεριά σας.
-Οι συγκρούσεις μας βοηθούν να ωριμάσουμε;
Τρίτον, η σύγκρουση δύναται να είναι εξίσου κοπιώδης και συναισθηματικά. Η αλήθεια είναι ότι κάποιοι από μας, προκειμένου να κερδίσουν το παιχνίδι θέτουν ως όρο την απουσία σύγκρουσης. Έτσι φοβόμαστε να συγκρουστούμε μαζί τους μήπως χάσουμε την αγάπη τους. Ταυτίζουμε την σύγκρουση με την αποδοκιμασία, μεγάλο λάθος! Η σύγκρουση είναι μια απόλυτα υγιής διαδικασία και απαραίτητη για την ωρίμανση των ανθρωπίνων σχέσεων. Η σύγκρουση, αν γίνει σωστά, θα προκαλέσει μάλλον σεβασμό και εμπιστοσύνη, παρά οτιδήποτε άλλο αρνητικό συναίσθημα, όχι όμως εκείνη ακριβώς την στιγμή, αλλά μακροπρόθεσμα. Κάντε λίγο υπομονή σε σχέση με την δυσκολία, την αμηχανία της στιγμής για να απολαύσετε αργότερα υγιέστερες σχέσεις.
-Πώς πρέπει να χειριζόμαστε σωστά τις συγκρούσεις;
Οι επικοινωνιακές τακτικές στην σύγκρουση..
 Επειδή θα αναγκαστούμε να μείνουμε μαζί με τις παλιές γενιές λόγω κρίσης, οι συγκρούσεις γίνονται εντονότερες και απαιτείται η λύση τους για να μην χαλάει η ποιότητα της ζωής μας. Να μερικά κόλπα.
 Καλό θα είναι να αντιληφθούμε κατ αρχάς ότι εμείς και οι γονείς μας δεν έχουμε την ίδια αντίληψη για τον κόσμο, ακόμα και αν ζούμε στο ίδιο κράτος, οικογένεια και σπίτι. Οι γονείς μας δεν αντιλαμβάνονται τον κόσμο στον οποίον ζούμε όπως τον αντιλαμβανόμαστε εμείς. Έχουν άλλα βιώματα, άλλους φίλους, κάνουν άλλες συζητήσεις και οφείλουμε να τους εξηγήσουμε για το πως διαφέρει ο κόσμος μας από τον δικόν τους. Το κακό είναι ότι εκείνοι νομίζουν ότι ξέρουν και εμείς νομίζουμε ότι εκείνοι ξέρουν και τελικά δεν καταφέρνουμε να επικοινωνήσουμε.  Πριν συγκρουστείτε λοιπόν καλό θα είναι να σιγουρευτείτε ότι θα συγκρουστείτε επί γόνιμου εδάφους, εξηγώντας τους κάποια πράγματα στην νεότερη δική μας κουλτούρα.
 -Μη γίνεστε επιθετικοί. Όταν υψώνετε τον τόνο της φωνής σας ή αγριοκοιτάτε ή τέλος πάντων κάνετε τον συνομιλητή σας να νιώσει επίθεση, πολύ λίγα ακούει εκείνη την ώρα  Όταν κάποιος μας επιτεθεί, τότε ή σηκώνουμε τα χέρια ψηλά, ή τρέχουμε να φύγουμε ή ανταποδίδουμε την επίθεση, σίγουρα πάντως δεν καθόμαστε να συζητήσουμε, άρα το παιχνίδι έχει χαθεί. Η κατάσταση μυρίζει μπαρούτι και το  πεδίο δεν είναι πλέον γόνιμο για σύγκρουση.. Ακόμα και αν ξεκινήσουμε καλά, αλλά νιώσουμε εκνευρισμό κάποια στιγμή σταματάμε, προσωρινά. Θα συνεχίσουμε όταν νιώσουμε και πάλι ψύχραιμοι.
Δεν λύνονται οι διαφωνίες μας σε μια περίσταση μόνο. Για να είμαστε επαρκείς στην σύγκρουσή, μπορεί να πάρει καιρό η διαδικασία. Μην βιάζεστε, μπορεί να χρειαστεί αναπάντεχα πολύς χρόνος και επανάληψη μέχρι να τα καταφέρουμε. Μην τα παρατήσετε λοιπόν, αν αποτύχετε την πρώτη φορά.
Μην συγχρονίζεστε με τον τρόπο του άλλου. Αν φωνάζει κάποιος εσείς θα παραμείνετε ήρεμοι, αν βρίζει εσείς μην ακολουθήσετε. Απλά εξηγήστε ότι δεν μπορείτε να λειτουργήσετε έτσι και ότι θα ήταν καλύτερο να επαναλάβετε την προσπάθεια μια άλλη φορά.
 Οι αξίες μας είναι πάνω από όλα. Τίμα την μητέρα σου και τον πατέρα σου ακόμα και αν διαφωνείς μαζί τους. Ο συνομιλητής μας είναι τουλάχιστον ίσος μαζί μας. Άρα μην είστε κυνικοί, ειρωνικοί και άλλα τέτοια, που θα μετατρέψουν μια υγιή σύγκρουση σε πεδίο μάχης. Σεβαστείτε και σιγά σιγά θα σας σεβαστούν είτε το θέλουν είτε όχι. Ο εκνευρισμός και η έλλειψη σεβασμού δείχνει αδυναμία.
 Θα μπορούσα να συνεχίσω να γράφω για πάντα. Πολύ φοβάμαι όμως ότι αυτά που γράφω θα  είναι πολύ γενικά. Σας προσκαλώ λοιπόν, να βοηθήσετε το έργο μου αναφέροντας στα σχόλιά σας κάποιες από τις συγκρούσεις που συχνά έχετε με τους γονείς σας και εγώ θα σας γράψω πιο συγκεκριμένα το πώς θα μπορούσατε να τις διαχειριστείτε.
 Μαρία Λέλα,
Ψυχολόγος

Το άγχος μου επηρεάζει και την οικογένειά μου;

Η αναγνώστριά μας Ελένη είχε την εξής απορία:
Είμαι 42 ετών, μητέρα τριών παιδιών και εργάζομαι στον ιδιωτικό τομέα. Τον τελευταίο καιρό, κάτι οι μειώσεις στο μισθό, κάτι τα αυξημένα έξοδα, νιώθω πολύ πιεσμένη ψυχολογικά και έχω συνέχεια άγχος. Νιώθω ακόμα και σωματικές ενοχλήσεις, έχω πονοκεφάλους, πονάει το στομάχι μου. Μπορεί το άγχος να προκαλέσει και σωματικά προβλήματα;  Προσπαθώ να μη μεταφέρω το άγχος στο σπίτι, έχω ακούσει ότι δεν είναι καλό και δε θέλω να βλάψω τη σχέση με τον άντρα μου. Από την άλλη όμως, το να τα κρατάω μέσα μου, με κάνει να αγχώνομαι ακόμα πιο πολύ. Είναι κακό να μιλάω για όσα με αγχώνουν με την οικογένειά μου; 
Μιλήσαμε με τον ψυχαναλυτής-ψυχοθεραπευτή και Καθηγητή Ψυχολογία της Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, κύριο Κλήμη Ναυρίδη, για το θέμα του άγχους και το πώς επηρεάζει την υγεία μας και την οικογένειά μας. 
-Μπορεί το άγχος να βλάψει την υγεία μου;
Το άγχος είναι μια γενικευμένη αναστάτωση που νιώθει ο άνθρωπος σαν η ίδια η ύπαρξή του να απειλείται από έναν αόριστο όσο και μεγάλο κίνδυνο. Πολλές φορές αυτό το πολύ δυσάρεστο αίσθημα συνοδεύεται και από σωματικές εκδηλώσεις. Το άγχος, όταν είναι παθολογικό, ήδη αυτό καθαυτό αποτελεί βλάβη της υγείας, της ψυχικής μας υγείας. Σε ασυνείδητη μορφή, το άγχος μπορεί επίσης να σωματοποιείται και να προκαλεί ενοχλήσεις  και πιο σοβαρά οργανικά προβλήματα, που στη συνείδηση του πάσχοντος καταγράφονται ως απολύτως αποσυνδεδεμένα από ψυχολογικούς παράγοντες και συγκεκριμένα από το ασυνείδητο άγχος, που στην ουσία αυτό είναι που τα προκαλεί. Το άγχος μπορεί τέλος να «συναντάται» με διάφορες οργανικές παθήσεις, και ή να τις εκλύει, δηλαδή να τις αποκαλύπτει, εάν αυτές ήταν ‘άτυπες’ και δεν είχαν ακόμη εκδηλωθεί με συγκεκριμένα συμπτώματα, ή να τις επιβαρύνει, όπως συμβαίνει λ.χ. με τις παθήσεις του ανοσοποιητικού.
Πότε το άγχος γίνεται σοβαρό πρόβλημα;
Το άγχος ως ένα βαθμό είναι θεμιτό και ανεκτό, ίσως μάλιστα και απαραίτητο για την ισορροπία και την ασφάλεια του ψυχικού οργανισμού. Από ένα σημείο και πέρα όμως, το άγχος αρχίζει να γίνεται εμπόδιο για την ομαλή ζωή του ανθρώπου, την επαγγελματική, την ερωτική, την οικογενειακή. Τότε μιλάμε για αγχώδη διαταραχή. Ο ύπνος γίνεται πρόβλημα, διαταράσσονται η διατροφή και η πέψη, η σεξουαλικότητα δυσλειτουργεί. Σε ακραίες περιπτώσεις, το άγχος μπορεί να οδηγήσει σε φοβίες ακόμα και σε κρίσεις πανικού. Αυτές οι τελευταίες είναι εξαιρετικά επώδυνες ψυχικές καταστάσεις, με έντονα σωματικά συμπτώματα όπως η δύσπνοια και η ταχυκαρδία, που οι ίδιες (δηλαδή οι κρίσεις πανικού) ή ο φόβος ότι  μπορεί να (ξανα)συμβούν καταλήγουν να ακινητοποιούν αυτούς που υποφέρουν κάνοντάς τους τη ζωή εξαιρετικά δύσκολη.
Ποια είναι η διαφορά του άγχους και του στρες;
Παρόλο που βιώνονται από τον άνθρωπο με τον ίδιο σχεδόν τρόπο, το άγχος έχει λιγότερο να κάνει με εξωτερικά και λογικά αίτια, προσιτά στη συνείδηση, από το στρες, που κατεξοχήν προκαλείται από εξωτερικούς παράγοντες, όπως η υψηλή εργασιακή πίεση ή οι οικονομικές ή άλλες υποχρεώσεις.  
-Πρέπει να μιλάμε για όσα μας αγχώνουν στην οικογένειά μας; 
Το ότι τα προβλήματα της δουλειάς δεν πρέπει να μεταφέρονται στην οικογένεια και στο σπίτι (όπως και αντίστροφα) είναι μια αρκετά δημοφιλής και σε αρκετές περιπτώσεις χρήσιμη συμβουλή. Στην υπερβολή της παρόλα αυτά, ιδιαίτερα όταν γίνεται σλόγκαν, η συμβουλή αυτή τείνει να έχει ως βάση και να υπερασπίζεται μια μάλλον αποστειρωμένη εικόνα για τον οικιακό και τον οικογενειακό χώρο. Σαν να κινδυνεύει αυτός ο χώρος και να πρέπει να προστατεύεται από εκείνους που τον κατοικούν, από τη μολυσματικότητα των συναισθημάτων τους. Αν όμως ένας άνθρωπος που υποφέρει από άγχος ή από στρες δεν μπορεί να μοιραστεί το πρόβλημά του με τους οικείους του, με τα πιο κοντινά του πρόσωπα, με ποιους θα το κάνει; Αφήστε που το άγχος, συνειδητό ή ασυνείδητο, έτσι κι αλλιώς μεταδίδεται ανεξάρτητα από τη θέλησή μας στους άλλους, όπως και αντίστροφα. Και αυτό είναι κάτι που το βλέπουμε συχνά στην ομαδική και στην οικογενειακή θεραπεία.
Η μεταφορά συνεπώς του άγχους στην οικογένεια, όχι μόνο δεν είναι εξ ορισμού επιβλαβής, αλλά μπορεί να έχει και ευεργετικά αποτελέσματα. Και τούτο, όχι μόνο για το μέλος της που κάποια στιγμή βρέθηκε να υποφέρει και που, μοιραζόμενο το πρόβλημά του, θα αντλήσει στήριξη και συμπαράσταση από τους δικούς του, αλλά και για όλη την οικογένεια, η οποία, κάνοντάς το ακριβώς αυτό, προσφέροντας δηλαδή κατανόηση, στήριξη και συμπαράσταση στα μέλη της, κερδίζει ως δι-υποκειμενικός δεσμός σε συνεκτικότητα και σε αντοχή.

Πώς επηρεάζει τη σχέση ενός ζευγαριού η εξωσωματική;

Η εξωσωματική γονιμοποίηση έχει πλέον εκτεταμένη εφαρμογή. Εκατοντάδες χιλιάδες γυναίκες στην Ευρώπη καταφεύγουν κάθε χρόνο σε αυτήν τη μέθοδο αντιμετώπισης των δυσκολιών που έχουν στη σύλληψη. Αν και μιλάμε για γυναίκες, τουλάχιστον το 35 με 40% της αιτιολογίας της δυσκολίας τους αφορά στον άνδρα. Όσον αφορά στους «ψυχοσωματικούς» παράγοντες που έχουν μελετηθεί, φαίνεται ότι παίζουν κι αυτοί κάποιο ρόλο, ιδίως μάλιστα όταν δεν βρίσκεται μια σαφής σωματική αιτία.
Γράφει ο Γρηγόρης Βασλαματζής, Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών  

-Πώς αντιμετωπίζει το ζευγάρι το γεγονός ότι δεν μπορεί ευκολα να κάνει παιδί; 
Ένα  θέμα πολύ σημαντικό – κατά τη γνώμη μου – αφορά στο πως αντιδρά η γυναίκα και το ζεύγος, αρχικά στην διάγνωση του προβλήματος και στη συνέχεια στην διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Στην Ελλάδα έχει βρεθεί ότι το άγχος των γυναικών είναι υψηλό, ιδίως στις περιπτώσεις στις οποίες το πρόβλημα έχει «άγνωστη» αιτία ή οφείλεται στον άνδρα. Φαίνεται δηλαδή, ότι όχι μόνο δεν τους ανακουφίζει το γεγονός ότι η «ευθύνη» είναι περισσότερο του άνδρα τους, αλλά τους φέρνει ένταση, άγχος και κοινωνικό στρες. Ασυνείδητοι λόγοι που κάνουν τη γυναίκα να πιστεύει ότι ο άνδρας της θα ήταν παντοδύναμος και άνευ αμφιβολιών γόνιμος, μπορεί να παίζουν κάποιο ρόλο. Επίσης ένας άνδρας με πρόβλημα στη γονιμότητά του χάνει την αυτοεκτίμησή του και δυσκολεύεται να υποστηρίξει τη γυναίκα του.
Η υπογονιμότητα αποτελεί ναρκισσιστικό πλήγμα και για την γυναίκα και τον άνδρα. Τους φέρνει αντιμέτωπους με την απώλεια, την αποτυχία και την ενοχή. Πάντως σε κάθε περίπτωση, κατά την πορεία της διάγνωσης του προβλήματος, διαταράσσεται και αποσταθεροποιείται το ζεύγος, το οποίο, ως όλον, βρίσκεται κάτω από συνθήκες στρες. Αυτή η απλή παρατήρηση υποτιμάται στην πράξη και ο λόγος είναι ότι συνήθως στη διαδικασία της εξωσωματικής το βάρος πέφτει στη γυναίκα.
-Πόσο σημαντική είναι η στήριξη του άνδρα στη γυναίκα; Τι στρες τι ρόλο παίζει στην έκβαση της εξωσωματικής; 
Έχουμε βρει σε έρευνές μας, ότι ο βαθμός υποστήριξης του άνδρα προς την γυναίκα του στην πορεία της διάγνωσης και της εξωσωματικής, αποτελεί παράγοντα που μειώνει ή αυξάνει το άγχος και το στρες της. Αν προϋπάρχουν δυσεπίλυτες διαφωνίες ή ασυμβατότητες στο ζεύγος ή αν ο θυμός και η θλίψη που αναδύονται ξεπεράσουν κάποια ουδό, η ψυχολογική επιβάρυνση αυξάνεται και αυτό επηρεάζει την απόφαση ένταξης στην εξωσωματική και ακόμα σημαντικότερα την έκβαση της. Oι γυναίκες με υψηλότερα επίπεδα στρες έχουν μικρότερα ποσοστά επιτυχίας σε σχέση με τις γυναίκες με τα χαμηλότερα επίπεδα στρες.
-Πώς επηρεάζεται η σχέση του ζεύγους; 
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά του θέματος. Δεν πρόκειται μόνο για τα τυχόν προϋπάρχοντα ψυχικά προβλήματα και τις συγκρουσιακές καταστάσεις. Ένας κίνδυνος που απορρέει από την υπογονιμότητα και την εξωσωματική και απειλεί το ζεύγος, αφορά σε αυτό που αποκαλούμε ως το «εσωτερικό δημιουργικό ζεύγος», δηλαδή στον κίνδυνο να φθαρεί η υπάρχουσα καλή πλευρά της συνύπαρξης. Το ζεύγος αισθάνεται πως κάθε τι που έχει κατακτήσει με προσπάθεια κινδυνεύει με κατάρρευση, όπως το να έχει αμοιβαία ικανοποιητική σεξουαλική ζωή, κοινούς στόχους και προσδοκίες, και μια από κοινού διαμορφωμένη ψυχική ισορροπία. Είναι σημαντικό σε αυτή την δύσκολη στιγμή να βρεθεί μια δυνατότητα υποστήριξης τόσο από την πλευρά του γυναικολόγου και της μαίας που ασχολούνται με το πρόβλημα όσο και από τον ειδικευμένο ψυχοθεραπευτή. Αυτή πρέπει να θεωρηθεί, ούτως ή άλλως, απαραίτητη καθώς η δοκιμασία που περνάει το ζεύγος μπορεί να μην καταλήξει σε επιτυχία της εξωσωματικής, με δεδομένο ότι ο μέσος όρος σύλληψης κυμαίνεται στο 30%.
Συμπερασματικά, είτε προϋπάρχει σοβαρή δυσλειτουργία του ζεύγους είτε όχι, η εξωσωματική γονιμοποίηση βάζει σε δοκιμασία την καλή πλευρά και την ισορροπία του ζεύγους καθώς και την ψυχική υγεία των μελών. Γι’ αυτό είναι χρήσιμη και συνιστάται μια εκτίμηση των ψυχολογικών αναγκών του ζεύγους από ειδικευμένο ψυχοθεραπευτή.
Ο Γρηγόρης Βασλαματζής είναι Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας και 

Διευθυντής του Κέντρου Ψυχοδυναμικής Ψυχιατρικής και Ψυχαναλυτικής Έρευνας

Τι είναι το παιδικό άγχος αποχωρισμού;

Το άγχος αποχωρισμού εμφανίζεται φυσιολογικά από τον έβδομο μήνα έως τον δεύτερο χρόνο της ζωής και παραπέμπει στο φόβο απώλειας της φροντίδας και της προστασίας που παρέχεται από ένα κύριο πρόσωπο προσκόλλησης, συνήθως την μητέρα.

Γράφει η παιδοψυχίατρος, Ελένη Λαζαράτου.

-Τι είναι το άγχος αποχωρισμού; 
Η εμφάνιση τού άγχους αποχωρισμού είναι ένα βασικό σημείο τής ανθρώπινης εξέλιξης, πού σηματοδοτεί τη διάκριση των ανθρώπινων προσώπων και τη δυνατότητα σύναψης σχέσεων μαζί τους. Θεωρείται διαταραχή όταν οι αντιδράσεις του παιδιού στον αποχωρισμό ή στην απειλή αποχωρισμού είναι ακραίες, πέρα απ’ ότι αναμένεται σύμφωνα με το αναπτυξιακό του επίπεδο. Αποτελεί τη συχνότερη  αγχώδη διαταραχή με έναρξη στην παιδική ηλικία και εκτιμώμενη επίπτωση 4% ανάμεσα στα παιδιά και τους εφήβους.
-Πότε εμφανίζεται το άγχος αποχωρισμού; 
Η αγχώδης διαταραχή μπορεί να εμφανισθεί σαν απάντηση σε αποχωρισμό ή απώλεια (θάνατος συγγενούς, κατοικίδιου ζώου, νοσηλεία παιδιού ή γονέα, αλλαγή σχολείου, μετακόμιση) ή και χωρίς να υπάρχει εκλυτική αιτία. Τα παιδιά ανησυχούν για τους γονείς τους, κυρίως την μητέρα τους, αν πρόκειται να φύγουν, να χαθούν ή αν είναι καλά στην υγεία τους.
-Ποια είναι τα συμπτώματα; 
Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν μη πραγματικές ανησυχίες ότι θα προξενηθεί κακό στον εαυτό ή στους γονείς κατά την περίοδο του χωρισμού, αντίσταση του παιδιού να πάει να κοιμηθεί μόνο του ή να κοιμηθεί έξω από το σπίτι, αποφυγή να μείνει μόνο του, επαναλαμβανόμενους εφιάλτες με θέματα χωρισμού, σχολική άρνηση, σωματικά συμπτώματα και σημάδια απελπισίας πριν ή την ώρα του χωρισμού.
-Τι συμβαίνει στις παιδικές ηλικίες; Ποια συμπτώματα παρουσιάζουν οι έφηβοι; 
Το περιεχόμενο του άγχους αποχωρισμού ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία. Τα μικρότερα παιδιά (4-8 ετών) αναφέρουν μη ρεαλιστικές ανησυχίες ότι θα συμβεί κάτι κακό στα πρόσωπα προσκόλλησης.  Παρουσιάζουν συχνούς εφιάλτες και σχολική άρνηση  Τα παιδιά 9-12 ετών, εκδηλώνουν υπερβολική απελπισία στην περίοδο του χωρισμού και σωματικά συμπτώματα συχνότερα των οποίων είναι οι κοιλιακοί πόνοι, οι πονοκέφαλοι και οι ταχυκαρδίες.
Οι έφηβοι παρουσιάζουν σχολική άρνηση, σωματική συμπτωματολογία (κοιλιακούς πόνους , πονοκεφάλους) και καταθλιπτικό συναίσθημα.
Οι φόβοι που εκφράζονται από παιδιά με άγχος αποχωρισμού είναι ότι θα χαθούν, θα εγκαταλειφθούν, θα συμβεί η καταστροφή του κόσμου.  Αναφέρουν φοβίες μικροβίων, αρρώστιας και τσιμπήματος από έντομα.  Έχουν επίσης κοινωνικές ανησυχίες (αν θα τα κριτικάρουν, αν θα κάνουν λάθη, αν θα τα κοροϊδέψουν).
Το άγχος αποχωρισμού επηρεάζει και την ενήλικη ζωή; 
Ορισμένα παιδιά με σοβαρό άγχος αποχωρισμού μπορεί να έχουν μια δομική ευαλωσιμότητα που επιμένει σ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.  Μελέτες σημειώνουν τη συνέχεια του άγχους αποχωρισμού στη πρώιμη και μετέπειτα ζωή με όρους όπως “ευαισθησία στην απόρριψη” ή “διαπροσωπική ευαισθησία”. Εκτός από τις γονεϊκές σχέσεις, οι σχέσεις προσκόλλησης της παιδικής ηλικίας φαίνεται να καθορίζουν τις ερωτικές και τις συζυγικές σχέσεις ενηλίκων. Άτομα που περιγράφουν τον εαυτό τους ως ασφαλή ή αμφίθυμα ή αποφεύγοντα ως προς τις ερωτικές σχέσεις, αναφέρουν και αντίστοιχες σχέσεις γονέα-παιδιού στις οικογένειες από τις οποίες προέρχονται.
Συμπερασματικά φαίνεται ότι το άγχος αποχωρισμού ξεκινάει σαν μια φυσιολογική εκδήλωση της πρώτης παιδικής ηλικίας και μας συνοδεύει είτε καθορίζοντας τις διαπροσωπικές μας σχέσεις, είτε σαν παθολογικό φαινόμενο μέχρι την ενήλικη ζωή.

X

Αγαπητοί αναγνώστες,

Σας ενημερώνουμε ότι το boro.gr προσφέρει καθημερινά (Δευτέρα-Παρασκευή) δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη με επαγγελματίες ψυχολόγους.

Κάντε κλίκ εδώ για να συνδεθείτε και να ενημερωθείτε για τις ώρες λειτουργίας.
X