Αρχική / Υγεία (page 803)

Έχει σχέση ο καφές με τις καρδιακές παθήσεις;

Έχει σχέση ο καφές με τις καρδιακές παθήσεις; thumbnail

Ο κύριος Κωνσταντίνος Τούτουζας είναι επίκουρος καθηγητής στην Α’  Καρδιολογική Κλινική στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, εξηγεί ποια είναι η επίδραση του καφέ στην καρδιαγγειακή μας λειτουργία. Αυξάνει ο καφές την αρτηριακή πίεση; Παρότι η σύνδεση ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ και τα επίπεδα αρτηριακής πίεσης δεν είναι ακόμη πλήρως διασαφηνισμένη, η πλειονότητα των επιστημονικών στοιχείων συγκλίνει στο ότι η μέτρια κατανάλωση καφέ δεν αυξάνει τον κίνδυνο υπέρτασης. Η όποια επίδραση του στιγμιαίου καφέ στην αρτηριακή πίεση φαίνεται να παρατηρείται με την υπερκατανάλωσή του και κυρίως σε ηλικιωμένα άτομα που ήδη πάσχουν από υπέρταση. Συνεπώς, η μέτρια κατανάλωση στιγμιαίου καφέ δεν φαίνεται να επιδρά αρνητικά στην πίεση υγιών ατόμων. Ποιο είδος καφέ επηρεάζει λιγότερο την καρδιαγγειακή λειτουργία; Σε πρόσφατη μελέτη διερευνήθηκε η επίδραση 4 τύπων καφέ (αραβικός, ελληνικός, αμερικάνικος και στιγμιαίος καφές) στην αρτηριακή πίεση 400 εθελοντών. Κάθε ένας από τους εθελοντές  κατανάλωσε ρόφημα καφέ 250 ml. Μία ώρα μετά την κατανάλωση στιγμιαίου καφέ παρατηρήθηκε  πτώση στη συστολική και διαστολική αρτηριακή πίεση, αλλά και σημαντική πτώση στην καρδιακή συχνότητα. Παρόμοια δράση είχε και η χορήγηση αραβικού κι ελληνικού τύπου καφέ, οι οποίοι όμως έχουν υψηλότερη περιεκτικότητα καφεΐνης. Ο αμερικάνικος καφές δεν είχε καμία σημαντική επίδραση είτε στην αρτηριακή πίεση είτε στην καρδιακή συχνότητα του πληθυσμού. Σχετίζεται ο καφές με την εμφάνιση στεφανιαίας νόσου; Εκτός από την υψηλή αρτηριακή πίεση, η στεφανιαία νόσος έχει κι άλλους προδιαθεσικούς παράγοντες στους οποίους η κατανάλωση καφέ φαίνεται να έχει ευνοϊκή δράση μέσω της μείωσης του οξειδωτικού stress. Μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση καφέ οδηγεί σε μείωση των τριγλυκεριδίων, καθώς επίσης ότι λειτουργεί προστατευτικά και στην εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη. Επηρεάζει η κατανάλωση καφέ την εμφάνιση εγκεφαλικών επεισοδίων; Όσον αφορά την εμφάνιση αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων και την πιθανή σχέση αυτών με την κατανάλωση καφέ, τα αποτελέσματα των μελετών είναι αντικρουόμενα. Μια σημαντική μετα-ανάλυση προοπτικών μελετών που δημοσιεύτηκε το 2011, έδειξε ότι υπάρχει ασθενής αντίστροφη σχέση της κατανάλωσης καφέ με τα εγκεφαλικά επεισόδια. Η μέτρια κατανάλωση καφέ (6-7 φλιτζάνια την ημέρα) φαίνεται να έχει σημαντικά αρνητική συσχέτιση με την εμφάνιση εγκεφαλικών. Τα αποτελέσματα ήταν παρόμοια τόσο για τα ισχαιμικά, όσο και για τα αιμορραγικά εγκεφαλικά επεισόδια. Πόσους καφέδες την ημέρα μπορώ να πίνω; Υπάρχει αντιστρόφως ανάλογη σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ και την εμφάνιση καρδιακής ανεπάρκειας, με την ισχυρότερη προστατευτική δράση να φαίνεται να έχουν τα 4 φλιτζάνια καφέ την ημέρα στα οποία παρατηρήθηκε μείωση του κινδύνου κατά 11%. Αυτό αφορά και τα δύο φύλα, καθώς και τους πάσχοντες από σακχαρώδη διαβήτη ή έμφραγμα του μυοκαρδίου.

Διαβάστε Περισσότερα »

Μπορεί το βούρτσισμα των δοντιών να προστατεύει την καρδιά μας;

Μπορεί το βούρτσισμα των δοντιών να προστατεύει την καρδιά μας; thumbnail

Ο κ. Χριστόδουλος Ι. Στεφανάδης, καθηγητής Καρδιολογίας και διευθυντής στην Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική του Ιπποκράτειου Αθήνας, εξηγεί πως συνδέεται η στοματική υγιεινή με την υγεία της καρδιάς. Γιατί είναι σημαντική η καλή στοματική υγιεινή; Οι οδοντίατροι, εδώ και πάρα πολλά χρόνια, τονίζουν τη σημασία της καθημερινής και συστηματικής φροντίδας του στόματος και των δοντιών για την αποφυγή σημαντικών προβλημάτων στη στοματική κοιλότητα. Ωστόσο, η καλή υγιεινή του στόματος, όπως αποκαλύπτεται τα τελευταία χρόνια, σχετίζεται και με την καλή υγεία της καρδιάς. Πώς γίνεται αυτό; Όσο και αν ακούγεται περίεργο, οι σοβαρές παθήσεις του στόματος, όπως είναι η ουλίτιδα και γενικά οι περιοδοντίτιδες, συσχετίζονται με καρδιαγγειακά νοσήματα, όπως είναι η στεφανιαία νόσος και ο σακχαρώδης διαβήτης. Μάλιστα, μια πρόσφατη μελέτη σε 650 άτομα έδειξε ότι υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ των γνωστών βακτηρίων που προκαλούν χρόνια ουλίτιδα και της πάχυνσης των αγγείων, κατάστασης που απαντάται συχνά στη στεφανιαία νόσο. Σύμφωνα με μία από τις διατυπωμένες θεωρίες, μικρόβια εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος από το στόμα και προσκολλώνται στις εναποθέσεις λίπους που βρίσκονται στα αγγειακά τοιχώματα. Αυτό προάγει την εξέλιξη της αθηρωματικής πλάκας και τελικά συμβάλλει στην εμφάνιση στεφανιαίας νόσου. Μια άλλη θεωρία ισχυρίζεται ότι καθεαυτή η φλεγμονή που παρατηρείται στην περιοδοντίτιδα ίσως παίζει ρόλο στην έναρξη και την πρόοδο της αθηροσκλήρωσης στα στεφανιαία αγγεία. Άρα, το βούρτσισμα των δοντιών προστατεύει την καρδιά; Δεδομένου ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι η πρώτη αιτία νοσηρότητας στις δυτικές κοινωνίες, είναι σημαντικό να αξιοποιήσουμε θετικά τις ισχυρές ενδείξεις που έχουμε για τη σύνδεση της καλής στοματικής με την καρδιαγγειακή υγεία. Πρέπει να γίνει κοινή συνείδηση ότι το καθαρό στόμα δεν είναι μόνο ένα αστραφτερό χαμόγελο, αλλά ένα μέσο προστασίας της καρδιάς. Γι' αυτόν τον λόγο προτείνονται τα παρακάτω απλά μέτρα, τα οποία συνιστάται να εφαρμόζονται ανελλιπώς: - Η χρήση οδοντόπαστας με αντιβακτηριακά συστατικά, τα οποία βοηθούν στην πρόληψη της ουλίτιδας - Το βούρτσισμα των δοντιών πρέπει να διαρκεί τουλάχιστον δύο λεπτά - Τα δόντια πρέπει να πλένονται οπωσδήποτε δύο φορές την ημέρα (πρωί και βράδυ) και ιδανικά μετά από κάθε γεύμα - Το οδοντικό νήμα πρέπει να χρησιμοποιείται καθημερινά - Κάθε εξάμηνο είναι απαραίτητη η επίσκεψη στον οδοντίατρο.

Διαβάστε Περισσότερα »

Πότε πρέπει να κάνω εξέταση για την οστεοπόρωση;

Πότε πρέπει να κάνω εξέταση για την οστεοπόρωση;  thumbnail

O κ. Γεώργιος Π. Λυρίτης, καθηγητής Ορθοπεδικής της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, εξηγεί σε ποιες περιπτώσεις πρέπει να υποβάλλονται οι γυναίκες στον έλεγχο της οστεοπυκνομέτρησης, του διαγνωστικού εργαλείου που έχουν στη διάθεσή τους και τους επιτρέπει να μαθαίνουν εγκαίρως εάν και πόσο κινδυνεύουν από την οστεοπόρωση. Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση θεωρείται σιωπηρή επιδημία της εποχής μας. Κι αυτό διότι είναι ασυμπτωματική μέχρι να συμβεί το πρώτο κάταγμα αλλά και γιατί αφορά μεγάλο τμήμα του πληθυσμού. Εκτιμάται ότι μία στις δύο γυναίκες, κυρίως μετά την εμμηνόπαυση, πλήττονται από την ασθένεια. Όπως δηλώνει και το όνομά της είναι μια ασθένεια που εμφανίζεται στα οστά τα οποία γίνονται πορώδη, γεγονός που τα κάνει επιρρεπή στα κατάγματα. Με ποια εξέταση διαγιγνώσκεται η οστεοπόρωση; Με την απλή και ανώδυνη εξέταση της οστικής πυκνότητας. Η μέτρηση της οστικής πυκνότητας είναι μια απεικονιστική εξέταση συγκεκριμένων περιοχών του σκελετού που γίνεται με ειδικά ακτινολογικά μηχανήματα, τα οστεοπυκνόμετρα. Αυτά παρέχουν πληροφορίες για την ποσότητα του οστού που υπάρχει σε κάθε μονάδα όγκου του. Η εξέταση αυτή επιτρέπει στον γιατρό να κάνει εκτίμηση του πιθανού κινδύνου οστεοπορωτικού κατάγματος στον/ στην ασθενή και αναλόγως να προχωρήσει στη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. Κάθε πότε πρέπει να γίνεται; Η διενέργεια της εξέτασης και η παραπομπή μιας / ενός ασθενούς για οστεοπυκνομέτρηση επαφίεται στην κρίση του θεράποντος ιατρού. Αν ο γιατρός υποψιαστεί οστεοπόρωση, μπορεί να ζητήσει να γίνει η εξέταση για να ελεγχθεί η δύναμη ή η πυκνότητα των οστών. Αρκεί αυτή η εξέταση; Επειδή η εκτίμηση του απόλυτου κινδύνου που διατρέχει κάποιος να πάθει ένα οστεοπορωτικό κάταγμα  εξαρτάται από πολλούς άλλους παράγοντες, εκτός από την οστική πυκνότητα, απαιτείται να συνυπολογίζονται από τον γιατρό κι άλλοι παράγοντες κινδύνου.  Ποιοι είναι αυτοί οι παράγοντες; Ορισμένοι παράγοντες που κάνουν αυτή την διαφορά είναι οι εξής: η εμμηνόπαυση, η ηλικία, η λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων κα. Έτσι, συνιστάται η μέτρηση της οστικής πυκνότητας στις γυναίκες προεμμηνοπαυσιακής φάσης  που έχουν υποστεί κάταγμα με μικρή βία, καθώς επίσης στις γυναίκες που πάσχουν από νοσήματα που σχετίζονται με την οστεοπόρωση ή που λαμβάνουν φάρμακα που προκαλούν οστεοπόρωση (π.χ. κορτιζόνη). Επίσης, συνιστάται σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ηλικίας μεγαλύτερης των 45 ετών, εφόσον αναφέρουν παράγοντες κινδύνου για πρόκληση οστεοπορωτικών καταγμάτων, κυρίως εφόσον έχουν συγγενείς πρώτου βαθμού που πάσχουν από οστεοπορωτικά κατάγματα. Συνιστάται σε όλες τις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση ανεξάρτητα από την ύπαρξη άλλων παραγόντων κινδύνου.

Διαβάστε Περισσότερα »

Τα αντισυλληπτικά χάπια είναι ασφαλή για την καρδιά;

Τα αντισυλληπτικά χάπια είναι ασφαλή για την καρδιά; thumbnail

Ο κ. Γεώργιος Λάζαρος, καρδιολόγος, επιμελητής Α’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής του νοσοκομείου «Ιπποκράτειο» λύνει όλες τις απορίες μας για το χάπι της αντισύλληψης, την ασφαλή λήψη του και κυρίως την αποτελεσματικότητά του. Τι είναι τα αντισυλληπτικά χάπια; Είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο των γεννήσεων ή / και  τη θεραπεία γυναικολογικών παθήσεων. Συχνότερα αποτελούνται από συνδυασμό δύο ορμονών, οιστρογόνων και προγεστερόνης, ή σπανιότερα μόνο προγεστερόνης. Αυτά που χρησιμοποιούνται σήμερα έχουν χαμηλότερη περιεκτικότητα σε ορμόνες σε σχέση με τα παλαιότερα, συγκεκριμένα περίπου 5 φορές λιγότερα οιστρογόνα και έως και 10 φορές λιγότερη προγεστερόνη. Η λήψη τους αυξάνει την αρτηριακή πίεση; Οι γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά δισκία έχουν 2 με 3 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν αρτηριακή υπέρταση. Από τα συστατικά του χαπιού εκείνο το οποίο ενοχοποιείται για την ανάπτυξη υπέρτασης είναι τα οιστρογόνα. Στην ομάδα υψηλού κινδύνου για εμφάνιση υπέρτασης είναι οι γυναίκες άνω των 35 ετών ειδικά εάν είναι παχύσαρκες καθώς και εκείνες που έχουν οικογενειακό ιστορικό υπέρτασης ή επηρεασμένη νεφρική λειτουργία. Οι γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά θα πρέπει να μετρούν περιοδικά την αρτηριακή τους πίεση, τουλάχιστον 1 φορά τον χρόνο. Με τη διακοπή του χαπιού φαίνεται ότι η αρτηριακή πίεση επιστρέφει στα φυσιολογικά επίπεδα μετά 3-6 μήνες. Οι γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά δισκία εκδηλώνουν συχνότερα καρδιακά επεισόδια; Είναι από πολλά  χρόνια γνωστό ότι η λήψη αντισυλληπτικών συνοδεύεται από αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης εμφράγματος του μυοκαρδίου. Ωστόσο, τα νεώτερης γενεάς αντισυλληπτικά, που έχουν χαμηλότερη περιεκτικότητα σε ορμόνες, περιορίζουν σημαντικά τον κίνδυνο. Κατά μέσον όρο η χρήση αντισυλληπτικών φαίνεται να διπλασιάζει τον κίνδυνο εμφράγματος. Τα ποσοστά όμως αυξάνουν εάν συνυπάρχουν κάπνισμα, αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης και υπερχοληστεραιμία. Ακούμε συχνά ότι τα αντισυλληπτικά αυξάνουν τον κίνδυνο θρομβώσεων. Είναι αλήθεια; Αν ναι, πόσο επικίνδυνες είναι οι θρομβώσεις; Είναι αλήθεια! Η λήψη ορμονικών αντισυλληπτικών χαπιών  τριπλασιάζει τον κίνδυνο φλεβικής θρόμβωσης. Η φλεβοθρόμβωση συνήθως συμβαίνει στο εν τω βάθει φλεβικό δίκτυο των κάτω άκρων και μπορεί να οδηγήσει σε πνευμονική εμβολή, δηλαδή απόφραξη των αγγείων του πνεύμονα με καταστροφικές πολλές φορές συνέπειες αν είναι εκτεταμένη. Βεβαίως και σε αυτή την περίπτωση η παρουσία άλλων παραγόντων όπως κάπνισμα, παχυσαρκία και διαταραχές του μηχανισμού πήξης μπορεί να συνεισφέρουν στην εμφάνιση των θρομβώσεων. Τελικά, υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να λαμβάνει αντισυλληπτικά χάπια; Η λήψη ενός λεπτομερούς ατομικού και οικογενειακού ιστορικού από το θεράποντα ιατρό είναι θεμελιώδης για τη χορήγηση των αντισυλληπτικών. Οι μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες, ιδίως άνω των 35 ετών, έχουν αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών. Ο κίνδυνος αυξάνεται ακόμη παραπάνω στις γυναίκες που καπνίζουν ή έχουν αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, υπερχοληστερολαιμία, οικογενειακό ιστορικό στεφανιαίας νόσου, καθώς καιδιαταραχές του πηκτικού μηχανισμού και κακοήθη νεοπλάσματα. Εάν ο κίνδυνος κριθεί αυξημένος, απαιτείται εξειδικευμένος καρδιολογικός έλεγχος και ιατρική παρακολούθηση της γυναίκας.

Διαβάστε Περισσότερα »

Πόσο συχνά πρέπει να μετράμε την πίεσή μας;

Πόσο συχνά πρέπει να μετράμε την πίεσή μας; thumbnail

Ο κ. Κωνσταντίνος Τσιούφης, επίκουρος καθηγητής Καρδιολογίας της Ιατρικής Σχολής Αθηνών και υπεύθυνος της Μονάδας Υπέρτασης, μας εξηγεί για ποιο λόγο πρέπει να ελέγχουμε την αρτηριακή πίεση μας και κάθε πότε πρέπει να γίνεται αυτός ο έλεγχος. Γιατί είναι σημαντικός ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης; Η αυξημένη αρτηριακή πίεση είναι μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την υγεία μας - για την καρδιά, τον εγκέφαλο, τα νεφρά, τα μάτια. Υπολογίζεται ότι περίπου 2, 5 εκατ. Έλληνες είναι υπερτασικοί, ενώ ένας στους τέσσερις δεν το γνωρίζει. Είναι απαραίτητο είτε για προληπτικούς λόγους είτε γιατί υπάρχει πρόβλημα να μετράμε την πίεσή μας. Η όλη διαδικασία μπορεί να γίνει και στο σπίτι. Δεν είναι δύσκολη, διαρκεί μόλις 5 λεπτά, αλλά πρέπει να γίνεται σωστά, ώστε τα αποτελέσματα να μην είναι παραπλανητικά. Από τι εξαρτάται η αυξομείωση της πίεσης; Η αρτηριακή πίεση μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της ημέρας ή από ημέρα σε ημέρα. Μπορεί να αυξηθεί κατά τη διάρκεια της σωματικής άσκησης ή όταν υπάρχει ψυχική φόρτιση ή υπερβολικό άγχος οπότε και η καρδιά δουλεύει πιο γρήγορα. Αντίθετα, συνήθως η πίεση είναι χαμηλότερη όταν είμαστε ξεκούραστοι ή κοιμόμαστε. Αυτό είναι εντελώς φυσιολογικό. Επίσης η πίεση μεταβάλλεται και μόνο με την αλλαγή της στάσης του σώματος. Π.χ από την καθιστή θέση στην όρθια στάση η πίεση είναι διαφορετική. Επίσης η πίεση, όπως και πολλές άλλες λειτουργίες του οργανισμού, ακολουθεί μία συγκεκριμένη διακύμανση κατά τη διάρκεια του 24ώρου. Τις πρώτες πρωινές ώρες μετά το ξύπνημα η πίεση συνήθως είναι αυξημένη. Ακολούθως σταδιακά σταθεροποιείται κατά τη διάρκεια της ημέρας μέχρι τις νυκτερινές ώρες του ύπνου όπου συνήθως μειώνεται στα χαμηλότερα επίπεδά της. Πόσο συχνά πρέπει να μετράμε την πίεσή μας; Κάθε υγιής ενήλικας θα πρέπει να μετρά την πίεσή του τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο  τις πρωινές συνήθως ώρες. Αν βρεθεί αυξημένη, πρέπει να επισκεφθεί τον γιατρό του για όλες τις περαιτέρω οδηγίες. Ο υπερτασικός που μόλις αρχίζει να λαμβάνει αντιυπερτασικά φάρμακα, θα πρέπει τις πρώτες 3-4 εβδομάδες, να μετρά την πίεσή του τακτικά, ίσως και δύο φορές την ημέρα (πρωί και βράδυ πριν από την λήψη των φαρμάκων). Μετά το διάστημα αυτό, που η πίεσή του αναμένεται να έχει ρυθμισθεί, πρέπει να παρακολουθείται μία ή δύο φορές την εβδομάδα, εκτός και αν παρουσιάσει κάποιο άλλο σύμπτωμα ή έχει διαφορετικές οδηγίες από τον γιατρό του. Πώς ξέρουμε ότι μετράμε σωστά την πίεσή μας; Καλό είναι να ακολουθείται μία συγκεκριμένη διαδικασία για την μέτρηση της πίεσης. Αυτή περιλαμβάνει τα εξής: Η μέτρηση γίνεται μετά από  5-10 λεπτά ξεκούρασης και ηρεμίας και χωρίς να έχετε φάει, πιει καφέ, καπνίσει ή κουραστεί πολύ την αμέσως προηγούμενη ώρα. Το περιβάλλον όπου γίνεται η μέτρηση πρέπει να είναι ήσυχο και ευχάριστο από πλευράς θερμοκρασίας. Δεν πρέπει να κρυώνετε, να ζεσταίνεστε ή να νιώθετε οποιαδήποτε δυσφορία. Για να γίνει σωστά η μέτρηση, θα πρέπει να τοποθετήσετε την περιχειρίδα του πιεσόμετρου στο αριστερό ή στο δεξί μπράτσο, περίπου στο ύψος της καρδιάς, λίγο πιο πάνω από τον αγκώνα, ενώ το μπράτσο σας πρέπει να είναι χαλαρό και να στηρίζεται π.χ. σε τραπέζι. Γενικώς είναι σημαντική η στάση του σώματος, πχ τα πόδια σας δεν πρέπει να είναι σταυρωμένα, γιατί η πίεση θα βρεθεί αυξημένη. Για να είναι ασφαλές το αποτέλεσμα, θα πρέπει κάθε φορά να κάνετε 3 μετρήσεις. Η καθεμία να απέχει από την άλλη περίπου 1-2 λεπτά. Να υπολογίζετε το μέσο όρο μεταξύ δεύτερης και τρίτης.

Διαβάστε Περισσότερα »

Τι είναι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας;

Τι είναι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας; thumbnail

Ο κ. Γιώργος Κρεατσάς, καθηγητής  Μαιευτικής και Γυναικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και Πρόεδρος  της Ελληνικής Εταιρείας Παιδικής και Νεανικής Γυναικολογίας, μας «συστήνει» την πιο ύπουλη μορφή καρκίνου που απειλεί τις γυναίκες, τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, και μας αποκαλύπτει τα «όπλα» που υπάρχουν για την πρόληψη και την αντιμετώπισή του. Μιλήστε μας για αυτήν τη μορφή καρκίνου. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας προσβάλλει τον τράχηλο, δηλαδή το κατώτερο άκρο της μήτρας που οδηγεί στον κόλπο. Αντίθετα με κάποιες άλλες μορφές καρκίνου, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας δεν είναι κληρονομικός, αλλά προκαλείται πάντα από έναν ιό, τον Ιό των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων (HPV). Η μετάδοση  του ιού γίνεται με την σεξουαλική επαφή όταν δεν χρησιμοποιείται προφυλακτικό. Μέχρι σήμερα  έχουν απομονωθεί 90 είδη ιών  εκ των οποίων τέσσερα στελέχη (6, 11,16, 18) έχουν ενοχοποιηθεί για προκαρκινικές  καταστάσεις του τραχήλου. Αυτά προκαλούν την  ενδοεπιθηλιακή νόσο η οποία ανάλογα με την βαρύτητά της χαρακτηρίζεται ως ήπιου, μέτριου και σοβαρού βαθμού. Ποια είναι η συχνότητα εμφάνισής του; Κάθε χρόνο  διαγιγνώσκονται διεθνώς  479.000 νέες περιπτώσεις  καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Και δυστυχώς είναι ο πλέον συχνός καρκίνος του γεννητικού συστήματος των γυναικών αλλά και θανατηφόρος εφόσον δεν διαγνωσθεί εγκαίρως. Ο αριθμός  των γυναικών που πάσχουν από την ίωση HPV  σήμερα στην Ελλάδα είναι ανυπολόγιστος. Οι διεθνείς πάντως στατιστικές αναφέρουν ότι περισσότερο από το 50%  του γυναικείου πληθυσμού  θα νοσήσει κάποια στιγμή της ζωής του από τον ιό ΗPV. Υπάρχουν εργαλεία για τη διάγνωσή του; Η πρόληψη επομένως της πάθησης αυτής είναι εξαιρετικά σημαντική διαδικασία και είναι έργο του Μαιευτήρα – Γυναικολόγου, εφόσον βέβαια ανταποκρίνεται θετικά και ο γυναικείος πληθυσμός. Βασίζεται στη γυναικολογική εξέταση, την εξέταση κατά Παπανικολάου (Pap test) και το HPV- test. Σημειωτέον ότι πρέπει να γίνονται από κάθε γυναίκα από τότε που αρχίζει τις σεξουαλικές της σχέσεις, ανεξάρτητα από την ηλικία της. Τι πρέπει να κάνει η γυναίκα μετά την τυχόν θετική διάγνωση; Η διάγνωση της ίωσης των ανθρωπίνων θηλωμάτων δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες αυτές θα πάθουν οπωσδήποτε  καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Η έγκαιρη ανακάλυψη της ίωσης θα προλάβει την δημιουργία βλάβης στο τράχηλο της μήτρας, εφόσον φυσικά η γυναίκα ακολουθήσει τον τακτικό έλεγχο που θα της συστήσει ο γιατρός. Κατά την αρχική εξέταση γίνεται ταυτοποίηση του ιού για να απομονωθεί ο τύπος του και κατά συνέπεια  η βαρύτητα της πρόγνωσης. Οι εξετάσεις που συνήθως έπονται είναι η κολποσκόπηση και η βιοψία του τραχήλου, η οποία επίσης γίνεται από τον ίδιο θεράποντα Ιατρό. Η χρήση προφυλακτικού κατά τη σεξουαλική επαφή είναι το μόνο προληπτικό μέτρο που έχουν στη διάθεσή τους οι γυναίκες; Το προφυλακτικό δεν προσφέρει πλήρη προστασία, ωστόσο ήταν το μόνο που είχαν στη διάθεσή τους οι γυναίκες. Πριν από πέντε χρόνια η παρασκευή εμβολίου για τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων άλλαξε άρδην την κατάσταση. Το εμβόλιο μπορεί να προλάβει  την ανάπτυξη της ίωσης και κατά συνέπεια της βλάβης του τραχήλου. Μέσα σε 40 ημέρες μετά την χορήγηση του εμβολίου ο οργανισμός της γυναίκας αναπτύσσει αντισώματα, τα οποία την προστατεύουν από την μετάδοση της HPV ίωσης. Σε ποια ηλικία συνίσταται ο εμβολιασμός; Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού, το εμβόλιο συνιστάται σε κορίτσια ηλικίας 12-15 ετών αλλά και σε κορίτσια και νέες γυναίκες ηλικίας 15-26 ετών εάν δεν έχουν εμβολιαστεί στη συνιστώμενη ηλικία (χωρίς να διασφαλίζεται η προφύλαξή τους, εάν ήδη έχουν μολυνθεί από τύπο του ιού που περιέχεται στο εμβόλιο). Η εφηβική ηλικία αποτελεί μια ιδιαίτερη ομάδα που απαιτεί ειδική αντιμετώπιση και στην οποία επικεντρώνεται η ιατρική κοινότητα. Επειδή μάλιστα  στην ηλικία αυτή η συχνότητα των επαφών είναι μεγαλύτερη, η εναλλαγή των συντρόφων πιο συχνή, η ενημέρωση ελλιπής και η επίπτωση των σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων πολύ πιο πιθανή  και το ενδιαφέρον για προληπτικό έλεγχο πρέπει να είναι μεγαλύτερο.

Διαβάστε Περισσότερα »

Πότε είναι φυσιολογικό να ξεκινήσει η περίοδος της κόρης μου;

Πότε είναι φυσιολογικό να ξεκινήσει η περίοδος της κόρης μου; thumbnail

Ο κ. Αναστάσιος Γιαντζόγλου, μαιευτήρας – γυναικολόγος, περιγράφει πως γίνεται το πέρασμα των κοριτσιών από την παιδική ηλικία στον κόσμο των ενήλικων γυναικών. Πότε είναι φυσιολογικό να ξεκινάει η περίοδος; H έμμηνος ρύση εμφανίζεται στα κορίτσια ανάμεσα στα 10 και στα 16 χρόνια του κοριτσιού. Γιατί υπάρχει αυτό το χρονικό εύρος; Διότι η έμμηνος ρύση επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες. Ωστόσο, η εμφάνισή της μέσα στο συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο θεωρείται απολύτως φυσιολογική. H μέση ηλικία εμφάνισης της περιόδου είναι τα 12,2 έτη, ενώ τα τελευταία χρόνια καταγράφεται ελαφρά τάση μείωσης (11 έως 12 έτη). Ποιοι παράγοντες επιδρούν στην εμφάνιση της περιόδου; Ο βασικότερος είναι η κληρονομικότητα. Εάν οι περισσότερες γυναίκες στην οικογένεια ενός κοριτσιού έχουν αδιαθετήσει σχετικά μεγάλες, π.χ σε ηλικία 15 χρόνων, τότε το κορίτσι αυτό δύσκολα θα έχει την πρώτη του περίοδο σε πολύ μικρότερη ηλικία, στα 11 ή στα 12 χρόνια του. Πώς θα προετοιμάσω σωστά την κόρη μου; Η εμφάνιση της περιόδου σηματοδοτεί μία σημαντική αλλαγή σε κάθε επίπεδο της ζωής του κοριτσιού. Η προετοιμασία για την περίοδο προϋποθέτει ότι έχετε χτίσει μια καλή σχέση με την κόρη σας, στο πλαίσιο της οποίας μπορεί να σας μιλάει ελεύθερα και χωρίς ταμπού για τις απορίες και τα ερωτήματά της. Πρέπει να της εξηγήσετε τη σημασία της καθαριότητας και της προσωπικής υγιεινής. Σε πρακτικό επίπεδο, η έμμηνος ρύση συνεπάγεται οπωσδήποτε έναν αιματολογικό έλεγχο σιδήρου και φεριτίνης, ώστε να προληφθεί τυχόν πρόβλημα αναιμίας. Τι άλλο πρέπει να γνωρίζω για το πρώτο διάστημα; Μπορεί για τα πρώτα 2 με 5 χρόνια να μην υπάρχει σταθερή συχνότητα και το κορίτσι να έχει μεγάλες διακυμάνσεις του κύκλου, καθώς επίσης και μεγάλη διάρκεια περιόδου,  σε ημέρες ή/και ποσότητα αίματος. Κανονικός κύκλος (28 ημερών) εγκαθίσταται μετά τα 17 χρόνια. Στην ηλικία των 16 -17 ενδείκνυται να γίνει ένα υπερηχογράφημα (U/S) μήτρας – ωοθηκών.

Διαβάστε Περισσότερα »

Ποιες παιδικές ασθένειες προλαμβάνονται με τα εμβόλια;

Ποιες παιδικές ασθένειες προλαμβάνονται με τα εμβόλια; thumbnail

Ο κ. Ανδρέας Κωνσταντόπουλος, καθηγητής Παιδιατρικής και πρόεδρος της Ελληνικής Παιδιατρικής Εταιρίας, μας θυμίζει ουκ ολίγες ξεχασμένες παιδικές ασθένειες που έχουν σβηστεί από τον χάρτη της ιατρικής χάρη στα εμβόλια. Ποιες είναι οι ασθένειες που προλαμβάνονται με τη χορήγηση των εμβολίων; Οι κυριότερες ασθένειες, που η επιστήμη πλέον μας έχει δώσει τα όπλα για την πρόληψή τους,  είναι οι πνευμονιοκοκκικές λοιμώξεις, η διφθερίτιδα, ο κοκκύτης, ο τέτανος, η πολιομυελίτιδα, η ηπατίτιδα Α και Β, η ανεμοβλογιά, η μηνιγγίτιδα, ο αιμόφιλος Β, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας, η γαστρεντερίτιδα από ροτα-ιό και η γρίπη. Γιατί να εμβολιάσω το παιδί μου αφού αυτές οι ασθένειες έχουν εκλείψει; Ο μαζικός εμβολιασμός παιδιών και εφήβων κατά τον 20ο και 21ο αιώνα, συντέλεσε στην εξάλειψη των σοβαρών νοσημάτων. Αντίθετα, η πολύ μικρή εμβολιαστική κάλυψη των μεγαλύτερων ενηλίκων οδήγησε στην εμφάνιση νοσημάτων που όφειλαν να έχουν εκλείψει. Λοιμώξεις, όπως η πνευμονιοκοκκική νόσος, έχουν μεγάλες πιθανότητες να εμφανιστούν σε βρέφη και παιδιά μικρότερα από 5 ετών και σε άτομα άνω των 50 ετών, καθιστώντας έτσι τη συγκεκριμένη νόσο μια από τις μεγαλύτερες απειλές νόσησης αλλά και θνητότητας, ιδιαίτερα μάλιστα σε ηλικίες άνω των 50 ετών. Ακόμα περισσότερο μάλιστα, όταν συνυπάρχουν υποκείμενα νοσήματα, όπως η συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, το βρογχικό άσθμα, ο σακχαρώδης διαβήτης, ο χρόνιος αλκοολισμός και το κάπνισμα. Για τους λόγους αυτούς, η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών ακολουθώντας τις διεθνείς οδηγίες θεώρησε σκόπιμο να αναθεωρήσει το Πρόγραμμα Εμβολιασμών εφήβων και ενηλίκων και για τη χώρα μας ώστε να υπάρχουν ενιαίοι «πίνακες αναφοράς» για τους γιατρούς όλων των ειδικοτήτων (και γενικά για τους επαγγελματίες Υγείας) και να εφαρμόζεται ένα «ενιαίο πρόγραμμα εμβολιασμών» για τα παιδιά και για τους ενήλικες. Τα εμβόλια που προτείνονται βάσει αυτών αποζημιώνονται 100% από όλα τα ασφαλιστικά ταμεία.

Διαβάστε Περισσότερα »

Από ποια ηλικία πρέπει να κάνω μαστογραφία;

Από ποια ηλικία πρέπει να κάνω μαστογραφία; thumbnail

Η κυρία Φιορίτα Πουλακάκη, χειρουργός μαστού, λέκτορας της Ιατρικής Σχολής Αθηνών, εξηγεί ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του μαστού και ποια μέτρα πρόληψης μπορούν να ληφθούν από τις γυναίκες. Κινδυνεύουν όλες οι γυναίκες να εμφανίσουν καρκίνο του μαστού; Κάθε γυναίκα ανάλογα με τον τρόπο ζωής της, τις διατροφικές της συνήθειες και το ατομικό και κληρονομικό της ιστορικό, εμφανίζει διαφορετικό κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Καμία παρέμβαση (αλλαγή τρόπου ζωής, διατροφικές συνήθεις, τακτικός προληπτικός έλεγχος), δεν είναι ικανή να αποτρέψει την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού. Ωστόσο, ανάλογα με τους παράγοντες κινδύνου που έχει η κάθε γυναίκα, υπάρχουν συγκεκριμένες επιλογές που μπορεί να γίνουν ικανές να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου. Ποιες είναι αυτές οι επιλογές που έχει η εν δυνάμει ασθενής; Η τακτική σωματική άσκηση και η υιοθέτηση ενός ισορροπημένου διαιτολογίου συστήνεται σε όλες τις γυναίκες καθώς μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη πολλών καταστάσεων, όπως καρδιαγγειακές παθήσεις, διαβήτη και πολλές μορφές καρκίνου. Μελέτες έχουν καταδείξει τα οφέλη για τις γυναίκες που διατηρούν ένα υγιές βάρος, που ασκούνται συχνά και που λαμβάνουν ελάχιστα κορεσμένα και αλκοόλ. Επίσης, η γυμναστική μειώνει κατά το 1/3 τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού και μάλιστα στην ηλικία της εμμηνόπαυσης, όπου το αυξημένο σωματικό βάρος ενισχύει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου. Μελέτες έχουν δείξει πως οι γυναίκες που έχουν θηλάσει, στατιστικά εμφανίζουν λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού συγκριτικά με όσες δεν έχουν θηλάσει. Εικάζεται πως αυτό συμβαίνει διότι κατά τη διάρκεια του θηλασμού οι γυναίκες δεν κάνουν ωορρηξίες τακτικά κι έτσι τα επίπεδα των οιστρογόνων παραμένουν χαμηλά. Παρόλο που η αυτοεξέταση του στήθους δεν έχει συμβάλλει στη μείωση των θανάτων από τη νόσο, ωστόσο συστήνεται στις γυναίκες να εξοικειώνονται με την εικόνα και την υφή των μαστών τους, ώστε να εντοπίζουν και τις ελάχιστες αλλαγές που τυχόν σημειώνονται σε αυτό και να τις αναφέρουν στον ιατρό τους έγκαιρα. Σε ό,τι αφορά τα διαγνωστικά εργαλεία, ποια υπάρχουν σήμερα; Η ναυαρχίδα των εξετάσεων είναι η μαστογραφία. Θεωρείται το καλύτερο «εργαλείο» που έχουν στη διάθεσή τους οι ιατροί για τη διάγνωση υγιών γυναικών για καρκίνο μαστού, ενώ η απεικονιστική αυτή εξέταση έχει αποδεδειγμένα βοηθήσει στη μείωση των θανάτων εξαιτίας της νόσου. Πότε πρέπει να γίνεται η μαστογραφία; Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικάνικης Εταιρίας για τον Καρκίνο (ACS), οδηγίες που ακολουθούνται και στη χώρα μας, η μαστογραφία πρέπει να γίνεται μία φορά τον χρόνο ξεκινώντας από την ηλικία των 40 ετών. Ωστόσο, κάθε γυναίκα θα πρέπει να συμβουλεύεται τον ιατρό της σχετικά με την έναρξη του χρόνου της μαστογραφίας καθώς αυτή ποικίλει ανάλογα με τους παράγοντες κινδύνου που εμφανίζει για καρκίνο μαστού. Οι γυναίκες, για παράδειγμα,  με αυξημένους παράγοντες κινδύνου ανάπτυξης της νόσου θα πρέπει να προγραμματίσουν την πρώτη τους μαστογραφία νωρίτερα από την ηλικία των 40 ετών. Επίσης, η εξέταση του στήθους με υπερηχογράφημα και μαγνητική μαστογραφία (MRI), συμβάλλουν στην αξιολόγηση των γυναικών με αυξημένους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού. Σύμφωνα με την Αμερικάνικη Εταιρία για τον Καρκίνο, οι γυναίκες με υψηλό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού, όπως για παράδειγμα οι γυναίκες με μετάλλαξη των γονιδίων BRCA ή με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού στο άμεσο περιβάλλον τους, θα πρέπει να προχωρούν τόσο σε τακτικό έλεγχο με υπέρηχους όσο και με μαγνητική μαστογραφία (όχι απαραίτητα την ίδια χρονική περίοδο). Επιπλέον, ο υπέρηχος και η μαγνητική μαστογραφία θα πρέπει να έπονται σε γυναίκες με «ύποπτες» ενδείξεις κατά την ψηφιακή μαστογραφία ή την κλινική εξέταση.

Διαβάστε Περισσότερα »

Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τον πόνο της μέσης;

Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τον πόνο της μέσης; thumbnail

Ο κ. Ηλίας Χ.Παπαδόπουλος, χειρουργός σπονδυλικής Στήλης και Σκολίωσης, λέκτορας Πανεπιστημίου Αθηνών, χαρτογραφεί τον πιο σύνηθες πόνο που ταλαιπωρεί ανθρώπους κάθε ηλικίας και φύλου, τον πόνο της μέσης. Γιατί με πονάει η μέση μου; Μπορεί να μην νιώσει ποτέ κανείς στη ζωή του τον πόνο του κολικού του νεφρού, αλλά σίγουρα θα νιώσει τον πόνο της μέσης ή του αυχένα. Αρκετές φορές είναι τόσο έντονος και βασανιστικός που πολλοί καταφεύγουν  σε διάφορα ευφάνταστα μέσα για να τον καταπολεμήσουν. Υπάρχουν ωστόσο μερικά βασικά πράγματα που όλοι πρέπει να ξέρουμε  για την σπονδυλική στήλη, τι να κάνουμε και τι να αποφεύγουμε. Αρχικώς, όλοι οι άνθρωποι θα πονέσουν στην σπονδυλική στήλη και σχεδόν όλες τις φορές ο πόνος είναι από την εκφύλιση των στοιχείων της σπονδυλικής στήλης (όπως είναι οι δίσκοι και οι μικρές αρθρώσεις της σπονδυλικής στήλης, τα δύο πράγματα δηλαδή που ενώνουν τους σπονδύλους μεταξύ τους), που ξεκινάει περίπου στην ηλικία που θα κάνουμε κάποια ρυτίδα στο πρόσωπο (δέρμα και δίσκοι είναι ανάλογα υλικά). Πολύ σπάνια εκδηλώνεται σαν πόνος στην σπονδυλική στήλη κάτι πολύ σοβαρό, όπως μεταστατική νόσος ή ένα ανεύρυσμα της αορτής. Πώς αντιμετωπίζεται ο πόνος στη μέση; Απαγορεύεται να μείνει κανείς στο κρεβάτι, διότι εκτός του ότι ο πόνος δεν σκότωσε κανέναν, η κατάκλιση  μπορεί να είναι μοιραία, πχ μπορεί να επέλθει μια θρόμβωση (πήξιμο) του αίματος στις φλέβες των ποδιών. Το «κρεβάτωμα» που έλεγαν οι παλαιότεροι σήμερα αντικαθίσταται με παυσίπονα και ίσως μια ζώνη (ή κολάρο προκειμένου για τον αυχένα). Τα παυσίπονα εφευρέθηκαν για να μην πονάμε, και δεν υπάρχει πόνος που να μην αντιμετωπίζεται με φάρμακα, απλά πρέπει να πάρει ο ασθενής περισσότερα ή και ισχυρότερα παυσίπονα. Επίσης, ενδείκνυται η χρήση της ειδικής ζώνης – είναι λανθασμένο ότι προκαλεί ατροφία των μυών, αν και σαφώς είναι καλύτερο όταν περάσει η κρίση του πόνου να γυμνάσει κανείς τους μυς του σώματος αντί να χρησιμοποιεί τη ζώνη. Δεν χρειάζονται ενέσεις. Οι ενέσεις είναι μόνο για νοσοκομειακή επείγουσα χρήση και στο σπίτι παίρνει κανείς χάπια. Οι ενέσεις πλεονεκτούν μόνο στην ταχύτητα που μπαίνει το φάρμακο στην κυκλοφορία για να φτάσει στην περιοχή που πονάει πάντα με το αίμα. Τα χάπια πρέπει να απορροφηθούν από το στομάχι για να μπουν στο αίμα, γι’αυτό και τελικά αργεί σχετικά η δράση τους. Η μόνη ουσιαστική διαφορά μεταξύ χαπιών  και ενέσεων είναι ότι το φάρμακο απορροφάται πλήρως με την ένεση γιατί μπαίνει κατευθείαν μέσα στο σώμα, ενώ στο χάπι κάποιο ποσοστό (συνήθως γύρω στο 5%) δεν απορροφάται και χάνεται. Και οι ενέσεις και τα χάπια δια του αίματος θα φτάσουν στο στομάχι και αν υπάρχει ευαισθησία θα το βλάψουν και τα δύο, άρα με τις ενέσεις δεν προστατεύεται παραπάνω το στομάχι. Αν ο πόνος επιμείνει τότε καλό είναι να καταφύγει κανείς στην φυσικοθεραπεία σαν επιπρόσθετη βοήθεια, και αυτό πρέπει να γίνει την στιγμή του πόνου. Όταν περάσει ο πόνος η φυσικοθεραπεία δεν έχει ιδιαίτερη αξία. Όσο πιο κλασσική είναι η φυσικοθεραπεία τόσο πιο αποτελεσματική είναι τελικά. Όσο πιο πολύ γυμνασμένος είναι κανείς, τόσο βραχύτερη ή σπανιότερη είναι η επόμενη κρίση. Τα μπάνια δεν είναι προτεινόμενη γυμναστική. Η πιο εύκολα προσβάσιμη γυμναστική είναι το περπάτημα ή το ποδήλατο και η προτεινόμενη συχνότητα είναι περίπου μισή ώρα δύο με τρεις φορές την εβδομάδα. Πότε είναι μονόδρομος το χειρουργείο; Στο χειρουργείο καταφεύγουμε συνήθως γιατί ο πόνος αντιστέκεται στα άλλα μέσα και σπάνια γιατί απειλείται με παράλυση κάποιο νεύρο. Η πιθανότητα να μείνει παράλυτος κανείς σήμερα είναι σχεδόν μηδενική. Για την ανακούφιση από τον πόνο, τα περισσότερα χειρουργεία έχουν σαν στόχο την απελευθέρωση των νεύρων και άρα μιλάμε για αποσυμπίεση των νεύρων. Η ταυτόχρονη σπονδυλοδεσία έχει ειδικές ενδείξεις και τις περισσότερες φορές δεν χρειάζεται. Η σύγχρονη χειρουργική περιλαμβάνει μικρότερες τομές, καλύτερα υλικά και καλύτερα εργαλεία όπως το μικροσκόπιο. Όμως πρέπει να τονιστεί ότι το laser ή και η ρομποτική χειρουργική δεν έχουν μέχρι σήμερα καμία εφαρμογή στην χειρουργική της σπονδυλικής στήλης.

Διαβάστε Περισσότερα »
X

Αγαπητοί αναγνώστες,

Σας ενημερώνουμε ότι το boro.gr προσφέρει καθημερινά (Δευτέρα-Παρασκευή) δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη με επαγγελματίες ψυχολόγους.

Κάντε κλίκ εδώ για να συνδεθείτε και να ενημερωθείτε για τις ώρες λειτουργίας.
X