Ψυχιατρική

Mανιοκατάθλιψη: 4 χαρακτηριστικά της ασθένειας

Κάποιες φορές, τα μεταφορικά παραδείγματα βοηθούν να δει κανείς την ασθένεια με άλλη ματιά και να κατανοήσει πιο εύκολα μερικές πλευρές της.
Από το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής και το Πρόγραμμα κατά του Στίγματος των Ψυχικών Διαταραχών,  “ΑΝΤΙ-ΣΤΙΓΜΑ”. Mε την επιστημονική ευθύνη της Mαρίνας Οικονόµου-Λαλιώτη. Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής.

 «Κινούμενη άμμος»

Η διπολική διαταραχή μπορεί να συγκριθεί με την κινούμενη άμμο. Κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, υποθέτουμε ότι μπορούμε να βασιστούμε στα συναισθήματά μας. Μοιάζουν με άμμο, που φαίνεται σχετικά σταθερή για να περπατήσει κανείς πάνω της. Όμως, στην περίπτωση της διπολικής διαταραχής, ξαφνικά η άμμος μπορεί να αρχίσει να υποχωρεί και το άτομο να κινδυνεύει να βυθιστεί μέσα της. Δεν υπάρχει  κανένα στήριγμα για να πιαστεί και παρασύρεται από τα συναισθήματά του, τόσο στη φάση της «έξαψης», όσο και στη φάση της «απόγνωσης». Δεν πρέπει, όμως, να ξεχνάμε ότι μπορούμε να διασχίσουμε ένα τμήμα κινούμενης άμμου με τη βοήθεια ενός μεγάλου ξύλου, π.χ. μιας σανίδας, μοιράζοντας ισομερώς το βάρος μας σε μια μεγαλύτερη επιφάνεια. Εν τέλει, το σημαντικό είναι ότι κανείς μπορεί να επιβιώσει από την κινούμενη άμμο, αρκεί να ξέρει τον τρόπο. Τον τρόπο αυτό τον δίνει η κατάλληλη θεραπευτική αγωγή.
 «Ρωγμή στο φράγμα»

Τα φράγματα προστατεύουν την ξηρά από την ορμή του νερού. Κατά τον ίδιο τρόπο και οι άνθρωποι έχουν κάποια ψυχολογικά φράγματα για να αντιμετωπίζουν τον κατακλυσμό των συναισθημάτων τους. Η αντοχή αυτού του ιδιότυπου φράγματος καθορίζεται από εγγενείς βιολογικούς παράγοντες, από εμπειρίες του παρελθόντος, αλλά και από τους τρόπους με τους οποίους κάποιος έχει μάθει να αντιμετωπίζει τις απειλητικές για τον ψυχισμό του καταστάσεις. Ένα φράγμα όμως μπορεί να υποστεί ρωγμές και τότε να αρχίσει το άτομο να κατακλύζεται από συναισθήματα και να κινδυνεύει από «υπερχείλιση», όπως στην περίπτωση της διπολικής διαταραχής. Οι ρωγμές όμως στο φράγμα μπορεί να επισκευαστούν. Αλλά, ας μην ξεχνάμε ότι στη σφοδρότητα μιας συναισθηματικής καταιγίδας, το φράγμα είναι πια πολύ ευάλωτο και χρειάζεται συνεχή προστασία και στήριξη.
 «Το πηγάδι»

Η κατάθλιψη συχνά παρομοιάζεται με ένα πηγάδι με επίπεδους, σκοτεινούς τοίχους. Ένα άτομο σε φάση κατάθλιψης μπορεί να νιώθει ότι βρίσκεται στον πάτο του και δεν έχει την παραμικρή προοπτική να δραπετεύσει. Τα φάρμακα και η θεραπεία είναι αυτά που μπορούν να προσφέρουν τη «σκάλα» με την οποία θα σκαρφαλώσει και θα καταφέρει να βγει έξω.
«Στον έβδομο ουρανό»

Η μανία συχνά συγκρίνεται με μια σύντομη παραμονή στον «έβδομο ουρανό». Νιώθει κανείς σαν να πετά στα σύννεφα. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η ευφορική διάθεση δεν κρατά για πάντα και ότι η προσγείωση στη γη είναι μάλλον «ανώμαλη» και οδηγεί στο άλλο άκρο, την κατάθλιψη. Η υπόσχεση που τάζει το μυαλό για τη Γη της Επαγγελίας είναι απατηλή, καθώς πολλές φορές το μόνο που μένει είναι θρυμματισμένα γυαλιά παντού και ένας τραπεζικός λογαριασμός που έχει χτυπήσει κόκκινο.
 Oι πιο συχνές ερωτήσεις που καταγράφονται για τη διπολική διαταραχή
 Θα εμφανίσουν και τα παιδιά μου διπολική διαταραχή;
Η εμφάνιση της διπολικής διαταραχής είναι εν μέρει μόνο γενετικά προκαθορισμένη. Για κάποιον που δεν έχει μέλος στην οικογένειά του με διπολική διαταραχή, οι πιθανότητες εμφάνισης της νόσου είναι 1%. Αν όμως έχεις διπολική διαταραχή, τα παιδιά σου έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν και αυτά την ασθένεια. Αν έχει την ασθένεια κάποιο από τα αδέλφια σου, οι πιθανότητες να την εμφανίσεις κι εσύ είναι περίπου 5-10%. Το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση που πάσχει ένας από τους δυο γονείς σου. Σε ένα ζευγάρι διδύμων από το ίδιο ωάριο, αν ο ένας πάσχει από διπολική διαταραχή, ο κίνδυνος να εμφανίσει και ο άλλος την ασθένεια είναι της τάξης του 40-70%. Συνεπώς, όσα περισσότερα μέλη της οικογένειάς σου έχουν τη διαταραχή και όσο πιο κοντινός είναι ο βαθμός συγγένειάς σου με αυτά, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες υπάρχουν να εμφανιστεί σε σένα η διαταραχή αυτή.
Πρέπει να συνεχίσω να παίρνω τα φάρμακά μου ακόμη και όταν νιώθω καλά;
Σίγουρα ναι. Άλλωστε, ένας από τους λόγους που αισθάνεσαι και παραμένεις καλά είναι επειδή ακριβώς παίρνεις τα φάρμακά σου. Αν τα σταματήσεις, υπάρχει ιδιαίτερα μεγάλος κίνδυνος να επανεμφανιστούν τα συμπτώματα. Τα φάρμακα είναι απαραίτητα για τον έλεγχο των διακυμάνσεων της διάθεσής σου. Γι’ αυτό, άλλωστε, ένας τύπος φαρμάκων που παίρνεις, λέγονται και σταθεροποιητικά του συναισθήματος. Μόνο ο γιατρός μπορεί να αποφασίσει για τη μείωση της δόσης ή τη διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής.
Θα μπορέσω ποτέ να απαλλαγώ από την ασθένεια;
Η διπολική διαταραχή συνδέεται με μια βιολογικά και γενετικά προκαθορισμένη προδιάθεση. Αυτή την προδιάθεση θα την έχεις. Έτσι, υπό αυτή τη στενή έννοια, μπορεί να μην καταφέρεις να «απαλλαγείς» από την ασθένεια. Αυτό όμως που έχει σημασία είναι να είσαι καλά και να παραμείνεις καλά. Και αυτό μπορείς να το καταφέρεις.
Πόσο συχνά πρέπει να συμβουλεύομαι το γιατρό μου;
Στην περίπτωση ενός οξέος επεισοδίου, οι περισσότεροι ασθενείς πρέπει να έρχονται σε επαφή με το γιατρό τους τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα. Με το γιατρό σου πρέπει να συζητάς για τα συμπτώματα, τη φαρμακευτική αγωγή, τη δοσολογία και τις ανεπιθύμητες ενέργειες και για οποιοδήποτε άλλο πρόβλημα έχει πιθανόν προκύψει. Όσο η κατάστασή σου βελτιώνεται, οι επισκέψεις σου στο γιατρό θα γίνονται όλο και πιο αραιές. Όταν η κατάστασή σου σταθεροποιηθεί, αρκεί να πηγαίνεις στο γιατρό με τη συχνότητα που θα συμφωνήσετε. Πρέπει πάντως να επικοινωνήσεις αμέσως με το γιατρό σου αν παρατηρήσεις κάποια συμπτώματα που σου θυμίζουν τα πρώιμα συμπτώματα μιας φάσης, αν παρατηρήσεις κάποια αλλαγή στη διάθεσή σου, αν χρειαστεί να πάρεις οποιοδήποτε άλλο φάρμακο για οποιονδήποτε άλλο λόγο, αν έχεις κάποια γενική σωματική ενόχληση, αν πρέπει να κάνεις κάποια εγχείρηση ή αν πρόκειται να συμβεί οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή στη ζωή σου.
 Η Διπολική Διαταραχή μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά;
 Η  Διπολική  Διαταραχή  μπορεί  σήμερα  να  αντιμετωπιστεί  αποτελεσματικά τόσο  με  την  αντιμετώπιση  των  επεισοδίων  μανίας  και  κατάθλιψης,  όσο  και με  την  ψυχοπροφύλαξη  σε  βάθος  χρόνου,  που  επιτρέπει  στο  άτομο  να ελέγξει τη νόσο και να περιορίσει το ενδεχόμενο υποτροπής. 
Συνδέεται η Διπολική Διαταραχή με την κατάχρηση ουσιών;
Πολύ συχνά παρατηρείται κατάχρηση αλκοόλ και άλλων ουσιών σε μια προσπάθεια του ατόμου για «αυτοΐαση» των συμπτωμάτων. Όταν συνυπάρχει  με τη διπολική διαταραχή πρόβλημα κατάχρησης αλκοόλ ή άλλων ουσιών, η αντιμετώπισή του θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στο γενικότερο θεραπευτικό σχεδιασμό. Πολλές φορές όμως και η κατάχρηση ουσιών μπορεί να επιφέρει μια συναισθηματική διαταραχή ή να επιδεινώσει την ήδη υπάρχουσα. Έτσι, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος ανάμεσα στην κατάχρηση ουσιών και στην διπολική διαταραχή. Η απεξάρτηση από τις ουσίες είναι ένας παράπλευρος αλλά πολύ σημαντικός στόχος της όλης θεραπευτικής παρέμβασης.
Να λέω ότι έχω διπολική διαταραχή; 
Αυτή είναι μια πολύ σημαντική, αλλά και εξίσου δύσκολη ερώτηση. Το ερώτημα αυτό τίθεται συνήθως όταν βρίσκεσαι στο ξεκίνημα μιας καινούριας σχέσης ή φιλίας ή όταν πρόκειται να πας σε συνέντευξη για δουλειά. Πολλά είναι τα άτομα με διπολική διαταραχή, που, από φόβο μήπως οι άλλοι τους απορρίψουν, προσπαθούν να κρύψουν το ψυχιατρικό τους ιστορικό. Δεν υπάρχει σωστή ή λάθος απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Η απάντηση εξαρτάται από το πόσο σίγουρος νιώθεις εσύ, από το πόσο εμπιστεύεσαι κάποιον και από το πόσο καλά θα μπορέσεις να αντιμετωπίσεις μια ενδεχόμενη απόρριψη. Αυτό που σίγουρα πρέπει να κάνεις είναι να μην κρύβεις την ασθένειά σου από τους κοντινούς σου ανθρώπους, καθώς εκείνοι, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο, θα μπορέσουν να σου προσφέρουν βοήθεια και υποστήριξη. Καλό είναι πάντως να ξέρεις ότι οι ψυχικές διαταραχές δεν είναι πια «ταμπού» και δεν πρέπει να είναι. Δεν υπάρχει λόγος να νιώθεις άσχημα ή μειονεκτικά αν έχεις κάποια από αυτές. Η διπολική διαταραχή είναι μια ασθένεια όπως όλες οι άλλες, όπως π.χ. ο σακχαρώδης διαβήτης και μπορεί πλέον αν αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.   
Τι μπορώ να κάνω για να νιώσω καλύτερα; 

Πάρε την κατάσταση στα χέρια σου
·      Διασφάλισε ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου
·      Διατήρησε ένα τακτικό πρόγραμμα δραστηριοτήτων
·      Απόφυγε τη χρήση αλκοόλ και ουσιών
·      Προσπάθησε να βρεις υποστήριξη στην οικογένεια και τους φίλους σου
·      Μείωσε το καθημερινό άγχος στη ζωή και τη δουλειά σου
·      Μάθε να αναγνωρίζεις τα πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια της μανίας και της κατάθλιψης

Πού μπορώ να απευθυνθώ για την παροχή βοήθειας;

Εξωτερικά Ιατρεία Ψυχιατρικών Νοσοκομείων ή Ψυχιατρικών Κλινικών Γενικών Νοσοκομείων
Κέντρα Ψυχικής Υγείας
Κινητές Μονάδες Ψυχικής Υγείας
Ψυχίατρους που εργάζονται ιδιωτικά 

Ποια είναι τα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής;

Τι είναι η διπολική διαταραχή (ή μανιοκατάθλιψη); Πώς την αναγνωρίζουμε, την κατανοούμε και την αντιμετωπίζουμε;

Απαντά  ο Στέλιος Στυλιανίδης, Ψυχίατρος-Ψυχαναλυτής και καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Όπως είναι ευρύτατα γνωστό, οι παθολογίες της μανίας και της μελαγχολίας ήταν γνωστές από την κλασική αρχαιότητα και περιγράφονταν με την ίδια περίπου κλινική εικόνα που της περιγράφει η σύγχρονη ψυχιατρική στις μέρες μας. Αυτή η ψυχιατρική παθολογία εμφανίζεται σε εκατομμύρια άτομα. Σε πρόσφατες επιδημιολογικές έρευνες πάνω από το 12% του πληθυσμού παγκοσμίως παρουσιάζει κάποια κλινική εκδήλωση ή μορφή της διπολικής διαταραχής, όπως θα εξετάσουμε παρακάτω.
-Σε ποιες ηλικίες εμφανίζεται; 
Η διπολική διαταραχή παρουσιάζεται σπανιότερα στις νεαρές ηλικίες (εφηβεία, νέοι ενήλικες) και συχνά επικρατεί μια σύγχυση μεταξύ κυκλοθυμικής προσωπικότητας και «ρευστής» συμπτωματολογίας του εφήβου (καταθλιπτική διάθεση, υπερκινητικότητα, ευφορία, γενικότερη δυσφορία, κοινωνική δυσκολία στις επαφές με τους άλλους, πτώση στη σχολική απόδοση). Υπάρχει λοιπόν δυσκολία να διαγνωσθεί έγκαιρα η διπολική διαταραχή στους προεφήβους, στους εφήβους και νέους ενήλικες.
Η ηλικία έναρξης αυτής της διαταραχής είναι 35-40 ετών.
Η διπολική διαταραχή είναι λοιπόν μια ψυχιατρική διάγνωση που περιγράφει μια κατηγορία των διαταραχών της διάθεσης που χαρακτηρίζεται από την ακανόνιστη και παθολογική διακύμανση της διάθεσης: Αυτή κυμαίνεται από περιόδους έντονης διέγερσης (μανία ή υπομανία) και από περιόδους μελαγχολίας (κατάθλιψης).
-Πότε οι διακυμάνσεις της διάθεσης πρέπει να μας ανησυχούν; 
Οι διακυμάνσεις της διάθεσης, σε συνάρτηση με διάφορα γεγονότα ζωής (ψυχοπιεστικές συνθήκες, stress, απώλειες, χωρισμοί, απόλυση, κρίσεις ενδο-οικογενειακές) είναι φυσιολογικές για κάθε άνθρωπο. Η διάθεσή μας μπορεί να κυμαίνεται από ψηλά στα χαμηλά και αντίστροφα, στο βαθμό που επηρεάζεται από την αλληλεπίδραση «εσωτερικών» και εξωτερικών παραγόντων, αλλά αυτές οι διακυμάνσεις είναι περιορισμένες τόσο σε ένταση, όσο σε και σε διάρκεια. Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε ότι αυτές οι «φυσιολογικές» διακυμάνσεις της διάθεσης δεν εμποδίζουν ένα άτομο να λειτουργεί ικανοποιητικά κοινωνικά, επαγγελματικά και στη συναισθηματική-ψυχική συναλλαγή με τους άλλους ανθρώπους.
Όταν όμως αυτές οι διακυμάνσεις υπερβαίνουν σε ένταση και διάρκεια τη φυσιολογική διάθεση, προκαλούν σοβαρές δυσλειτουργίες και οδύνη στο πάσχον άτομο σε όλα τα επίπεδα της ζωής του. Συχνά δεν υπάρχει κάποιος εξωτερικός εκλυτικός παράγοντας που να προκαλέσει αυτή την έντονη διακύμανση και όταν υπάρχει, το περιβάλλον του πάσχοντος ατόμου βιώνει μια δυσανάλογη αντίδρασή του σε σχέση με τη σοβαρότητα του εξωτερικού συμβάντος.
Ο όρος «διπολική» διαταραχή αναφέρεται στους δύο ακραίους πόλους (μανία/κατάθλιψη) που κυμαίνεται η διάθεση. Αν δεν υπάρχει άμεση ψυχιατρική φροντίδα, φαρμακοθεραπεία και υποστήριξη του οικογενειακού περιβάλλοντος, η συχνότητα και η ένταση αυτών των επεισοδίων μπορεί να αυξηθεί και να εξελιχθεί σε μια χρόνια σοβαρή ψυχική διαταραχή, που αναπηροποιεί τη ζωή του ατόμου.
-Υπάρχει κίνδυνος αυτοκτονίας; 
Η διπολική διαταραχή είναι η ψυχιατρική διαταραχή με το μεγαλύτερο κίνδυνο αυτοκτονίας: έχει εκτιμηθεί ότι 15% των ατόμων που πάσχουν από διπολική διαταραχή αυτοκτονούν, δηλ. 30-60 φορές περισσότερο από τις αυτοκτονίες στο γενικό πληθυσμό.
Τα μανιακά επεισόδια: Η έναρξη της διαταραχής εμφανίζεται σε ποσοστό μέχρι 74% των περιπτώσεων με ένα μανιακό επεισόδιο ή με ένα οξύ παραληρητικό επεισόδιο , που έχει μια έντονη συναισθηματική συνιστώσα.
Αρχικά μπορεί να επικρατεί μια φάση υπομανίας, όπου το άτομο παρουσιάζει λογόρροια, αύξηση της ταχύτητας παραγωγής σκέψεων και ιδεών, δεν αισθάνεται καμία κόπωση ούτε έχει διάθεση να κοιμηθεί, έχει τη τάση να είναι ευφορικός, να κάνει διαρκώς νέα σχέδια, συχνά πολύ φιλόδοξα και απραγματοποίητα. Αυτές οι φάσεις μπορεί να κυμαίνονται μεταξύ κάποιων ωρών μέχρι μερικών ημερών με συνεχή ένταση της συμπτωματολογίας. Συχνά το άτομο παρουσιάζει μεγαλομανιακές ιδέες και μια άρση κοινωνικών αναστολών, ιδιαίτερα στην έκφραση των σεξουαλικών επιθυμιών του.
Η φάση της μανίας χαρακτηρίζεται από την απώλεια της επαφής του πάσχοντος με την πραγματικότητα. Υπάρχουν συχνά περιπτώσεις εμφάνισης παραληρήματος με θέματα καταδιωκτικά, συνομωσίας ή θρησκευτικά-μυστικιστικά. Στη μανιακή φάση, το άτομο μπορεί να κάνει επικίνδυνες πράξεις στον εαυτό του ή σε τρίτους ,για παράδειγμα να πηδήξει να πηδήξει απρόβλεπτα από ένα αυτοκίνητο σε κίνηση ή να χειροδικήσει με κάποιον άγνωστο, που του έφερε μια αντίρρηση για τη συμπεριφορά του.
-Πώς αντιμετωπίζονται τα συμπτώματα; 
Μια τέτοια κλινική εικόνα αποτελεί μια επείγουσα ψυχιατρική κατάσταση και πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον του πάσχοντος. Η χρήση νευροληπτικών φαρμάκων για την καταστολή της έντασης των συμπτωμάτων είναι επιβεβλημένη όπως και η νοσηλεία του ατόμου σε νοσοκομειακό περιβάλλον, μέσα από μια προσπάθεια διαπραγμάτευσης μαζί του για να αποφευχθεί ο εγκλεισμός με εισαγγελική εντολή. Μετά την παρέλευση της οξείας φάσης του μανιακού επεισοδίου (μερικές μέρες ή ακόμα και εβδομάδες), το άτομο μπορεί να παρουσιάσει ένα σοβαρό καταθλιπτικό επεισόδιο, ιδιαίτερα όταν αρχίζει να αποκτά προοδευτικά συναίσθηση (επίγνωση, συνειδητοποίηση) της συμπεριφοράς του κατά την προηγούμενη περίοδο.
Η καταθλιπτική φάση περιλαμβάνει επίμονα συναισθήματα λύπης, άγχους, ενοχής, θυμού, απομόνωσης και απελπισίας. Οι διαταραχές του ύπνου, της όρεξης, η μόνιμη κόπωση, η απώλεια κάθε ενδιαφέροντος για προηγούμενες δραστηριότητες, τα προβλήματα συγκέντρωσης, η μοναξιά, το μίσος απέναντι στον εαυτό του, η απάθεια ή η αδιαφορία μπορεί να συνοδεύουν αυτή την κλινική εικόνα. Επίσης η έκφραση αυτοκτονικών ιδεών ή ιδεών αυτό-μομφής μπορεί να είναι συχνή και επίμονη.
Ποιες είναι οι κλινικές μορφές της διπολικής διαταραχής;
Α) Η διπολική διαταραχή τύπου Ι, που χαρακτηρίζεται από ένα ή διάφορα επεισόδια μανιακά ή μεικτά ή καταθλιπτικά επεισόδια με διαφορετική ένταση.
Β) Η διπολική διαταραχή τύπου ΙΙ χαρακτηρίζεται από ένα ή περισσότερα επεισόδια υπομανίας ή περισσότερα σοβαρά καταθλιπτικά επεισόδια.
Στην κυκλοθυμία, που εμφανίζεται συχνά κατά την περίοδο της εφηβείας, υπάρχουν περίοδοι ήπιας κατάθλιψης ή υπομανίας, σε διάστημα ημερών μέχρι μερικών εβδομάδων. Η κυκλοθυμία αποτελεί μια ήπια μορφή της διπολικής διαταραχής.
Η εξέλιξη της νόσου τείνει να επιδεινώνεται μέσα στο χρόνο, αν δεν υπάρχει κατάλληλη θεραπευτική αγωγή με σταθεροποιητικά φάρμακα της διάθεσης (όπως λίθιο, νέα γενιά αντι-επιληπτικών όπως valproate, carbamazepine, lamotrigine) και οργανωμένο, εξατομικευμένο σχέδιο ψυχιατρικής φροντίδας. Η εναλλαγή της ταχύτητας των κύκλων της διπολικής διαταραχής συνδέεται με πρώιμη έναρξη (20-25 ετών) και με τη συνύπαρξη μιας γενικευμένης αγχώδους διαταραχής ή και με τη χρήση ουσιών ή αλκοόλ.
Πώς αιτιολογείται η διπολική διαταραχή; 
Η αιτιολογία της διαταραχής είναι πολυπαραγοντική. Η ύπαρξη μιας γενετικής ευαλωτότητας, σε συνδυασμό με ψυχολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες αποτελούν την πολύπλοκη βάση της παθογένειας αυτής της διαταραχής. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο κίνδυνος εμφάνισης διπολικής διαταραχής αν ένας από τους γονείς πρώτου βαθμού πάσχει από τη νόσο, είναι της τάξεως του 10% σε σύγκριση με το ποσοστό του 2% στο γενικό πληθυσμό.
Μια κλινική ιστορία: Μια υπομανία που αποδιοργανώνεται και αποκαλύπτει μια διπολική διαταραχή
Ο κος Λ., ηλικίας 50 ετών, είναι διευθυντής μιας μεγάλης επιχείρησης. Έχοντας επενδύσει υπερβολικά την περίοπτη επαγγελματική αυτή θέση, λέει στην πρώτη μας συνάντηση, ότι αυτή του “στοίχισε το γάμο του”, αφού δεν ήταν σχεδόν ποτέ διαθέσιμος για την οικογένειά του. Παράλληλα, λέει ότι διαθέτει μια “αστείρευτη ενέργεια” για να διαχειρίζεται αποτελεσματικά όλα τα προβλήματα της δουλειάς του. Έχοντας ελάχιστη ανάγκη από ύπνο, αισθάνεται σε μια διαρκή διέγερση και ετοιμότητα στη ζωή του, γεμάτη “από δραστηριότητες και ερεθίσματα κάθε τύπου”. Ωστόσο, τις 5 τελευταίες εβδομάδες παρατηρεί στον εαυτό του κάποιες συμπεριφορές που τον ανησυχούν: Περιγράφει ότι κυριαρχείται “από ακόρεστες σεξουαλικές ορμές που τον οδηγούν να ξεπερνά τα όρια”. Πράγματι, διατηρεί εδώ και 3 εβδομάδες μια ερωτική σχέση με μια υπάλληλο του γραφείου του, κάτι που τον φέρνει σε αντίθεση με τη συνήθη οριοθέτηση του στο επαγγελματικό πλαίσιο. Στενοί συνεργάτες του τού εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους για συμπεριφορές ευέξαπτες και απότομες απέναντί τους. Ο ίδιος αισθάνεται μια δυσφορία εξαιρετικά δυσάρεστη και μια ευερεθιστότητα όταν έχει μια στενή συνεργασία με κάποιον συνεργάτη του, κάτι που τον οδηγεί να παίρνει κρίσιμες αποφάσεις για την εργασία τελείως μόνος του. Η πρώην σύζυγός του και η 17χρονη κόρη του τον περιγράφουν σαν έναν άνθρωπο πολύ ενεργητικό και χαρούμενο, που ασχολείται με τα πάντα αποτελεσματικά αλλά που παρέμενε σε μια “συναισθηματική απόσταση” από  τους άλλους.
Ο κος Λ. μου ζητάει ο ίδιος να βρω μια λύση, πιθανά μια νοσηλεία, για να γίνει μια “εκτίμηση σοβαρή για αυτά που συμβαίνουν τελευταία στη ζωή του”, έχοντας συνειδητοποιήσει τους κινδύνους που διατρέχει ο ίδιος και το περιβάλλον του. Μετά από ένα λεπτομερές και σαφές θεραπευτικό συμβόλαιο μεταξύ μας, στο οποίο περιγράφεται η αναγκαία φαρμακευτική αγωγή (σταθεροποιητές της διάθεσης), η ψυχοθεραπευτική στήριξη και η διάρκεια της νοσηλείας, ο κος Λ. δέχεται τελικά να νοσηλευθεί με τη θέλησή του.
Σε μερικές μέρες κατά τη διάρκεια της νοσηλείας ξαναβρίσκει την ηρεμία και την ικανότητα να σκέπτεται και να συνθέσει αυτά που έχουν συμβεί στη ζωή του. Από το ιστορικό, γίνεται εμφανές ότι ο κος Λ. παρουσίασε στο παρελθόν πολλά καταθλιπτικά επεισόδια, τα οποία έκρυβε επιμελώς από το περιβάλλον του. Η υπομανιακή συμπεριφορά εκδηλωνόταν συχνά σαν άμυνα απέναντι στην κατάθλιψη, αλλά και σα μέσο αποτελεσματικής επαγγελματικής και κοινωνικής επιβίωσης.
Αποκαλύπτει ότι σε 4 περιόδους της ζωής του, είχε καταληφθεί από ένα αίσθημα τεράστιας κόπωσης και ένα βαθύ αίσθημα λύπης που τον οδηγούσαν σε ένα σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης. Σε αυτές τις περιόδους “εφεύρισκε ένα μακρύ επαγγελματικό ταξίδι και αναπαυόταν για μερικές εβδομάδες”. Στο τέλος μιας συνεδρίας, εκφράζει ένα αίσθημα ντροπής για την εικόνα που άφηνε να φαίνεται στους οικείους του για τον εαυτό του. Η ψυχιατρική φροντίδα έδωσε τη θέση της σε μια ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, για 2 χρόνια, σε συνδυασμό με τη συνέχεια της αγωγής, κάτι που επέτρεψε στον κο Λ. να επεξεργαστεί το καταθλιπτικό του βίωμα και να διαχειρίζεται καλύτερα τις μανιακκού τύπου άμυνές του απέναντι στην κατάθλιψη.
Χωρίς να επεκταθούμε στην ψυχαναλυτική κατανόηση της διπολικής διαταραχής, θα θέλαμε να σημειώσουμε ότι κλινικά, οι ασθενείς μπορεί να εκφράσουν αυτές τις μανιακές άμυνες και συμπεριφορές αρνούμενοι την ύπαρξη οποιασδήποτε επιθετικότητας και καταστροφικότητας απέναντι στους άλλους, παρουσιάζοντας μια αντίθετη με την τρέχουσα βιωματική τους κατάσταση ευφορική διάθεση, εξιδανικεύοντας τους άλλους ή υιοθετώντας μια περιφρονητική στάση απέναντί τους, στάσεις που εξυπηρετούν την αποποίηση της ανάγκης τους για σχέσεις.
Μια πιο συνολική πλευρά της διπολικής διαταραχής συνίσταται σε μια επιθυμία να θριαμβεύσουν πάνω στους γονείς και να αντιστρέψουν έτσι τη σχέση παιδιού-γονέα. Αυτή η επιθυμία για θρίαμβο μπορεί να οδηγήσει σε ενοχή και κατάθλιψη. Επίσης, συχνά παρατηρούμε ότι οποιοδήποτε ναρκισσιστικό πλήγμα ή ματαίωση που μειώνει την αυτοεκτίμηση και την εξωτερική εικόνα αυτών των ασθενών, μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη.
Η θεραπεία της διπολικής διαταραχής πρέπει να λάβει υπ’ όψιν τις δύο φάσεις: αφ’ ενός τη θεραπεία της οξείας φάσης και την πρόληψη των υποτροπών. Αυτή η ψυχιατρική φροντίδα πρέπει να είναι εξατομικευμένη, να συνδυάζει την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή (σταθεροποιητές της διάθεσης, αντικαταθλιπτικά), ψυχοθεραπευτική στήριξη και ψυχοεκπαίδευση τόσο του ασθενούς όσο και του οικογενειακού περιβάλλοντος για την έγκαιρη αναγνώριση των πρόδρομων σημείων (συμπτωμάτων αλλαγής συμπεριφοράς) και τη διαχείριση των υποτροπών. Η εξειδικευμένη και αξιόπιστη ψυχιατρική φροντίδα και οδηγίες δεν μπορούν να υποκαταστήσουν βεβαίως την οικογενειακή και κοινωνική υποστήριξη του ατόμου που πάσχει από διπολική διαταραχή.

Η κυκλοθυμία είναι σημάδι διπολικής διαταραχής;

Η Διπολική Διαταραχή, γνωστή στο παρελθόν και ως μανιοκατάθλιψη, είναι μια χρόνια, υποτροπιάζουσα ψυχική νόσος που χαρακτηρίζεται από την ακραία διακύμανση της διάθεσης. Πρόκειται για μια διαταραχή της λειτουργίας του εγκεφάλου –έχει δηλαδή νευροβιολογική κυρίως βάση- που αντανακλάται πρωτίστως στο συναίσθημα, αλλά και στη σκέψη, τη δραστηριότητα και τη γενικότερη λειτουργικότητα του ατόμου.
Γράφει η Μαρίνα Οικονόμου- Λαλιώτη, Ψυχίατρος, Επίκουρη Καθηγήτρια Ψυχιατρικής

Επιστημονικά Υπεύθυνη του Προγράμματος «Αντι-στίγμα» του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.)

Διπολική διαταραχή και διακυμάνσεις της διάθεσης 
Στη διπολική διαταραχή η διακύμανση της διάθεσης είναι πολύ εντονότερη από τη συνήθη μεταβλητότητα του συναισθήματος που ο καθένας μας βιώνει και που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Οι φάσεις της μανίας και της κατάθλιψης, που χαρακτηρίζουν τη διπολική διαταραχή στην τυπική μορφή της, είναι διακριτές περίοδοι υπερβολικά ευφορικής ή καταθλιπτικής διάθεσης, όπου η ένταση του συναισθήματος -συμπαρασύροντας τη σκέψη και τη συμπεριφορά- έχει σοβαρές επιπτώσεις στο διαπροσωπικό, κοινωνικό ή επαγγελματικό πεδίο.
Πώς εκδηλώνεται η διπολική διαταραχή; 
Η διπολική διαταραχή δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους όσους πάσχουν από αυτή· υπάρχουν διαφορετικοί τύποι της νόσου. Συγκεκριμένα, η Διπολική Διαταραχή τύπου Ι χαρακτηρίζεται από την εναλλαγή επεισοδίων μανίας και κατάθλιψης, μεταξύ των οποίων παρεμβάλλονται περίοδοι φυσιολογικής διάθεσης (νορμοθυμία).
Στη Διπολική Διαταραχή τύπου ΙΙ στη θέση των επεισοδίων μανίας ο ασθενής παρουσιάζει επεισόδια υπομανίας -μια ήπια μορφή μανίας-, τα οποία εναλλάσσονται με καταθλιπτικά επεισόδια. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις ασθενών που μέσα σε διάστημα 12 μηνών εκδηλώνουν 4 ή περισσότερα επεισόδια διαταραχής της διάθεσης (Διπολική Διαταραχή Ταχείας Εναλλαγής Φάσεων). Μια διαφορετική έκφανση της νόσου αποτελούν τα μεικτά επεισόδια, στα οποία παρουσιάζονται ταυτόχρονα συμπτώματα μανίας και κατάθλιψης.
Τέλος, στις διαταραχές του διπολικού φάσματος εντάσσεται και η κυκλοθυμία, η οποία χαρακτηρίζεται επίσης από την εναλλαγή περιόδων «ανεβασμένης» και «πεσμένης» διάθεσης χωρίς ωστόσο οι ψυχο-συμπεριφορικές εκδηλώσεις να φτάνουν στα άκρα.
Γιατί είναι δύσκολο να διαγνωστεί η διπολική διαταραχή; 
Η ποικιλία των μορφών και των εκδηλώσεων που περιλαμβάνει η διπολική διαταραχή είναι και ένας από τους λόγους που πολλές φορές διαφεύγει της διάγνωσης. Η έγκαιρη και σωστή διάγνωση είναι κρίσιμης σημασίας για την περαιτέρω πορεία της ασθένειας: ακόμα και αν το τρέχον επεισόδιο μανίας ή κατάθλιψης παρέλθει, ο ασθενής είναι ευάλωτος στην υποτροπή και μόνο η κατάλληλη σταθεροποιητική αγωγή μπορεί να ανακόψει την κυκλική εναλλαγή των επεισοδίων και να παρατείνει το διάστημα της νορμοθυμίας.
Πώς αντιμετωπίζεται η διπολική διαταραχή;
Η φαρμακευτική αγωγή αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο στην αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής. Ωστόσο, –σε συνδυασμό πάντα με τη φαρμακοθεραπεία- σημαντικά μπορούν να συμβάλλουν και οι ψυχοκοινωνικές θεραπείες, με την ψυχοεκπαίδευση να αποτελεί μια από τις πλέον ενδεδειγμένες παρεμβάσεις για τον ασθενή και την οικογένειά του. Ο σημαντικός ρόλος των στενών συγγενών στη διαχείριση μιας σοβαρής και χρόνιας ψυχικής νόσου δεν μπορεί να παραβλεφθεί: τα μέλη της οικογένειας χρειάζονται και αυτά κατάλληλη υποστήριξη και εκπαίδευση, ώστε να κατανοήσουν τη νόσο και τη θεραπεία της, να ανταπεξέλθουν στις προκλήσεις της και να βοηθήσουν, εν τέλει, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τον πάσχοντα συγγενή τους.

X

Αγαπητοί αναγνώστες,

Σας ενημερώνουμε ότι το boro.gr προσφέρει καθημερινά (Δευτέρα-Παρασκευή) δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη με επαγγελματίες ψυχολόγους.

Κάντε κλίκ εδώ για να συνδεθείτε και να ενημερωθείτε για τις ώρες λειτουργίας.
X