Real Life: Οι ειδικοί απαντούν

Oι εθισμοί οφείλονται στην έλλειψη αγάπης;

Μέσα από μια προσωπική μαρτυρία και αναφορές σε περιστατικά ασθενών του, ο διεθνούς φήμης Φυσικός και συγγραφέας Gabor Mate, μιλά για τον περίπλοκο μηχανισμό του εθισμού και των ουσιοεξαρτήσεων και πώς αυτός σχετίζεται με την έλλειψη αγάπης στην παιδική και τη νεανική ηλικία.

Ως κλινικός γιατρός δουλεύω στο Βανκούβερ και έρχομαι σε επαφή με πολύ εθισμένους ανθρώπους, ανθρώπους που παίρνουν ηρωίνη, κοκαΐνη, αλκοόλ, μεθαδόνη. Οι ασθενείς μου υποφέρουν, πεθαίνουν πολύ νέοι. Πεθαίνουν από  HIV, από ηπατίτιδα C,  από μολύνσεις των βαλβίδων της καρδιάς, από μολύνσεις του εγκεφάλου. Κάποιοι αυτοκτονούν.

Όταν τους βλέπεις σου έρχονται στο μυαλό τα λόγια του σπουδαίου Αιγύπτιου νομπελίστα, Ναγκίμπ Μαχφούζ, ο οποίος έγραψε πως «τίποτα δεν αποτυπώνει καλύτερα μία δυστυχή ζωή από το ανθρώπινο σώμα». Αυτοί οι άνθρωποι χάνουν τα πάντα: χάνουν την υγεία τους, την ομορφιά τους, τα δόντια τους, τον πλούτο τους, χάνουν τις ανθρώπινες σχέσεις τους και στο τέλος χάνουν και τη ζωή τους. Αλλά τίποτα δεν μπορεί να τους κάνει να ξεχάσουν τον εθισμό τους. Και το ερώτημα είναι:

-Γιατί οι εθισμοί είναι τόσο δυνατοί;

Ένας ασθενής μου κάποτε μου είπε: «Δεν φοβάμαι να πεθάνω, φοβάμαι να ζήσω».

Γιατί οι άνθρωποι φοβούνται την ζωή; Και αν θέλετε να καταλάβετε τον εθισμό, δεν μπορείτε να ρωτάτε τι πάει λάθος  αλλά πρέπει να κοιτάξετε τι πάει σωστά με αυτόν.

-Τι προσφέρουν οι εθισμοί στον άνθρωπο;

 Οι εθισμένοι αποκτούν μία ανακούφιση από τον πόνο, μία αίσθηση γαλήνης, μία αίσθηση ελέγχου, μία αίσθηση ηρεμίας προσωρινής. Γιατί όμως όλα αυτά απουσιάζουν από τη ζωή του εθισμένου;

Ο Κιθ Ρίτσαρντς ο κιθαρίστας των Rolling Stones…

Ήταν βαρύς χρήστης ηρωίνης για πάρα πολύ καιρό. Και στην βιογραφία του γράφει πως «ο εθισμός έχει να κάνει με την λήθη, ψάχνεις τρόπο να ξεχάσεις, είναι η ακροβασία του να μην είσαι ο εαυτός σου για μερικές ώρες». Ο σπουδαίος ψυχίατρος Λάνγκ είχε πει πως τα τρία πράγματα που φοβούνται περισσότερο οι άνθρωποι είναι: «ο θάνατος, οι άλλοι άνθρωποι και το μυαλό τους».

Θυμάμαι και εγώ για ένα μεγάλο διάστημα στη ζωή μου ήθελα να αποσπάσω την προσοχή μου γιατί δεν άντεχα άλλο τις σκέψεις μου. Και πώς τα έκανα; Δεν έπεσα ποτέ στα ναρκωτικά, αλλά έκανα άλλα πράγματα: αποσπούσα την προσοχή μου μέσα από την δουλειά, μέσα από κάποια δραστηριότητα… Η κλασσική μουσική κατέληξε να είναι ο δικός μου εθισμός!

Έχω σπαταλήσει 1000 δολάρια για να αγοράσω έναν δίσκο κλασικής μουσικής, έχω παρατήσει μια ασθενή μου που με είχε ανάγκη επειδή ήθελα να ψάξω δίσκους, έχω παραμελήσει τα παιδιά μου, έχω πει ψέματα στη γυναίκα μου για το που ήμουν, όπως κάθε εθισμένος! Υπάρχει ο εθισμός στα ναρκωτικά, αλλά υπάρχει επίσης και ο εθισμός στον καταναλωτισμό, ο εθισμός στο σεξ, στο ιντερνετ, στα ψώνια, στο φαγητό. Ο εθισμός έχει να κάνει ακριβώς με την προσπάθεια να γεμίσουμε το κενό μέσα μας.

 

-Γιατί οι άνθρωποι πονάνε; Γιατί εθίζονται;

 Αν θέλετε να θέσετε το ερώτημα «γιατί οι άνθρωποι πονάνε» δεν πρέπει να κοιτάξετε στα γονίδιά τους, πρέπει να δείτε τις ζωές τους. Και στην περίπτωση των ασθενών μου, που είναι βαθιά εθισμένοι, είναι εμφανέστατο γιατί πονούν. Γιατί τους έχουν κακομεταχειριστεί σε όλη τους τη ζωή, ξεκίνησαν την ζωή τους ως κακοποιημένα παιδιά.

Όλες οι γυναίκες με τις οποίες δούλεψα, και ήταν εκατοντάδες, είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά ως παιδιά. Και οι άντρες είχαν κακοποιηθεί, είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά, είχαν παραμεληθεί, είχαν δαρθεί, είχαν εγκαταλειφθεί και είχαν πληγωθεί συναισθηματικά ξανά και ξανά. Εκεί οφείλεται ο πόνος.

-Ο εθισμός οφείλεται στην έλλειψη ντοπαμίνης;

Το ανθρώπινο μυαλό δεν είναι απλώς γενετικά προγραμματισμένο. Το εξωτερικό περιβάλλον ενός παιδιού καθορίζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου του.

Η ντοπαμίνη είναι το χημικό που κινητοποιεί την δράση, η ντοπαμίνη εκκρίνεται όταν κινητοποιούμαστε, ενθουσιαζόμαστε, όταν είμαστε ζωντανοί και ρωμαλαίοι, όταν είμαστε περίεργοι για κάτι, όταν αναζητούμε φαγητό ή σεξουαλικό σύντροφο. Χωρίς την ντοπαμίνη δεν έχουμε κίνητρο. Όταν ο εθισμένος παίρνει κοκαΐνη γεμίζει ντοπαμίνη τον εγκέφαλό του.

 Είναι μύθος ότι ναρκωτικά είναι εθιστικά. Δεν είναι από μόνα τους εθιστικά. Οι περισσότεροι άνθρωποι που παίρνουν ναρκωτικά, δεν εθίζονται ποτέ. Γιατί όμως κάποιοι είναι ευάλωτοι στο να εθιστούν; Το φαγητό για κάποιους δεν είναι εθιστικό, αλλά για κάποιους άλλους  γίνεται, τα ψώνια δεν είναι εθιστικά, αλλά για κάποιος ανθρώπους γίνονται… Τι συμβαίνει;

-Η έλλειψη αγάπης από τον γονιό οδηγεί σε εθισμό;

 Η ενδορφίνη και οι μορφίνες είναι αυτές που καθιστούν δυνατή την εμπειρία της αγάπης. Οι εθισμένοι όπως είπαμε είναι στην πλειοψηφία τους κακοποιημένοι στην παιδική τους ηλικία από το περιβάλλον από τους γονείς. Αυτό σημαίνει ότι στην ανάπτυξή τους οι κύκλοι της ενδορφίνης στον εγκέφαλο δεν αναπτύσσονται σωστά! Όταν δεν έχεις αγάπη και σύνδεση στην ζωή σου με τον γονέα, όταν είσαι πολύ νέος, τότε αυτοί οι σημαντικοί κύκλοι του εγκεφάλου δε μπορούν να αναπτυχθούν.

Ο εθισμός στα ναρκωτικά και φυσικά στην κοκαΐνη και την ηρωίνη, αυτό που κάνουν είναι να δρουν ευεργετικά στο σύστημα ενδορφίνης. Οι εθισμένοι αυτό που αναζητούν είναι η ανακούφιση, χρειάζονται αυτά τα χημικά και πρέπει να τα πάρουν από το περιβάλλον. Στην περίπτωση της κακομεταχείρισης ο εγκέφαλος είναι τόσο ευαίσθητος την ώρα που παίρνουν τα ναρκωτικά γιατί έχει τόσο μεγάλη την ανάγκη της αγάπης! Πρέπει να ανακουφιστεί ο πόνος!

Μία ασθενής μου είχε πει πως την πρώτη φορά που πήρε ηρωίνη ένιωσε σαν να είχε μία ζεστή αγκαλιά, όπως όταν η μητέρα αγκαλιάζει το παιδί της.

Έχω νιώσει και εγώ ανάλογο κενό. Όχι τόσο μεγάλο βέβαια όσο οι ασθενείς μου. Γεννήθηκε στην Βουδαπέστη το 1944, από Εβραίους γονείς. Ήμουν μόλις 2 χρονών όταν ο γερμανικός στρατός, η Βέρμαχτ μπήκε στην Βουδαπέστη. Η μαμά μου έπαιρνε τηλέφωνο τον παιδίατρο και του έλεγε: «μπορείτε να έρθετε να δείτε τον Gabor γιατί κλαίει όλη την ώρα;» και ο γιατρός της είπε: «φυσικά και θα έρθω να τον εξετάσω, αλλά σας λέω πως όλα τα μωρά Εβραίων που εξετάζω κλαίνε». Γιατί; Τι ξέρουν τα μωρά από Χίτλερ, από γενοκτονία από πόλεμο; Τίποτα.

Το στρες, η αγωνία και η θλίψη της μητέρας καθορίζει τον εγκέφαλο του παιδιού. Αυτό που έγινε με εμένα ήταν πως λάμβανα το μήνυμα ότι ο κόσμος δε με θέλει. Την Εβραία μητέρα μου δεν την ήθελαν. Αφού η μητέρα μου δεν ήταν ευτυχισμένη αυτό σήμαινε πώς και εκείνη δεν ήθελε εμένα. Μεγαλώνοντας έγινα εργασιομανής. Μπορεί να μην με ήθελαν αλλά θα είχαν την ανάγκη μου. Έπρεπε να γίνω ένας σημαντικός γιατρός, έτσι θα τα διόρθωνα όλα. Δουλεύω όλη τη μέρα και όταν δεν δουλεύω είμαι απασχολημένος με το να αγοράζω μουσική. Είμαι εθισμένος. Τι μήνυμα παίρνουν τα παιδιά μου; Το μήνυμα ότι αυτά δεν είναι αποδεκτά. Κι έτσι αυτό διαιωνίζεται, το τραύμα περνά υποσυνείδητα από τη μία γενιά στην άλλη.

Μήπως είμαι ψυχαναγκαστική;

Ονομάζομαι Κατερίνα, είμαι 32 ετών και θα ήθελα να θέσω μια απορία μου σχετικά με κάτι που  κάνω πολύ έντονα τον τελευταίο καιρό. Όταν ετοιμάζομαι να φύγω από το σπίτι μου σκέφτομαι ότι μπορεί να έχω ξεχάσει τον θερμοσίφωνα ανοιχτό. Άλλες φορές σκέφτομαι ότι μπορεί να έχω ξεχάσει την κουζίνα ανοιχτή ή ότι άφησα ξεκλείδωτη την πόρτα. Επιστρέφω πίσω και ξαναελέγχω. Το έχω συζητήσει και με φίλες μου και εκείνες το παθαίνουν κάπου κάπου.  Οι  δικές μου σκέψεις όμως, όσο περνά ο καιρός γίνονται όλο και πιο έντονες όλο και πιο συχνές. Έχω αρχίσει να ανησυχώ και για άλλα πράγματα όπως για την οικογένειά μου. Σκέφτομαι ότι ο άνδρας μου ή το 7χρονο παιδί μου θα πάθουν κάποιο κακό. Τους τηλεφωνώ συνέχεια, να δω τι κάνουν, αν είναι καλά. Αυτές οι σκέψεις είναι πολύ κουραστικές. Ίσως, φταίει το ότι είμαι πολύ αγχωμένη με τη δουλειά τον τελευταίο καιρό. Έτυχε πρόσφατα να διαβάσω κάτι για  τον ψυχαναγκασμό. Θα ήθελα να μάθω περισσότερα, μπορείτε να ρωτήσετε  κάποιον ειδικό; Πότε γίνεται πρόβλημα ο ψυχαναγκασμός και τι ακριβώς είναι;

Αναγνώστρια του mporo.gr 

Ο συνεργάτης μας, ψυχολόγος – ψυχοθεραπευτής, κύριος Μάριος Βρυώνης  μας ανέλυσε το τι σημαίνει ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή αλλιώς τι είναι ο ψυχαναγκασμός. 

"Όταν σκέψεις και συμπεριφορές ανεπιθύμητα επαναλαμβάνονται… Η ιστορία της Άννας". *

«Η Άννα, 15 ετών, ανησυχούσε έντονα μήπως οι γονείς της και ο αδερφός της αρρωστήσουν κάποια στιγμή και πεθάνουν. Η ανησυχία αυτή εμφανίστηκε πριν 2 χρόνια όταν μια συμμαθήτρια της πέθανε από λευχαιμία. Λίγο καιρό νωρίτερα είχε παρακολουθήσει μια διαφήμιση στη τηλεόραση για ένα καθαριστικό κουζίνας η οποία έδειχνε την κουζίνα να έχει ¨καταληφθεί¨ από μικρόβια.

Αποτέλεσμα ήταν η Άννα να αποφεύγει να ακουμπάει αντικείμενα τα οποία ήταν πιθανό να ακουμπήσουν άλλοι όπως διακόπτες, χερούλια κ.λπ. ή αν τα ακουμπούσε, το έκανε κρατώντας ένα χαρτομάντιλο. Όταν ένιωθε τα χέρια της βρώμικα ή ακουμπούσε κάτι που πιθανώς να είχε μικρόβια έπλενε με σχολαστικότητα τα χέρια της ή έκανε ολόκληρη μπάνιο.

Επιπροσθέτως, ανέφερε χαρακτηριστικά ότι ένιωθε σαν να ¨μολύνεται¨ κάθε φορά που γινόταν λόγος για αρρώστιες ή για θάνατο με αποτέλεσμα να πλένεται προκειμένου να ¨φύγει¨ αυτή η αίσθηση. Όταν δεν μπορούσε να πραγματοποιήσει αυτούς τους καταναγκασμούς ή να αποφύγει τη μόλυνση, αγχωνόταν πάρα πολύ καθώς πίστευε ότι η σκέψη της ότι η οικογένεια της θα αρρώσταινε ή θα πέθαινε θα έβγαινε αληθινή και ότι η ίδια θα το είχε προκαλέσει.

-Τι είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή;

Όπως αποτυπώνεται στην παραπάνω περίπτωση η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή/ΙΨΔ (Obsessive Compulsive Disorder/OCD) έχει σημαντικό αντίκτυπο στη ζωή ενός ατόμου. Η εν λόγω διαταραχή χαρακτηρίζεται από σκέψεις, παρορμήσεις ή εικόνες που εισβάλλουν κατά τρόπο επίμονο, στερεότυπο και επαναλαμβανόμενο στη συνείδηση του ατόμου και του προκαλούν έντονο άγχος και δυσφορία (ιδεοληψίες).

-Ποιες είναι οι συνηθέστεροι ψυχαναγκασμοί;  

Οι συνηθέστερες ιδεοληψίες ή αλλιώς  ψυχαναγκασμοί  που εμφανίζονται σε ένα άτομο αφορούν επαναλαμβανόμενες σκέψεις αμφιβολίας  π.χ. αν κλείδωσε το αμάξι, αν έκλεισε το θερμοσίφωνα, σκέψεις μόλυνσης, π.χ. μήπως μολυνθεί ακουμπώντας το καλάθι των απορριμμάτων ή κάνοντας μια χειραψία, σκέψεις τάξης/τακτοποίησης, π.χ. τα βιβλία να είναι συμμετρικά τακτοποιημένα, παρορμήσεις επιθετικότητας, π.χ. μήπως τραυματίσει ή σκοτώσει ένα συγγενή του και σεξουαλικές εικόνες/φαντασιώσεις, π.χ. συνουσίες γονέων, πορνογραφικές εικόνες.

Επιπροσθέτως, οι καταναγκασμοί μπορούν να αφορούν επανάληψη λέξεων, σιωπηλές επαναλαμβανόμενες προσευχές ή και μέτρημα. Στην τελευταία περίπτωση το άτομο νιώθει έντονα την ανάγκη να μετράει γράμματα, λέξεις, τα πλακάκια στο πεζοδρόμιο κ.λπ.

-Πώς συμπεριφέρεται ένα ψυχαναγκαστικό άτομο; Ο ψυχαναγκασμός σχετίζεται με το άγχος;

Το άτομο προσπαθεί να αγνοήσει ή να καταστείλει τους ψυχαναγκασμούς ή ακόμα και να τους εξουδετερώσει με κάποια άλλη σκέψη ή πράξη (καταναγκασμοί). Οι καταναγκασμοί είναι πράξεις/συμπεριφορές οι οποίες επαναλαμβάνονται  και λειτουργούν ως παράγοντες μείωσης του άγχους.

Το άτομο, παρόλο που αναγνωρίζει ότι ο φόβος του είναι υπερβολικός ή παράλογος, νιώθει αναγκασμένο να  εκτελέσει τις πράξεις προκειμένου να προλάβει κάτι ¨κακό¨, κάτι που φοβάται ότι θα συμβεί. Με την πάροδο όμως του χρόνου η αντίσταση του ατόμου για την εκδήλωση των συμπεριφορών αυτών κάμπτεται.

-Ποια σημάδια δηλώνουν ότι το πρόβλημα είναι σοβαρό;

Οι καταναγκασμοί πραγματοποιούνται με αυστηρά καθορισμένη ακολουθία και σε αρκετές περιπτώσεις έχουν ένα συγκεκριμένο αριθμό επαναλήψεων. Επιπροσθέτως, είναι σύνηθες φαινόμενο το άτομο να αφιερώνει σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητάς του στην πραγματοποίηση των καταναγκασμών (περισσότερο από 1 ώρα την ημέρα) ενώ δεν πρέπει να αποκλείεται και η πιθανότητα οι καταναγκασμοί να οδηγήσουν το άτομο σε κατάχρηση αλκοόλ ή αγχολυτικών. Κατά συνέπεια, οι καταναγκασμοί, ανάλογα με τη σοβαρότητά τους, φαίνεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο σε διάφορους τομείς της λειτουργικότητας του ατόμου όπως τον κοινωνικό, τον επαγγελματικό.

Η Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή δεν είναι σπάνιο ψυχιατρικό φαινόμενο. Η συχνότητα εμφάνισης της στο γενικό πληθυσμό είναι 2-3% και είναι το ίδιο συχνή σε άντρες και σε γυναίκες. Συνήθως, ξεκινάει στην εφηβεία ή νωρίς στην ενήλικη ζωή, χωρίς όμως να αποκλείεται και η περίπτωση της έναρξης κατά την παιδική ηλικία. Επιπλέον, η διαταραχή ξεκινάει βαθμιαία και στο μεγαλύτερο αριθμό των ασθενών παρουσιάζει παρατεταμένης διάρκειας εξάρσεις και παροδικές υφέσεις.

-Αντιμετωπίζεται εύκολα η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή;

Η διάγνωση της διαταραχής γίνεται  πάντα από κάποιον ειδικό. Αν και στο παρελθόν η θεραπεία της  ήταν δύσκολη υπόθεση, σήμερα κυριαρχεί μεγαλύτερη αισιοδοξία για την αντιμετώπισή της. Αρκετοί ασθενείς με την πάροδο του χρόνου εμφανίζουν βελτιωμένη συμπτωματολογία και μαθαίνουν να διαχειρίζονται καλύτερα την κατάσταση. Πέραν της λήψης συγκεκριμένων φαρμάκων, η ψυχοθεραπεία και ιδίως η συμπεριφορική θεραπεία μέσω της εκπαίδευσης του ασθενή σε διάφορες τεχνικές ( π.χ. έκθεση και παρεμπόδιση αντίδρασης, σταμάτημα της σκέψης κ.λπ.)  φαίνεται να έχει θετική επίδραση.

.      *  Waite P. Williams T. (2009). Obsessive Compulsive Disorder. Routledge.

Συμφιλιώσου με την θλίψη σου. Μια ιστορία.

Ο Ακάλυπτος.

Το παράθυρο του ιατρείου μου στην Αθήνα βλέπει στον ακάλυπτο της πολυκατοικίας, έναν χώρο έκτασης 5 Χ 5, στο μέσο των γύρω οικοδομών. Μια συκιά καταλαμβάνει τη μεγαλύτερη έκταση και απλώνει τα κλαδιά της ακριβώς εμπρός από το παράθυρο. Εδώ και 3-4 χρόνια τα κλαδιά της μένουν γυμνά, έξω από λίγες διάσπαρτες τούφες φύλλα εδώ κι εκεί. Υποθέτω δεν άντεξε τα απόνερα με τις χλωρίνες που πετά από ψηλά η γειτόνισσα όταν καθαρίζει το μπαλκόνι τηςΓράφει ο ψυχαναλυτής, Κωνσταντίνος Γεμενετζής.

Ομολογώ, και με απορία, ότι, έξω από τέτοια ζητήματα οικολογίας και αισθητικής, ο ακάλυπτος ποτέ δεν με είχε απασχολήσει ως αυτός τούτος. Έμενε αφανής. Και τώρα σκέφτομαι πως η αφάνεια συνιστά ακριβώς ένα χαρακτηριστικό του. Ο ακάλυπτος δεν αφορά κανέναν. Δεν είναι χώρος κατοίκησης. Η συκιά του διαφέρει από μια συκιά του κήπου, όπως εκείνη που στον ίσκιο της κάποτε ολοκλήρωσα ένα βιβλίο, ή η άλλη που μελετάς τα σύκα της πως ωριμάζουν, παίρνεις τα έτοιμα για συντροφιά στο πρωινό σου και για γλυκό και για μαρμελάδα τις χειμωνιάτικες μέρες.

 Η συκιά του ακάλυπτου, η μοίρα της, μου θυμίζει έναν χαρακτηρισμό του ρωμαϊκου δικαίου για εκείνον τον άνθρωπο ο οποίος, λόγω μιας παράβασης, έχει αποκλειστεί από την κοινωνία, και κανείς μπορεί να τον σκοτώσει χωρίς να τιμωρηθεί: homo sacer. Ο homo sacer, ο καταραμένος άνθρωπος, συμβολίζει την απόλυτα φονεύσιμη ζωή. "Homines sacri" θα μπορούσαν να αποκληθούν και οι Εβραίοι στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, οι κρατούμενοι στο Guantanamo, αυτοί που δεν έχουν χαρτιά, αυτοί που ζητούν άσυλο, οι οποίοι, σε έναν χώρο εκτός νόμου, περιμένουν την απέλαση τους στα λεγόμενα "κέντρα φιλοξενίας".

Η συκιά μου, τα περιστέρια, και ότι άλλο μπορεί να ζει και να κινείται στον ακάλυπτο, θα ήταν τέτοια πράγματα – ressacrae. Απόκληρα και απόβλητα. Ο ακάλυπτος είναι ένα είδος no man's land. Άνετα τον περιδιαβάζουν τα αδέσποτα και οι κλέφτες.Ο ακάλυπτος είναι συνάμα ένας ενδιάμεσος χώρος ο οποίος, ακριβώς επειδή είναι ακατοίκητος, είναι διαπερατός και αφήνει να κυκλοφορούν ελεύθερα τα σημάδια της παρουσίας των γύρω κατοίκων: μουσική και τηλεφωνήματα, τηγανίσματα και ψησίματα, καυγάδες κι ερωτικοί στεναγμοί, ντυσίματα και γδυσίματα, ρούχα που στεγνώνουν στα μανταλάκια, όλα εκτεθειμένα σε κοινή θέα, σε κοινή όσφρηση, σε κοινό άκουσμα.

Όμως πως κι από που προκύπτει καν ένας ακάλυπτος; Σκέφτομαι λοιπόν ότι ο ακάλυπτος προκύπτει αναγκαστικά από τη δόμηση σε τετράγωνα. Και χρειάζεται, για να μπορεί στις οικοδομές που τον περιβάλλουν να κυκλοφορεί κάποιος αέρας, να μπαίνει κάποιο φως. Και τα τετράγωνα, πως προκύπτουν; Από τους ευθείς δρόμους που διασταυρώνονται, και τα σχηματίζουν. Και τι εξυπηρετούν οι ευθείς δρόμοι; Σε αντίθεση με τα σοκάκια και τα καλντερίμια; Την ταχύτερη δυνατή μετακίνηση και την ευκολότερη απόληξη στον προορισμό. Εξυπηρετούν τη ζωή που κυριαρχείται από την σκοπιμότητα, την ενεργητικότητα. Την vita activa.

Χέρι-χέρι με τη νεκρίλα του ακάλυπτου πηγαίνει η πλευρά της οικοδομής που εφάπτεται του δρόμου, που διαποτίζεται απο τη δράση, τη ζωηράδα, το αεικίνητο, που δεν κοιμάται ποτέ. Και καθώς από εδώ εννοούμε το νόημα της ζωής, η πλευρά που εφάπτεται των δρόμων είναι η πρόσοψη, αυτό που δείχνουμε, η βιτρίνα.

Το ότι μιλάμε για βιτρίνα τόσο εννοώντας την πρόσοψη των σπιτιών όσο και την εικόνα μας που προβάλλουμε στους άλλους, δεν είναι τυχαίο. Όπως κατοικούμε σπίτια, έτσι κατοικούμε τον εαυτό μας. Στον βαθμό λοιπόν που είμαστε προσηλωμένοι σε μια ζωή που ορίζεται από την σκοπιμότητα, την χρηστικότητα, την ενεργητικότητα, το σπίτι του εαυτού μας θα έμοιαζε με τα σπίτια που αναφέρθηκαν προηγουμένως. Θα είχαμε δύο τρόπους επαφής με τους άλλους. Μία βιτρίνα, μία εικόνα του εαυτού μας με την οποία θα επικοινωνούσαμε, και μία πίσω πλευρά, μία νεκρίλα, η οποία θα γειτόνευε με τους άλλους μέσω κάποιου ακάλυπτου.

Ποια θα ήταν τότε αυτή η μορφή μας; Η μορφή της νεκρίλας, της ακινησίας, της αχρηστίας; Της μοναχικότητας;  Όπου τα πράγματα δεν μας αφορούν και η παρουσία τους γίνεται ενόχληση και βάρος;  Όμως τώρα δεν περιγράφω σημάδια της πλήξης; Θα μπορούσε η πλήξη να εννοηθεί ως η πλευρά του εντός μας ακάλυπτου, η πίσω πλευρά των φρέσκων, των δραστήριων, των χαμογελαστών μορφών με τις οποίες μας βομβαρδίζουν οι διαφημίσεις και μας καλούνε να τις υιοθετήσουμε; Και θα μπορούσε ακόμη κάποτε να οξύνεται μεταλλασσόμενη σε κατάθλιψη; Μήπως η vita activa είναι συνάμα και vita sacra; Μήπως η ενεργητική ζωή κουβαλάει αναγκαστικά τη σκιά της; Την καταραμένη ζωή;

Η σκιά της vita sacra δεν χρειάζεται πρώτα να μας πλακώσει για να κάνει εμφανή την παρουσία της. Προβάλλει καθημερινά, στις παρυφές του οπτικού μας πεδίου. Θυμάμαι εδώ στίχους του T. S. Eliot:

 "Όπως, σ' ένα θέατρο,

Σβήνουν τα φώτα για ν' αλλάξει το σκηνικό

Μ' ένα κούφιο πλατάγισμα φτερών, με μια κίνηση σκότους στο σκότος,

Και ξέρουμε πως οι λόφοι και τα δέντρα, το μακρινό πανόραμα

Κι η έντονη, εντυπωσιακή πρόσοψη, όλα μαζεύονται –

Ή όπως, όταν ένας υπόγειος σιδηρόδρομος, στη σήραγγα, μεταξύ δύο σταθμών, σταματά για πολλή ώρα

Κι η κουβέντα ανάβει και σιγά-σιγά σβήνει σε σιωπή

Και πίσω από κάθε πρόσωπο βλέπεις το πνευματικό κενό να βαθαίνει

Αφήνοντας μόνο τον επιτεινόμενο τρόμο να μην έχεις τίποτα να σκεφτείς·

Ή όταν, σε νάρκωση με αιθέρα, ο νους έχει συνείδηση, όμως συνείδηση από τίποτα."

"Συνείδηση, όμως συνείδηση από τίποτα"… Το ξέρουμε από τη συνύπαρξη στο ασανσέρ, τις ουρές στην τράπεζα και στις δημόσιες υπηρεσίες, την αναμονή στα φανάρια. Είναι ακόμα η αμηχανία ανάμεσα σε ανθρώπους που έξαφνα δεν έχουν να πουν τίποτα.  Η ανεργία, η αχρηστία, η αρρώστια. Κάποιες φορές η εικονική πραγματικότητα των κοινωνικών δικτύων.

Η άλλη πλευρά, αυτή της πρόσοψης, της βιτρίνας, θέλει μια ζωή γεμάτη εμπειρίες, εμπειρίες όπως αυτές που υπόσχεται η διαφήμιση. Εδώ ανήκουν ακόμα η αναγόρευση κάποιων καταστάσεων σε αλάτι της κατά τα άλλα άνοστης ζωής, όπως η επιτυχία, η αναγνώριση, ο έρωτας, τα παιδιά, αλλά και το shopping therapy, τα ναρκωτικά, το γήπεδο. Η πλευρά της πρόσοψης είναι ένα σαφάρι μικρών και μεγάλων εμπειριών.

Όταν λείπουν, όταν δηλαδή παίρνει κεφάλι η άλλη πλευρά, κανείς λέει πως τότε "δεν ζει". Η μη ζωή θα ήταν η παράδοση στο κενό που είναι ακάλυπτο, που δεν καλύπτεται από την δράση. Θα ήταν το κενό ανάμεσα σε ανθρώπους που έχουν εξατομικευτεί σε μεγάλο βαθμό. Τότε ο άλλος, ο γείτονας, ο διπλανός στον υπόγειο σιδηρόδρομο, στο ασανσέρ, στις ουρές  είναι παντελώς ξένος, τόσο ξένος που ούτε ξενίζει πια, είναι απλά ενόχληση. Τότε η πλήξη και η κατάθλιψη θα ήταν μορφές ενός αδιέξοδου εγκλεισμού στην ατομικότητα, η οποία εκδηλώνεται πλέον ως βάρος και μοναχικότητα και καταραμένη ζωή.

Ενδεχομένως ο κόσμος της δράσης και το σκορποχώρι της ατομικότητας καθορίζουν τελικά και τον τρόπο που συνήθως χτίζουμε τα σπίτια μας. Ενδεχομένως οι οικοδομές μας είναι μία εικόνα του εαυτού μας. Γι' αυτό και συχνά, στην πρόοδο μιας ψυχοθεραπείας, οι άνθρωποι, αλλάζοντας οι ίδιοι, μετακομίζοντας σε μιαν άλλη μορφή του εαυτού τους, μετακομίζουν και σε άλλο σπίτι.

Ο Freud παρομοίαζε το ασυνείδητο με το σκοτεινό, αραχνιασμένο υπόγειο, στο οποίο κατέβαινε με τους ασθενείς του και το περιεργάζονταν. Σήμερα τα υπόγεια είναι φωτεινά. Ίσως, σήμερα, ένα ζητούμενο της ψυχοθεραπείας, αν όχι και της κοινωνίας μας γενικότερα, θα ήταν να προσέξουμε τον ακάλυπτο και την πλευρά μας που ανήκει σ' αυτόν. Να την δεχτούμε όπως είναι, ακαλλώπιστα και απερίφραστα. Να πάψουμε να την κλωτσάμε, όταν μας συμβαίνει, στον υπόγειο και στις ουρές και στα φανάρια και στην πλήξη και στην κατάθλιψη. Να την κάνουμε φίλη μας κι αυτήν, όσο παράδοξο και ν' ακούγεται. Ίσως έτσι τα σπίτια μας, και ο εαυτός μας, να γίνονταν περισσότερο φιλόξενα.

Είναι δυνατός άραγε ένας άλλος, λιγότερο διχασμένος, λιγότερο βεβαρυμένος τύπος ανθρώπου; Που θα κατοικούσε αλλιώτικα σπίτια; Γράφει ο νεαρός Hölderlin σ' ένα γράμμα: "Πιστεύω σε μια επανάσταση των νοοτροπιών και των τρόπων σκέψης, η οποία θα κάνει όσα προηγήθηκαν να κοκκινίζουν από ντροπή". Και γι' αυτούς τους τρόπους σκέψης διαβάζουμε στον "Ζαρατούστρα" του Nietsche: "Είναι οι σιγαλινότερες λέξεις που φέρνουν την καταιγίδα. Σκέψεις που έρχονται πάνω σε πόδια περιστεριών, κατευθύνουν τον κόσμο."

Oι γυναίκες υποφέρουν πιο πολύ από άγχος και κατάθλιψη;

Απαντά η  η Καθηγήτρια Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νευρολόγος-Ψυχίατρος, Δρ Νάντια Μπεργιαννάκη – Δερμιτζάκη.

Οι γυναίκες είναι περισσότερο επιρρεπείς στην εμφάνιση άγχους και κατάθλιψης;

Σε κάθε επιστημονική στατιστική ο σχολιασμός αρχίζει κλασσικά με την περιγραφή των αποτελεσμάτων σε σχέση με το φύλο. Υπάρχουν διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών; Ναι! Φυσικά και υπάρχουν διαφορές μεταξύ τους.  Οι διαφορές αυτές αφορούν κυρίως: α) στις ορμόνες αναπαραγωγής, β) στα συμπεριφορικά χαρακτηριστικά, και γ) στους διαφορετικούς κοινωνικούς και εργασιακούς συντελεστές που επικρατούν στην σύγχρονη καθημερινότητα των δύο φύλων.

Επίσης υπάρχουν διαφορές και στο βιολογικό και ανοσολογικό επίπεδο που αφορούν τόσο στα ποσοστά εμφάνισης των διαφόρων ασθενειών, όσο και στην ένταση και την πορεία τους. Στις παθήσεις που εμφανίζονται τέτοιες διαφορές ανήκουν και οι ψυχοπαθολογικές διαταραχές του άγχους και της  κατάθλιψης. Σε κάθε μία από αυτές υποκρύπτονται προκλητικοί παράγοντες που εκτείνονται από το βιολογικό έως το κοινωνικό φάσμα και απεικονίζουν άλλοτε άλλου είδους και μεγέθους ιδιαιτερότητες των δύο φύλων.

Οι γυναίκες φαίνεται ότι είναι περισσότερο επιρρεπείς στην ανάπτυξη διαταραχών άγχους  απ’ ότι οι άνδρες. Παρατηρούμε ότι η «απλή φοβία», η «κοινωνική φοβία» και η «γενικευμένη διαταραχή άγχους» είναι διπλάσιες στις γυναίκες, οι «κρίσεις πανικού» και η «αγοραφοβία» υπερτριπλάσιες, η δε «μετατραυματική διαταραχή στρες» δεν είναι μόνο διπλάσια  σε σχέση με τους άνδρες, αλλά είναι και πολύ πιο έντονη και διαρκεί περισσότερο.

Οι γυναίκες γίνονται περισσότερο αγχώδεις σε περιόδους που τα κυκλοφορούντα οιστρογόνα και η προγεστερόνη είναι σε χαμηλά επίπεδα, περίοδος εμμήνου ρύσης και λίγο πριν και φαίνεται ότι αυτός είναι ένας από τους παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς για την ανάπτυξη του άγχους τους. Έτσι, σε ευαίσθητα σ’ αυτό τον μηχανισμό άτομα, η καταμήνια αιφνίδια μείωση των επιπέδων των ωοθηκικών ορμονών, οι οποίες μεταξύ άλλων δρουν και σαν αγχολυτικές ουσίες, πιθανά μιμείται την δράση της απότομης απόσυρσης αγχολυτικών η οποία συνοδεύεται συνήθως από κάθετη αύξηση του άγχους και όλων των συνοδών του εκδηλώσεων.

Διαταραχές του συναισθήματος – Πότε μιλάμε για κατάθλιψη;

Η ζωή είναι γεμάτη από αυξομειώσεις της διάθεσης. Όταν όμως η μείωση των συναισθημάτων διαρκεί πάνω από τρεις εβδομάδες και αρχίζει να επεμβαίνει στην λειτουργικότητα του ατόμου, τότε το άτομο μπορεί να έχει ένα σημαντικό ψυχιατρικό πρόβλημα όπως είναι η Κατάθλιψη.

 Ποιοι παράγοντες προκαλούν την κατάθλιψη;

 Η κατάθλιψη είναι πάθηση που καταλαμβάνει ολόκληρο το σώμα του ατόμου, την διάθεση, τις σκέψεις του, επηρεάζει τον τρόπο που αυτό κοιμάται, τον τρόπο που φέρεται, τον τρόπο που αισθάνεται, τον τρόπο που σκέπτεται για τον εαυτό του και τους άλλους και τον τρόπο που εν τέλει λειτουργεί. Η κατάθλιψη δεν προέρχεται από αδυναμία του χαρακτήρα όπως νομίζουν οι αδαείς, ούτε και είναι κατάσταση που μπορεί να την τιθασεύσει κανείς μόνος του. Βασικά και ανεξάρτητα από τον προκλητικό παράγοντα, η κατάθλιψη φαίνεται ότι σχετίζεται με χημικές ανισορροπίες στον εγκέφαλο οι οποίες κάνουν τα κύτταρα να μην επικοινωνούν σωστά μεταξύ τους.

Η κατάθλιψη μπορεί να προκληθεί: από στρεσσογόνα γεγονότα ζωής, από χρόνια υπερενεργοποίηση ορμονικών αξόνων (άξονας Υποθάλαμος- Υπόφυση – Φλοιός Επινεφριδίων ο οποίος  παράγει τις ορμόνες του στρες όπως η κορτιζόλη), από την λήψη διαφόρων ουσιών ή φαρμακευτικών αγωγών, από την ύπαρξη κάποιων σωματικών ασθενειών, από την ηλικιακή γήρανση και εκφύλιση νευρωνικών συστημάτων, ή εν τέλει να αυτοπροκληθεί λόγω γενετικών ιδιαιτεροτήτων.

Οι γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο από την κατάθλιψη;

Επιδημιολογικά διαπιστώνουμε ότι και εδώ υπάρχει διαφορά μεταξύ των δύο φύλων. Οι γυναίκες εμφανίζουν περισσότερες υποτροπές καταθλιπτικών ώσεων, αναφέρουν περισσότερα συμπτώματα, βιώνουν κάποια συμπτώματα εντονότερα και εμφανίζουν περισσότερο κάποιες μορφές κατάθλιψης όπως π.χ. εποχιακή, άτυπη και μονοπολική κατάθλιψη καθώς και δυσθυμία.

Γιατί εμφανίζουν κατάθλιψη οι γυναίκες;

Οι παράγοντες κινδύνου για ανάπτυξη κατάθλιψης στις γυναίκες είναι διάφοροι όπως προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό ψυχιατρικών παθήσεων, απώλεια κάποιου γονιού πριν τα 10, ιστορικό σεξουαλικής παρενόχλησης κατά την παιδική ηλικία, χρήση αντισυλληπτικών με υψηλές προγεστερόνες, χρήση γοναδοτροπινών ιδιαίτερα για εξωσωματική κύηση, απώλεια κοινωνικής υποστήριξης ή κίνδυνος γι αυτή, και τέλος το επιμένον και μακροχρόνιο κοινωνικό στρες.

Οι διαφορές στα δύο φύλα που αφορούν σε ψυχολογικές και συμπεριφορικές συνισταμένες αρχίζουν από νωρίς. Το στρες της εφηβείας είναι εντελώς διαφορετικό μεταξύ τους και εκφράζεται και διαφορετικά.

Κατά την εφηβεία πχ τα αγόρια τείνουν ν’ αποκτούν περισσότερο συμπεριφεριολογικά προβλήματα και να κάνουν περισσότερο χρήση ναρκωτικών και εθιστικών ουσιών, ενώ τα κορίτσια ενδοστρέφουν το στρες. Η ενδοστρέφεια per se αποτελεί ένα καταθλιπτικό μηχανισμό και σε προδιατεθειμένα άτομα μπορεί να οδηγήσει εντέλει σε κατάθλιψη. Το μεγαλύτερο ποσοστό επίπτωσης της κατάθλιψης στις γυναίκες αρχίζει έτσι στην εφηβεία διότι τότε συμβαίνουν δραματικές αλλαγές όπως είναι οι έντονες και πρωτόγνωρες εναλλαγές ορμονών, η διαμόρφωση του αναπαραγωγικού σώματος, η αντιμετώπιση της σεξουαλικής παρόρμησης, ο ιδεολογικός αποχωρισμός από τους γονείς και εν τέλει η ανάγκη και πίεση για λήψη προσωπικών αποφάσεων.
 Ποια είναι η σχέση της κατάθλιψης με τις αναπαραγωγικές ορμόνες;
Όπως ήδη αναφέρθηκε από τους σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν διαφορετικά τα ποσοστά κατάθλιψης και άγχους στις γυναίκες είναι οι αναπαραγωγικές ορμόνες. Οι ορμονικοί υποδοχείς του εγκεφάλου υπάρχουν από την εμβρυϊκή ζωή και οργανώνουν τα εγκεφαλικά κυκλώματα, ορίζουν τον χρόνο της εφηβείας, ελέγχουν την σεξουαλική συμπεριφορά των ενηλίκων, και ελέγχουν την αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων ορμονικών αξόνων. Οι οιστριονικοί υποδοχείς στον εγκέφαλο βρίσκονται σε περιοχές που καθορίζουν τις γνωσίες και το συναίσθημα και φαίνεται ότι τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη εκτός από τον αναπαραγωγικό τους ρόλο επηρεάζουν και ένα μεγάλο αριθμό γνωσιακών και συναισθηματικών λειτουργιών. Πχ πριν από την ωορρηξία οι περιοχές επεξεργασίας των συναισθημάτων είναι πολύ δραστήριες. Τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων που επικρατούν εκείνη την περίοδο αυξάνουν τα επίπεδα της ντοπαμινεργικής νευρομεταβίβασης η οποία προκαλεί αισθήματα αυξημένης ευχαρίστησης και πληρότητας.

Βασικά, τα οιστρογόνα είναι νευροπροστατευτικές ορμόνες και εμποδίζουν την νευρωνική εκφύλιση συνεισφέροντας στην ανάπτυξη των νευρώνων, και αποτρέποντας την ευαισθησία στις νευροτοξίνες. Από την άλλη μεριά όμως φαίνεται ότι εμπλέκονται στην ανάπτυξη ή την έκφραση διαφόρων ειδών ψυχοπαθολογίας. Για την πρόκληση ψυχικών διαταραχών περισσότερο φαίνεται να ευθύνεται η κυκλική εναλλαγή τους και οι αυξομειώσεις που προκαλούνται στους οιστρογονικούς εγκεφαλικούς υποδοχείς. Αυτές κάνουν τις γυναίκες κατά κάποιο τρόπο ευάλωτες στο στρες αυξάνοντας την απαντητικότητα σ’ αυτό. Η ευαλωτότητα στο στρες φαίνεται ότι προκαλείται από την νευροτοξικότητα που ασκούν κάποιες ορμόνες (γλυκοκορτικοειδή) όταν δεν αναστέλλονται από τα οιστρογόνα λόγω της περιοδικής μείωσης των τελευταίων.

Στους άνδρες, ενώ σε κάποια ποσοστά υπάρχουν οι ίδιες ορμόνες, απουσιάζουν οι φάσεις που συνδέονται με ώσεις καταθλίψεις όπως π.χ η καταμήνια κυκλικότητα στις ορμόνες, η διαφοροποιήσεις τους κατά την εγκυμοσύνη, την γέννα, την λοχεία και εν τέλει κατά την κλιμακτήριο και την εμμηνόπαυση. Τέλος θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι η οποιαδήποτε ορμονική  επιρρέπεια εκφράζεται πάντοτε μέσα σ’ ένα κοινωνικό κώδικα ο οποίος μορφοποιεί την έκφρασή τους και ο οποίος είναι ακόμα αρκετά διαφορετικός για τα δύο φύλα.

Oι γυναίκες υποφέρουν πιο πολύ από άγχος και κατάθλιψη;

Απαντά η  η Καθηγήτρια Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νευρολόγος-Ψυχίατρος, Δρ Νάντια Μπεργιαννάκη – Δερμιτζάκη.

Οι γυναίκες είναι περισσότερο επιρρεπείς στην εμφάνιση άγχους και κατάθλιψης;

Σε κάθε επιστημονική στατιστική ο σχολιασμός αρχίζει κλασσικά με την περιγραφή των αποτελεσμάτων σε σχέση με το φύλο. Υπάρχουν διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών; Ναι! Φυσικά και υπάρχουν διαφορές μεταξύ τους.  Οι διαφορές αυτές αφορούν κυρίως: α) στις ορμόνες αναπαραγωγής, β) στα συμπεριφορικά χαρακτηριστικά, και γ) στους διαφορετικούς κοινωνικούς και εργασιακούς συντελεστές που επικρατούν στην σύγχρονη καθημερινότητα των δύο φύλων.

Επίσης υπάρχουν διαφορές και στο βιολογικό και ανοσολογικό επίπεδο που αφορούν τόσο στα ποσοστά εμφάνισης των διαφόρων ασθενειών, όσο και στην ένταση και την πορεία τους. Στις παθήσεις που εμφανίζονται τέτοιες διαφορές ανήκουν και οι ψυχοπαθολογικές διαταραχές του άγχους και της  κατάθλιψης. Σε κάθε μία από αυτές υποκρύπτονται προκλητικοί παράγοντες που εκτείνονται από το βιολογικό έως το κοινωνικό φάσμα και απεικονίζουν άλλοτε άλλου είδους και μεγέθους ιδιαιτερότητες των δύο φύλων.

Οι γυναίκες φαίνεται ότι είναι περισσότερο επιρρεπείς στην ανάπτυξη διαταραχών άγχους  απ’ ότι οι άνδρες. Παρατηρούμε ότι η «απλή φοβία», η «κοινωνική φοβία» και η «γενικευμένη διαταραχή άγχους» είναι διπλάσιες στις γυναίκες, οι «κρίσεις πανικού» και η «αγοραφοβία» υπερτριπλάσιες, η δε «μετατραυματική διαταραχή στρες» δεν είναι μόνο διπλάσια  σε σχέση με τους άνδρες, αλλά είναι και πολύ πιο έντονη και διαρκεί περισσότερο.

Οι γυναίκες γίνονται περισσότερο αγχώδεις σε περιόδους που τα κυκλοφορούντα οιστρογόνα και η προγεστερόνη είναι σε χαμηλά επίπεδα, περίοδος εμμήνου ρύσης και λίγο πριν και φαίνεται ότι αυτός είναι ένας από τους παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς για την ανάπτυξη του άγχους τους. Έτσι, σε ευαίσθητα σ’ αυτό τον μηχανισμό άτομα, η καταμήνια αιφνίδια μείωση των επιπέδων των ωοθηκικών ορμονών, οι οποίες μεταξύ άλλων δρουν και σαν αγχολυτικές ουσίες, πιθανά μιμείται την δράση της απότομης απόσυρσης αγχολυτικών η οποία συνοδεύεται συνήθως από κάθετη αύξηση του άγχους και όλων των συνοδών του εκδηλώσεων.

Διαταραχές του συναισθήματος – Πότε μιλάμε για κατάθλιψη;

Η ζωή είναι γεμάτη από αυξομειώσεις της διάθεσης. Όταν όμως η μείωση των συναισθημάτων διαρκεί πάνω από τρεις εβδομάδες και αρχίζει να επεμβαίνει στην λειτουργικότητα του ατόμου, τότε το άτομο μπορεί να έχει ένα σημαντικό ψυχιατρικό πρόβλημα όπως είναι η Κατάθλιψη.

 Ποιοι παράγοντες προκαλούν την κατάθλιψη;

 Η κατάθλιψη είναι πάθηση που καταλαμβάνει ολόκληρο το σώμα του ατόμου, την διάθεση, τις σκέψεις του, επηρεάζει τον τρόπο που αυτό κοιμάται, τον τρόπο που φέρεται, τον τρόπο που αισθάνεται, τον τρόπο που σκέπτεται για τον εαυτό του και τους άλλους και τον τρόπο που εν τέλει λειτουργεί. Η κατάθλιψη δεν προέρχεται από αδυναμία του χαρακτήρα όπως νομίζουν οι αδαείς, ούτε και είναι κατάσταση που μπορεί να την τιθασεύσει κανείς μόνος του. Βασικά και ανεξάρτητα από τον προκλητικό παράγοντα, η κατάθλιψη φαίνεται ότι σχετίζεται με χημικές ανισορροπίες στον εγκέφαλο οι οποίες κάνουν τα κύτταρα να μην επικοινωνούν σωστά μεταξύ τους.

Η κατάθλιψη μπορεί να προκληθεί: από στρεσσογόνα γεγονότα ζωής, από χρόνια υπερενεργοποίηση ορμονικών αξόνων (άξονας Υποθάλαμος- Υπόφυση – Φλοιός Επινεφριδίων ο οποίος  παράγει τις ορμόνες του στρες όπως η κορτιζόλη), από την λήψη διαφόρων ουσιών ή φαρμακευτικών αγωγών, από την ύπαρξη κάποιων σωματικών ασθενειών, από την ηλικιακή γήρανση και εκφύλιση νευρωνικών συστημάτων, ή εν τέλει να αυτοπροκληθεί λόγω γενετικών ιδιαιτεροτήτων.

Οι γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο από την κατάθλιψη;

Επιδημιολογικά διαπιστώνουμε ότι και εδώ υπάρχει διαφορά μεταξύ των δύο φύλων. Οι γυναίκες εμφανίζουν περισσότερες υποτροπές καταθλιπτικών ώσεων, αναφέρουν περισσότερα συμπτώματα, βιώνουν κάποια συμπτώματα εντονότερα και εμφανίζουν περισσότερο κάποιες μορφές κατάθλιψης όπως π.χ. εποχιακή, άτυπη και μονοπολική κατάθλιψη καθώς και δυσθυμία.

Γιατί εμφανίζουν κατάθλιψη οι γυναίκες;

Οι παράγοντες κινδύνου για ανάπτυξη κατάθλιψης στις γυναίκες είναι διάφοροι όπως προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό ψυχιατρικών παθήσεων, απώλεια κάποιου γονιού πριν τα 10, ιστορικό σεξουαλικής παρενόχλησης κατά την παιδική ηλικία, χρήση αντισυλληπτικών με υψηλές προγεστερόνες, χρήση γοναδοτροπινών ιδιαίτερα για εξωσωματική κύηση, απώλεια κοινωνικής υποστήριξης ή κίνδυνος γι αυτή, και τέλος το επιμένον και μακροχρόνιο κοινωνικό στρες.

Οι διαφορές στα δύο φύλα που αφορούν σε ψυχολογικές και συμπεριφορικές συνισταμένες αρχίζουν από νωρίς. Το στρες της εφηβείας είναι εντελώς διαφορετικό μεταξύ τους και εκφράζεται και διαφορετικά.

Κατά την εφηβεία πχ τα αγόρια τείνουν ν’ αποκτούν περισσότερο συμπεριφεριολογικά προβλήματα και να κάνουν περισσότερο χρήση ναρκωτικών και εθιστικών ουσιών, ενώ τα κορίτσια ενδοστρέφουν το στρες. Η ενδοστρέφεια per se αποτελεί ένα καταθλιπτικό μηχανισμό και σε προδιατεθειμένα άτομα μπορεί να οδηγήσει εντέλει σε κατάθλιψη. Το μεγαλύτερο ποσοστό επίπτωσης της κατάθλιψης στις γυναίκες αρχίζει έτσι στην εφηβεία διότι τότε συμβαίνουν δραματικές αλλαγές όπως είναι οι έντονες και πρωτόγνωρες εναλλαγές ορμονών, η διαμόρφωση του αναπαραγωγικού σώματος, η αντιμετώπιση της σεξουαλικής παρόρμησης, ο ιδεολογικός αποχωρισμός από τους γονείς και εν τέλει η ανάγκη και πίεση για λήψη προσωπικών αποφάσεων.
 Ποια είναι η σχέση της κατάθλιψης με τις αναπαραγωγικές ορμόνες;
Όπως ήδη αναφέρθηκε από τους σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν διαφορετικά τα ποσοστά κατάθλιψης και άγχους στις γυναίκες είναι οι αναπαραγωγικές ορμόνες. Οι ορμονικοί υποδοχείς του εγκεφάλου υπάρχουν από την εμβρυϊκή ζωή και οργανώνουν τα εγκεφαλικά κυκλώματα, ορίζουν τον χρόνο της εφηβείας, ελέγχουν την σεξουαλική συμπεριφορά των ενηλίκων, και ελέγχουν την αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων ορμονικών αξόνων. Οι οιστριονικοί υποδοχείς στον εγκέφαλο βρίσκονται σε περιοχές που καθορίζουν τις γνωσίες και το συναίσθημα και φαίνεται ότι τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη εκτός από τον αναπαραγωγικό τους ρόλο επηρεάζουν και ένα μεγάλο αριθμό γνωσιακών και συναισθηματικών λειτουργιών. Πχ πριν από την ωορρηξία οι περιοχές επεξεργασίας των συναισθημάτων είναι πολύ δραστήριες. Τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων που επικρατούν εκείνη την περίοδο αυξάνουν τα επίπεδα της ντοπαμινεργικής νευρομεταβίβασης η οποία προκαλεί αισθήματα αυξημένης ευχαρίστησης και πληρότητας.

Βασικά, τα οιστρογόνα είναι νευροπροστατευτικές ορμόνες και εμποδίζουν την νευρωνική εκφύλιση συνεισφέροντας στην ανάπτυξη των νευρώνων, και αποτρέποντας την ευαισθησία στις νευροτοξίνες. Από την άλλη μεριά όμως φαίνεται ότι εμπλέκονται στην ανάπτυξη ή την έκφραση διαφόρων ειδών ψυχοπαθολογίας. Για την πρόκληση ψυχικών διαταραχών περισσότερο φαίνεται να ευθύνεται η κυκλική εναλλαγή τους και οι αυξομειώσεις που προκαλούνται στους οιστρογονικούς εγκεφαλικούς υποδοχείς. Αυτές κάνουν τις γυναίκες κατά κάποιο τρόπο ευάλωτες στο στρες αυξάνοντας την απαντητικότητα σ’ αυτό. Η ευαλωτότητα στο στρες φαίνεται ότι προκαλείται από την νευροτοξικότητα που ασκούν κάποιες ορμόνες (γλυκοκορτικοειδή) όταν δεν αναστέλλονται από τα οιστρογόνα λόγω της περιοδικής μείωσης των τελευταίων.

Στους άνδρες, ενώ σε κάποια ποσοστά υπάρχουν οι ίδιες ορμόνες, απουσιάζουν οι φάσεις που συνδέονται με ώσεις καταθλίψεις όπως π.χ η καταμήνια κυκλικότητα στις ορμόνες, η διαφοροποιήσεις τους κατά την εγκυμοσύνη, την γέννα, την λοχεία και εν τέλει κατά την κλιμακτήριο και την εμμηνόπαυση. Τέλος θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι η οποιαδήποτε ορμονική  επιρρέπεια εκφράζεται πάντοτε μέσα σ’ ένα κοινωνικό κώδικα ο οποίος μορφοποιεί την έκφρασή τους και ο οποίος είναι ακόμα αρκετά διαφορετικός για τα δύο φύλα.

Η παχυσαρκία προκαλεί άγχος;

Ο κύριος Μάριος Βρυώνης, Ψυχολόγος,  MSc, PhD(c), μας εξηγεί με ποιο επιβλαβή συνήθως τρόπο επιδρά η παχυσαρκία στην ψυχολογική κατάστασή μας.

Οι οργανικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας είναι γνωστές. Υπάρχουν και άλλες ψυχολογικές επιπτώσεις;

Τα τελευταία χρόνια η παχυσαρκία λαμβάνει διαστάσεις επιδημικού φαινομένου επιφέροντας σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Μιλάμε για νοσογόνο παχυσαρκία όταν ο Δείκτης Μάζας Σώματος του ατόμου (ΔΜΣ) είναι μεγαλύτερος από  40kg/m2 ή μεγαλύτερος από  35kg/m2 κι ενώ παράλληλα στο άτομο υπάρχουν διάφορες παθήσεις  λόγω της παχυσαρκίας, π.χ σακχαρώδης διαβήτης, αναπνευστικά προβλήματα κα.

Εκτός από τις οργανικές συνέπειες σημαντικός φαίνεται να είναι και ο αντίκτυπος της νόσου στον ψυχολογικό τομέα. Συγκεκριμένα, τα άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία  παρουσιάζουν διαταραχές συναισθήματος (μείζων καταθλιπτική διαταραχή, δυσθυμία) και  αγχώδεις διαταραχές (γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, κοινωνική φοβία).

Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις χρόνιας κατάθλιψης, ο αυτοκτονικός ιδεασμός είναι εμφανής λόγω της αβοηθητότητας που βιώνει ο ασθενής.

Πώς επηρεάζει η διατροφή τους την ψυχολογική κατάσταση και τη συμπεριφορά τους;

Η διατροφική συμπεριφορά των παχύσαρκων ατόμων όπως είναι αναμενόμενο διαφέρει από αυτήν του γενικού πληθυσμού. Τα άτομα με επιπλέον ή υπερβάλλον βάρος διακρίνονται για την παρορμητική λήψη φαγητού η οποία μπορεί να εκδηλώνεται με τη μορφή της διαταραχής υπερφαγίας (binge-eating disorder) ή/και με τη μορφή του τσιμπολογήματος (grazing).

Σε ορισμένες περιπτώσεις τα άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία που επιλέγουν  τη χειρουργική λύση για την αντιμετώπιση του πλεονάζοντος βάρους τους «ωραιοποιούν» τις διατροφικές τους συνήθειες προκειμένου να λάβουν την έγκριση για χειρουργική επέμβαση. Η ωραιοποίηση όμως αυτή ενδεχομένως να οφείλεται και  σε αισθήματα ντροπής των ασθενών, που συνεπάγεται η αδυναμία τους να ελέγξουν τη διατροφική τους συμπεριφορά, καθώς και η τάση τους για αυτομομφή λόγω της αποτυχίας τους να χάσουν βάρος.

Κάποιοι άλλοι ασθενείς πάλι έχουν την τάση να σωματοποιούν εκφράζοντας τη δυσφορία τους μέσω σωματικών παραπόνων. Σε ορισμένες περιπτώσεις βέβαια είναι πιθανό τα παράπονα αυτά να έχουν ρεαλιστική βάση λόγω της συνοσηρότητας και να αντανακλούν οργανικά προβλήματα.

Ακόμα, τα άτομα με υπερβάλλον βάρος γίνονται συχνά δέκτες αρνητικών σχολίων και κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ αντιμετωπίζουν δυσκολίες σε μια σειρά από  καθημερινές δραστηριότητες όπως το να καθίσουν σε καρέκλες, να βρουν ρούχα στο μέγεθός τους, να κινηθούν με άνεση σε στενούς χώρους κ.λπ.

Επακόλουθο των δυσκολιών αυτών είναι να ενισχύεται ακόμα περισσότερο το ψυχολογικό φορτίο των ασθενών και να εμφανίζουν μειωμένη αυτοπεποίθηση, αισθήματα αναξιότητας και αυξημένη δυσφορία με την εικόνα του σώματος τους. Εξίσου σημαντική φαίνεται να είναι και η επίδραση της παχυσαρκίας στο κομμάτι των σχέσεων. Ασθενείς με υπερβάλλον βάρος κάνουν συχνά λόγο για δυσκολίες στη σεξουαλική τους λειτουργία ενώ αρκετοί εξ αυτών πιστεύουν ότι δεν αξίζουν ή δεν μπορούν  να προσελκύσουν έναν καλύτερο σύντροφο λόγω του πάχους τους.    

Παχυσαρκία και ψυχολογικά προβλήματα είναι δηλαδή συγκοινωνούντα δοχεία;

Σε κάθε περίπτωση η διερεύνηση της ακριβούς σχέσης μεταξύ ψυχιατρικών διαταραχών και παχυσαρκίας κρίνεται αναγκαία. Και τούτο διότι οι ψυχιατρικές διαταραχές μπορεί να αποτελούν συνέπεια της νοσογόνου παχυσαρκίας, εξίσου πιθανό είναι όμως διαταραχές όπως η μείζων κατάθλιψη να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της κλινικά σοβαρής παχυσαρκίας σε ευάλωτα άτομα.

Πότε πρέπει να μιλήσω στο παιδί μου για το σεξ;

Πώς θα μιλήσω στο παιδί μου για το σεξ;

Είμαι μητέρα δυο παιδιών, ενός αγοριού 10 ετών και μιας κόρης 12. Αυτό που μας προβληματίζει με το σύζυγό μου είναι πότε πρέπει να κάνουμε μια κουβέντα στα παιδιά για το σεξ. Σε ποια ηλικία μιλούν οι γονείς; Είναι μικρά για να αρχίσουν να μαθαίνουν; Πιστεύω επειδή και ο γιος και η κόρη καμιά φορά χρησιμοποιούν βρισιές με σεξουαλικό περιεχόμενο που μάλλον άκουσαν στο σχολείο, κάτι θα έχουν ακούσει, κάτι ξέρουν. Πώς θα ξεκινήσω μια τέτοια κουβέντα μαζί τους;

Αναγνώστρια του mporo.gr  

Απευθυνθήκαμε στην συνεργάτιδά μας παιδοψυχίατρο κυρία Μερσύνη Αρμενάκα* η οποία απάντησε το ερώτημά σας σχετικά με τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση των παιδιών.

Από μικρή ηλικία πλέον τα παιδιά έρχονται σε επαφή με θέματα γύρω από το σεξ. Το ίντερνετ , η τηλεόραση προβάλλουν συχνά ερωτικές σκηνές και εξοικειώνουν τα παιδιά με το γυμνό σώμα  και τις έννοιες του ερωτισμού. Υπάρχει βέβαια και η υπερβολή και ο εκχυδαϊσμός του σεξ.

Ήδη από την ηλικία των 4 ετών κάποια παιδιά ρωτούν για το σώμα  όποτε είναι καλή ευκαιρία για τον γονιό του ίδιου φύλου, με το παιδί ,να κάνουν μια εισαγωγή σε αυτά τα θέματα. Η πρώτη φορά καλό είναι να γίνεται όταν τα παιδιά κατανοούν αρκετά πράγματα και ένα φυσιολογικό παιδί αρχίζει να κατανοεί εκεί, περίπου στα 4.

Καλό είναι οι γονείς να μιλούν από νωρίς στα παιδιά τους για το σεξ προφυλάσσοντας τα από κινδύνους  του ίντερνετ, διαταραγμένων ατόμων αλλά και αποφυγή ανεπιθύμητων συμβάντων, βέβαια για συμβάντα όπως η εγκυμοσύνη ή τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα μιλάμε σε μεγαλύτερη των τεσσάρων ηλικία, γιατί δεν θα καταλάβουν τι τους λέμε και δεν υπάρχει και λόγος να τα φοβίσουμε.

Πολλοί γονείς δυσκολεύονται ή δεν ξέρουν το τρόπο να μιλήσουν για τα ιδιαίτερα αυτά θέματα στα παιδιά και το λάθος που κάνουν πολλοί γονείς είναι ότι τελικά, δεν μιλούν.

Πολύ βοηθητικά είναι κάποια βιβλία όπως  το "Ας μιλήσουμε για το σέξ" του Ρόμπι  Χ. Χάρρις από τις εκδόσεις Πατάκη και  "Τα μωρά δεν τα φέρνει ο πελαργός'" του ίδιου συγγραφέα.

Όταν αποφασίζουν οι γονείς να ξεκινήσουν μια κουβέντα πρέπει να είναι ψύχραιμοι και προετοιμασμένοι. Συχνά, τα παιδιά γνωρίζουν περισσότερα από όσα φανταζόμαστε αλλά δεν τα κατανοούν. Στο σχολείο ακούγονται και διαστρεβλώνονται πολλά .

Πώς θα μιλήσουμε στο παιδί μας για το σεξ. Το παιχνίδι αλήθειας ψέματος.

Μπορούμε μέσα από ένα παιχνίδι αλήθεια ψέματος που θα επινοήσουμε να κάνουμε σχετικές και άσχετες ερωτήσεις γύρω από το θέμα για να ξεκινήσει μια συζήτηση γύρω από το θέμα και να καταλάβουμε τι ξέρει το παιδί και  να διορθώσουμε παρανοήσεις.

Τι εννοούμε όταν λέμε παιχνίδι αλήθειας ψέματος. Ο γονέας ρωτάει το παιδί, είναι ο ουρανός ροζ; Όχι του απαντά εκείνο. Είναι ο τοίχος μαύρος; Ξανά απαντά, όχι. Και μετά από διαδοχικές άσχετες μπορεί να ρωτήσει κάτι σχετικό. Θες να φιλήσεις τη συμμαθήτριά σου τη Μαρία; Έτσι, μπορεί να ξεκινήσει μια κουβέντα για το σεξ.

Πρέπει να μπαίνουμε σε λεπτομέρειες;

Πρέπει πάντα να κινούμαστε σύμφωνα με το αναπτυξιακό στάδιο που βρίσκεται το παιδί μας και βάση των δυνατοτήτων του. Δεν χρειάζεται να μπαίνουμε σε πολλές λεπτομέρειες και να απαντάμε με ειλικρίνεια αλλά μέχρι εκεί που θεωρούμε σωστό και ταιριαστό για την ηλικία του.

Καλό είναι να προσέχουμε  όχι μόνο το πώς μιλάμε αλλά και το πώς συμπεριφερόμαστε. Πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί, να κρατάμε τις ιδιωτικές, τις προσωπικές μας στιγμές με τον σύζυγο ή τον σύντροφο μας μακριά από το παιδί. Η θέαση ή η ακρόαση ερωτικών στιγμών μπορεί να τρομάξει ένα παιδί ιδίως μικρής ηλικίας. Είναι διαφορετικό να δουν τα παιδιά σκηνές σεξ στην τηλεόραση και άλλο να ακούν ή να βλέπουν τους γονείς τους. Ατυχήματα τέτοιου είδους βέβαια γίνονται συχνά αλλά πρέπει να προσέχουμε να μην επαναλαμβάνονται.

*Η κυρία Μερσίνη Αρμενάκα είναι Υπεύθυνη Παιδοψυχίατρος στο Ειδικό Κέντρο Εφηβικής Ιατρικής  στην Α’ Παιδιατρική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Πότε ο θηλασμός προκαλεί πρόβλημα στο παιδί;

"Πρόσφατα έγινα μητέρα, έχω ένα υγιέστατο κοριτσάκι και ξεκίνησα να το θηλάζω. Ο γιατρός μου έχει δώσει τις απαραίτητες οδηγίες  για το πώς πρέπει να θηλάζω, για τη διατροφή που πρέπει να ακολουθώ και βέβαια ακολουθώ αυστηρά τις οδηγίες του για το κάπνισμα. Μου είπε μιας και δεν αντιμετωπίζω κάποιο συγκεκριμένο πρόβλημα υγείας μπορώ να το θηλάσω από τρεις έως έξι μήνες. Πρόσφατα άκουσα ότι κάποιες γυναίκες συνεχίζουν το θηλασμό του παιδιού για πολύ μεγαλύτερο διάστημα. Διάβασα για μια γυναίκα που θήλαζε το παιδί της μέχρι τα 3 του χρόνια! Έλεγε ότι το παιδί έτσι, γίνεται πιο υγιές και δυνατό. Γνωρίζετε κάτι γι´αυτή την πρακτική; 

Αναγνώστρια του mporo.gr

Πολλά έχουν ακουστεί για τη διάρκεια του θηλασμού. Η απόφαση της μητέρας πρέπει πάντα να λαμβάνει υπόψη της τις ανάγκες του παιδιού που δεν είναι ιατρικές μονάχα αλλά και συναισθηματικές. Ο θηλασμός έχει να προσφέρει πολλά οφέλη στην υγεία του παιδιού και στη σχέση που αναπτύσσει με τη μητέρα του. Αν όμως γίνει εμμονή μπορεί να ελλοχεύει κινδύνους. Συζητήσαμε το θέμα του θηλασμού με το συνεργάτη μας, παιδοψυχίατρο- ψυχοθεραπευτή Δημήτρη Καραγιάννη. 

Ο θηλασμός αποτελεί μια πολύτιμη μετάβαση από την ενδομήτρια ζωή στη νέα πραγματικότητα. Η μητέρα εκτός από την πολύτιμη τροφή με τα θρεπτικά συστατικά και τους πολύτιμους ανοσοποιητικούς παράγοντες, προσφέρει το καλωσόρισμα στη ζωή με την θερμή αγκαλιά της που εκφράζει την απροϋπόθετη αγάπη της. Ο χρόνος που προσφέρεται το γάλα, δεν είναι παθητικός. Απαιτεί την αποκλειστικότητα. Την προτεραιότητα. Και επιτρέπει την διεργασία. Την πολύτιμη αποδοχή της νέας ύπαρξης. Την δίαυλο επικοινωνίας που επιτρέπει την ουσιαστική κατανόηση, το θεμέλιο της αυθεντικής σχέσης, το συμβόλαιο της εμπιστοσύνης.

Η άρνηση του θηλασμού για αισθητικούς λόγους ή λόγω έλλειψης  χρόνου  αποτελεί μια άρνηση της ίδιας της μητρότητας. Η παρεμπόδιση όμως του θηλασμού για ιατρικούς λόγους που αφορούν την μητέρα ή το βρέφος δεν μπορεί να αποτελεί ένα τραγικό τραυματικό γεγονός για το παιδί ή λόγο για ενοχές της μητέρας, αφού η γνήσια μητρική αγάπη βρίσκει και άλλους τρόπους να εκφράζεται.

 -Η εμμονή της μητέρας στο θηλασμό μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού;

Η φανατική όμως εμμονή στον θηλασμό λειτουργεί εις βάρος της ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης του παιδιού και δημιουργεί καθηλώσεις επικίνδυνες για την προσωπικότητα του παιδιού στη συνέχεια της ζωής του. Η προσφορά του μητρικού στήθους σε οποιαδήποτε δυσφορία του παιδιού, το εκπαιδεύει στη συνέχεια της ζωής του, να αναζητά στη τροφή την αδιαφοροποίητη ικανοποίηση. Μιλάμε τότε για καθήλωση στο στοματικό στάδιο εξέλιξης.

Η αποκλειστικότητα της σχέσης μητέρας – βρέφους δεν μπορεί να διαρκεί αιώνια, γιατί τότε δεν αφορά την φροντίδα του παιδιού, αλλά την κάλυψη άλλων συναισθηματικών αναγκών της μητέρας που απομυζά το παιδί της, απομακρύνοντας ή περιθωριοποιώντας τον πατέρα. Συνεπώς εδώ έχουμε μια αντιστροφή της κατανόησης του Οιδιπόδειου συμπλέγματος σε Ιοκάστειο σύμπλεγμα, όπου η μητέρα καθηλώνεται στο παιδί της και επομένως το εμποδίζει στην αυτονόμησή του.

Καθημερινά στην κλινική μας εμπειρία καταγράφονται νέα επώδυνα περιστατικά ανάπτυξης φοβιών, αγχωδών αντιδράσεων μέχρι και βαρύτερων ψυχικών διαταραχών που σχετίζονται με την αδιαφοροποίητη συγκυτιακή σχέση μητέρας- παιδιού.

Το παιδί δικαιούται να είναι προϊόν της αγαπητικής συνεύρεσης ενός ζευγαριού ανεξάρτητα από τον τρόπο σύλληψής του. Δεν αποτελεί ένα κλώνο της μητέρας. Επομένως η σύγχρονη συστημική παιδοψυχιατρική αντίληψη δεν αναφέρεται μονομερώς στη σχέση μητέρας – παιδιού, αλλά στη σχέση και των δύο γονιών με το παιδί τους και μάλιστα καταγράφει ότι ο πλέον σημαντικός παράγοντας στην φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού είναι η ποιότητα της συντροφικής σχέσης των γονιών.

Τι κινδύνους κρύβουν οι διαδικτυακές φιλίες των παιδιών;

Η κυρία Βιργινία Φισούν, κλινική ψυχολόγος, M.Sc και ο κ. Γιώργος Φλώρος, ψυχίατρος, μας μιλούν για τους κινδύνους που ενδέχεται να κρύβουν οι διαδικτυακές φιλίες των παιδιών που αυξάνουν και πληθύνονται σήμερα στις οθόνες των ηλεκτρονικών υπολογιστών και επισημαίνουν τον σημαντικό ρόλο των γονιών στην προστασία των παιδιών.

   

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς  για το Διαδίκτυο και την προστασία του παιδιού τους;
Με την ίδια ευκολία που μπορούν να δουν τα παιδιά χρήσιμες και διασκεδαστικές ιστοσελίδες, μπορούν να έχουν πρόσβαση και σε ιστοσελίδες με ανεπιθύμητο περιεχόμενο. Συνεπώς, εάν δεν έχει εγκατασταθεί στον ηλεκτρονικό υπολογιστή κάποιο σύστημα φιλτραρίσματος,που μπλοκάρει για παράδειγμα χυδαίες λέξεις ή εικόνες, σε όλες τις άλλες περιπτώσεις τα παιδιά έχουν απεριόριστες δυνατότητες μέσω του Διαδικτύου. Επίσης τα παιδιά μπορούν να μιλήσουν πολύ εύκολα και απλά με αγνώστους, ειδικά μέσω τωνchat rooms. Όπως στους δημόσιους χώρους,έτσι και εδώ υπάρχει ο κίνδυνος να τα προσεγγίσει κάποιος που μπορεί να τα βλάψει.
Τι μέτρα μπορούν να λάβουν οι γονείς;
Προτού τα παιδιά αρχίσουν να εξερευνούν το διαδίκτυο, καλό θα είναι να βεβαιωθεί κανείς πως καταλαβαίνουν τι πρέπει και τι δεν πρέπει να κάνουν και είναι σημαντικό αυτό να γίνει όταν τα παιδιά είναι ακόμα σε μικρή ηλικία.
Ένας τρόπος είναι να καθίσουν οι γονείς με τα παιδιά και να προδιαγράψουν από κοινού έναν οικογενειακό κώδικα συμπεριφοράς στον οποίο θα πρέπει να συμφωνήσουν όλοι.
Μπορεί να δημιουργηθεί ένα είδος συμβολαίου διαφορετικό για κάθε παιδί στην οικογένεια, με κανόνες χρήσης του διαδικτύου κατάλληλους για την ηλικία του. Επιπλέον είναι σημαντικό ο γονιός να παρακολουθεί, εν γνώσει του παιδιού του, σε τακτά χρονικά διαστήματα την επισκεψιμότητα του παιδιού του στις διάφορες ιστοσελίδες και να ελέγχει εάν το παιδί του μπαίνει σε ιστοσελίδες που δεν αντιστοιχούν στην ηλικία του.
Σε ποια ηλικία επιτρέπεται  η διαδικτυακή επικοινωνία;

Η ενδεδειγμένη ηλικία για τέτοιου είδους επικοινωνία είναι η ηλικία του γυμνασίου και μετά. Σε κάθε περίπτωση προϋποθέτει ωστόσο ότι οι γονείς έχουν βοηθήσουν τα παιδιά τους να καταλάβουν πως μία ιστοσελίδα που μπορεί να δημιουργήσουν, είναι εμφανής και επισκέψιμη όχι μόνο σε φίλους και γνωστούς, αλλά και σε άγνωστους, επομένως θα πρέπει τα παιδιά να είναι πολύ προσεχτικά στο τι γράφουν και τι στοιχεία παρουσιάζουν για τον εαυτό τους ή και για άλλους.
Οι γονείς επίσης είναι σημαντικό να μιλήσουν στα παιδιά τους για τους ηθικούς κανόνες που πρέπει να διέπουν την διαδικτυακή τους επικοινωνία, οι οποίοι είναι αντίστοιχοι με αυτούς της πραγματικής επικοινωνίας όπως ο σεβασμός του άλλου, η ευγένεια,  η κατανόηση και η αποδοχή.Πρέπει να τους εξηγούν με ήρεμο και πειστικό τρόπο ότι οι διαδικτυακοί φίλοι μπορεί να μην είναι αυτό που υποστηρίζουν πως είναι.
Τέλος, είναι εξαιρετικά σημαντικό να μάθουν και να αποδεχτούν τα παιδιά ότι δεν πρέπει να συναντούν άτομα που γνώρισαν μέσω του Διαδικτύου, εκτός και αν συνοδεύονται από τους γονείς σε δημόσιο χώρο. Επίσης θα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά ότι δεν πρέπει να δίνουν ποτέ τη διεύθυνσή τους ή το όνομα του σχολείου τους.

Τα παιδιά μου τσακώνονται συνέχεια, τι να κάνω;

«Είμαι μητέρα δυο αγοριών  7 και 5 ετών. Τον τελευταίο καιρό τα παιδιά μου τσακώνονται συνέχεια. Πολλές φορές και εγώ και κυρίως ο άντρας μου παραβαίνουμε προσπαθώντας να τα ηρεμήσουμε αλλά οι καβγάδες δεν σταματούν. Είναι δυο τρεις μήνες τώρα, που συνεχίζεται αυτή η κατάσταση, σκέφτομαι μήπως κάνουμε κάτι λάθος και πολλές φορές προβληματίζομαι, μήπως η σχέση που αναπτύσσουν δεν είναι φυσιολογική. Φοβάμαι όταν μεγαλώσουν, μήπως δεν είναι αγαπημένα μεταξύ τους. Πώς πρέπει να το αντιμετωπίσω;» Αναγνώστρια του e-mporo.gr

Απαντά η οικογενειακή σύμβουλος, Ερατώ Χατζημιχαλάκη.

Είναι ένα κοινό θέμα που έχει απασχολήσει κάθε γονιό: Οι διενέξεις και ο θυμός που πολλές φορές μπορεί να καταλήξουν σε «μάχες». Τόσο κοινό που όμως  αντιμετωπίζεται πολύ συχνά με λανθασμένες συμπεριφορές από τους γονείς ακόμα και από τους παιδαγωγούς.  Οι επεμβάσεις των γονέων συχνά είναι τέτοιες που όχι μόνο δεν σταματούν τις διενέξεις αντίθετα μπορεί να αυξήσουν την ένταση μεταξύ τους.

-Πώς πρέπει να συμπεριφερθείτε στους καβγάδες των παιδιών σας.

-Δεν πρέπει να πάρετε σε καμία περίπτωση θέση. Αυτό μπορεί να δυναμώσει τον ανταγωνισμό μεταξύ τους και να δώσει τροφή στη διχόνοια.

-Ποτέ μην τα συγκρίνετε. Βεβαιωθείτε ότι συμπεριφέρεστε το ίδιο στα παιδιά σας ανεξαρτήτως της διαφοράς ηλικίας τους.  Ποτέ δεν πρέπει να πείτε  «Εσύ είσαι μεγάλος ή εσύ που είσαι μικρότερος, σταμάτα πρώτος». Μια τέτοια πρακτική ενισχύει την εκπαίδευση των παιδιών ως «θύματα» και «θύτες».

-Την ώρα του καβγά δώστε τους την επιλογή να χωριστούν για λίγο πηγαίνοντας τα σε  διαφορετικά δωμάτια. Η απομάκρυνση τους μπορεί να βοηθήσει να εξατμιστεί λίγος θυμός και ίσως, μετά είναι πιο εύκολο να συνεννοηθούν μεταξύ τους.

-Πρέπει να τους δώσετε να καταλάβουν ότι δεν θέλετε να τα ακούτε την ώρα του καβγά. Μπορείτε να φύγετε από το δωμάτιο όπου τσακώνονται. Είτε το πιστεύετε είτε όχι ένας στόχος του καβγά είναι να εμπλακείτε και εσείς σε αυτή τη διένεξη.

-Πάντα βέβαια να έχετε το νου σας γιατί υπάρχει ο κίνδυνος τραυματισμού. Τότε επεμβαίνετε άμεσα, χωρίς όμως πολλά λόγια.

-Αν τσακώνονται για κάποιο παιχνίδι απομακρύνετε το παιχνίδι λέγοντας ότι θα τους το ξαναδώσετε αν είναι έτοιμα να συνεργαστούν.

-Σε κάποια ήσυχη οικογενειακή στιγμή συζητήστε το πρόβλημα. Μάθετε σιγά σιγά τα παιδιά σας να αναπτύσσουν ατμόσφαιρα συνεργασίας, ενθαρρύνοντας τα να συμμετέχουν κάποιες φορές  σε λύσεις προβλημάτων που εμφανίζονται και αφορούν ολόκληρη την οικογένεια.

-Τι θέλει να μου πει το παιδί μου μέσα από τους τσακωμούς; 

Συχνά, οι γονείς αναρωτιούνται τι φταίει και τα δικά τους τα παιδιά τσακώνονται ή τι δεν έχουν κάνει οι ίδιοι σωστά ώστε να μην έχουν εμπνεύσει την αγάπη των αδελφών επεμβαίνουν με μόνο και κύριο στόχο το σταμάτημα του τσακωμού. Το θέμα όμως δεν είναι να σταματήσουμε το τσακωμό.

Το  ζητούμενο είναι να ασχοληθούμε περισσότερο με το στόχο του καυγά και όχι με τον ίδιο τον καυγά. Χρειάζεται κατ’ αρχήν να αναρωτηθούμε για το στόχο, χωρίς να σπεύσουμε να βγάλουμε συμπεράσματα επιφανειακά. Τα παιδιά μπορεί να πιστεύουν πως σημαντικός γίνεσαι μόνο όταν κερδίζεις. Μήπως λοιπόν, αυτό είναι το κλειδί για να σταματήσουν οι καβγάδες, να τους δείξουμε ότι δεν ισχύει κάτι τέτοιο;

Ένα παιδί μπορεί να τσακώνεται με το αδερφάκι του επειδή έχει νιώσει αδικημένο από τους γονείς. Θέλει να μεταφέρει αυτή τη στεναχώρια και την απογοήτευση να κάνει και τον αδερφό του, την αδερφή του να νιώσει με τον ίδιο τρόπο, να εκδικηθεί. Είναι ο τρόπος τους να κερδίσουν, τη δικαίωση αυτή τη φορά.

Καμία περίπτωση οικογένειας, σχέσης, ανθρώπου, συνθήκης ή κατάστασης δεν είναι ίδια με απολύτως καμία άλλη.  Αυτή είναι και η ομορφιά της ζωής.  Τίποτα δεν είναι ταυτόσημο με το όμοιό του.  Κάθε περίπτωση λοιπόν είναι ιδιαίτερη και θα χρειαζόταν πολλά να διερευνήσει ένας ειδικός για να αποφανθεί.  Σε γενικές γραμμές όμως ένας βασικός λόγος τσακωμού είναι η διεκδίκηση του ενήλικα. Τούτο σημαίνει ότι τα παιδιά τσακώνονται για να εκμαιεύσουν την αγάπη και την παραδοχή του πατέρα και της μητέρας και το δυστύχημα είναι ότι πετυχαίνουν το ακριβώς αντίθετο οπότε προσπαθούν και ξαναπροσπαθούν.  Ευνόητο γίνεται λοιπόν γιατί όπως προαναφέραμε οι γονείς δεν πρέπει να εμπλακούν στην κατάσταση αυτή. Διαφορετικά η διεκδίκηση αυτή, η επιβεβαίωση της γνώμης του ενήλικα δε θα σταματήσει.

Ο εντοπισμός του κρυφού στόχου του παιδιού είναι ένα ολόκληρο κεφάλαιο ιδιαίτερης σπουδαιότητας στην ύλη της Αντλεριανής διαπαιδαγώγησης που θα έχουμε την ευκαιρία να αναπτύξουμε και στην υπόλοιπη αρθρογραφία. Το ενδιαφέρον σ’ αυτή την ιστορία είναι ότι ο εκπαιδευμένος γονιός μαθαίνει πώς να αξιοποιήσει το δικό του συναίσθημα, το τι δηλαδή αντιλαμβάνεται ο ίδιος όταν τα παιδιά του τσακώνονται και μέσα από τη διάγνωση του παιδικού κρυφού στόχου να παρέμβει κατάλληλα. Δεν είναι πάντοτε εύκολο για κάποιον που δεν είναι εξοικειωμένος με τεχνικές και διαγνώσεις. Ούτε πολύ περισσότερο είναι βοηθητικό να ρωτήσουμε τα παιδιά να μας πουν το στόχο του καυγά τους.  Ίσως είναι σε θέση να εντοπίσουν τον επιφανειακό στόχο, αδυνατούν όμως να γνωρίζουν συνειδητά τον εσωτερικό τους στόχο.

-Οι παιδικοί καβγάδες θα επηρεάσουν την μελλοντική σχέση των αδερφιών;

Τα αγόρια τσακώνονται συνήθως περισσότερο από τα κορίτσια είναι πιο ζωηρά. Μη ξεχνάτε βέβαια, πως πολλές φορές πως ο καβγάς μπορεί να είναι απλά και μόνο ένα παιχνίδι. Οι τσακωμοί θεωρούνται πάντα απαραίτητοι και φυσιολογικοί όταν όμως υπάρχει μια επαναλαμβανόμενη διένεξη με βία τότε κάτι πρέπει να μας ανησυχήσει και να ζητήσουμε τη βοήθεια ειδικού.

Ακόμη ας έχουμε κατά νου ότι οι τσακωμοί γίνονται λίγο εντονότεροι κυρίως κατά την περίοδο της εφηβείας όπου τα  ορμονικά, ψυχολογικά θέματα καθώς και εκείνα των ορίων δοκιμάζονται στο έπακρο οπότε και οι τσακωμοί ακολουθούν παρά πόδας.

Σε οποιαδήποτε περίπτωση μη μεγαλοποιείτε τις καταστάσεις που βιώνετε.  Τα αδέλφια που τσακώνονται στην παιδική τους ηλικία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα τσακώνονται και όταν θα μεγαλώσουν.  Δεν τσακώνονται γιατί δεν αγαπιούνται.  Οι τσακωμοί μεταξύ των αδελφών ιδιαίτερα στη μικρή ηλικία είναι μέρος της φυσιολογικής διαδικασίας διερεύνησης και κατανόησης των ορίων, τα παιδιά υποσυνείδητα ψάχνουν τα όρια της ελευθερίας τους μέχρι που μπορεί να φτάσουν.  Τα όρια χρειάζονται προκλήσεις για να εντοπισθούν και είναι έως και εκπαιδευτικό τούτο να συμβαίνει μέσα στο ασφαλές περιβάλλον της οικογένειας.

Ας θεωρήσουμε βέβαιο πως οι γονείς που ασχολούνται με την αναζήτηση πληροφοριών για να γίνουν καλύτεροι γονείς, εσείς δηλαδή που διαβάζετε αυτό το άρθρο,  έχετε ήδη κάνει το πρώτο βήμα προς την βελτίωση του ρόλου άρα και την αλλαγή.  Είστε ήδη καλύτεροι γονείς! Ο αλάνθαστος γονιός δεν γεννήθηκε ακόμη και αυτοί που πραγματικά χρειάζονται βοήθεια είναι εκείνοι που δεν την αναζητούν ποτέ.

X

Αγαπητοί αναγνώστες,

Σας ενημερώνουμε ότι το boro.gr προσφέρει καθημερινά (Δευτέρα-Παρασκευή) δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη με επαγγελματίες ψυχολόγους.

Κάντε κλίκ εδώ για να συνδεθείτε και να ενημερωθείτε για τις ώρες λειτουργίας.
X