Εθισμός εξαρτήσεις

Γονείς αντιμέτωποι με την εξάρτηση από τα ναρκωτικά

Το Ταξίδι της Απεξάρτησης…
Γράφει η Ευγενία Παπαχρήστου, μέλος της επιστημονικής ομάδας του ψυχιάτρου κυρίου Στέλιου Κρασανάκη, ψυχολόγος – θεραπεύτρια του Προγράμματος Απεξάρτησης Θησέας.

Δύο κόσμοι που συμβιώνουν, αλλά που συχνά δεν συναντιούνται…
Γονείς που για χρόνια φαίνεται να ζουν στο παρόν, αλλά παραμένουν προσκολλημένοι στο παρελθόν, εγκλωβισμένοι σε ανείπωτα πένθη.
Παιδιά που βασανίζονται από απορίες που δεν λύνονται, από το ασφυκτικό κλίμα του περιβάλλοντός τους, από μια σιωπηλή εντολή να συντονίζονται με τις πεποιθήσεις και τα συναισθήματα των προηγούμενων γενεών. Στην προσπάθειά τους να διαμορφώσουν την ταυτότητά τους, να  δείξουν το δικό τους στίγμα στον κόσμο, αναζητούν δρόμους και τρόπους μέσα από τη χρήση ουσιών.
Ζώντας σε μια ψευδαίσθηση ζωής και επανάστασης, ταυτόχρονα στέλνουν σήματα στην οικογένεια  τους, ζητώντας αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της. Η αρχική αντίδραση των γονιών όμως συχνά περιλαμβάνει σοκ, άρνηση και ακόμα μεγαλύτερη σύγχυση. Η παρουσία της ουσίας και της εξάρτησης γίνονται εντονότερες. Αυτό που φαίνεται να κυριαρχεί είναι η απειλή της απώλειας: για επιθυμία, ονειροπόληση, αυθορμητισμό, υπευθυνότητα, βίωση των συναισθημάτων, για σκέψη και συνεπώς για την ίδια τη ζωή.
Και κάποια στιγμή, η ανάγκη για αλλαγή είναι η μόνη διέξοδος.
Έτσι, ξεκινάει η συνεργασία μας με τον χρήστη και την οικογένειά του. Η θεραπευτική αντιμετώπιση αφορά τόσο τον ίδιο, όσο και τους γονείς και τα αδέρφια του. Καθοριστικό ρόλο στην απεξάρτηση του χρήστη έχει η θεραπεία της οικογένειας, στην οποία επικεντρώνεται το Πρόγραμμα “Θησέας”.
Η σύγχυση που κουβαλούν οι γονείς όταν έρχονται για πρώτη φορά στο Πρόγραμμα αφορά πρωταρχικά τη δυσκολία οριοθέτησης  σε σχέση με τον εαυτό τους και με τους άλλους, με το χώρο και το χρόνο. Σταθερός χώρος μας ο Σ.Α.Τ. – Σύλλογος Αντιμετώπισης Τοξικοεξάρτησης, σταθερός χρόνος η εβδομαδιαία συνάντηση της ομάδας.
Και το ταξίδι ξεκινάει…
Ένα ταξίδι που έχει στόχο την απεξάρτηση του παιδιού τους, αλλά προκύπτει παράλληλα η δική τους εσωτερική αναζήτηση και απελευθέρωση. Αρχικά, δυσκολεύονται να εμπιστευτούν, αντιστέκονται, αμφισβητούν, προκαλούν, φοβούνται την αλλαγή. Ο παλιός τρόπος επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης, όσο δυσλειτουργικός κι αν είναι, δημιουργεί ακόμα αίσθηση ασφάλειας.
Η βαθύτερη όμως ανάγκη για αλλαγή κυριαρχεί στην αντίσταση, και το ταξίδι συνεχίζεται. Θέλουν να ακούσουν, να μάθουν από εμπειρίες άλλων γονιών, να πάρουν στήριξη. Και έρχεται κάποια στιγμή που πλησιάζουν το μυστικό, το απόκρυφο κομμάτι της ζωής τους. Είναι η πιο σημαντική στιγμή για την απεξάρτηση της οικογένειας. Διαπραγματεύονται το αν θα μείνουν και θα ξετυλιχτεί το κουβάρι.
Κάποιοι αντιστέκονται, τρομάζουν, δεν το αντέχουν.
Αρκετοί όμως τολμούν, ρισκάρουν, εμπιστεύονται και ανοίγουν το μπαούλο με τα κρυμμένα μυστικά, με τα ανείπωτα πένθη. Ο πόνος τότε εκφράζεται, μοιράζεται και δυναμώνει αυτόν που τολμά. Τα φαντάσματα του παρελθόντος διαλύονται και η ζωή αποκτά νέο νόημα. Οι πάγοι λιώνουν, τα συναισθήματα μπαίνουν σε λόγια. Υπάρχει χώρος, προσωπικός χώρος, που τον στερούσε η εξάρτηση. Δεν έχει λόγο ύπαρξης η χρήση, αλλάζει ο τρόπος του σχετίζεσθαι, ακολουθεί ανακούφιση, απελευθέρωση. Η εξάρτηση τείνει να λυθεί.
Γονείς που αλλιώς ξεκίνησαν και αλλιώς μάς αποχαιρετούν. Οργανώνονται. Επαναπροσδιορίζονται. Χαίρονται. Ξαναζούν. Μετακινούνται.     
Αν και γράφτηκε πριν από πολλά χρόνια, το ποίημα του Χαλίλ Γκιμπράν παραμένει πάντα επίκαιρο και αναφέρεται στη σχέση των γονιών με τα παιδιά τους.
ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ
Τα παιδιά σου δεν είναι παιδιά σου
Είναι οι γιοι και οι κόρες της λαχτάρας της Ζωής για τη Ζωή.
Δημιουργούνται διαμέσου εσένα, αλλά όχι από σένα
Κι αν και βρίσκονται μαζί σου, δε σου ανήκουν.
Μπορείς να τους δώσεις την αγάπη σου, αλλά όχι τις σκέψεις σου
Αφού ιδέες έχουν δικές τους.
Μπορείς να δίνεις μια στέγη στο σώμα τους,
αλλά όχι και στις ψυχές τους
Αφού οι ψυχές τους κατοικούν στο σπίτι του αύριο
που εσύ δεν πρόκειται να επισκεφτείς ούτε και στα όνειρά σου.
Μπορείς να προσπαθήσεις να τους μοιάσεις
αλλά μη γυρέψεις να τα κάνεις σαν εσένα
Αφού η ζωή δεν πάει προς τα πίσω ούτε ακολουθεί στο δρόμο του το χτες
Είσαι το τόξο από το οποίο τα παιδιά σου
ωσάν ζωντανά βέλη ξεκινάνε για να πάνε μπροστά.
Ο τοξότης βλέπει το ίχνος της τροχιάς προς το άπειρο
και κομπάζει ότι με τη δύναμή του
τα βέλη του μπορούν να πάνε γρήγορα και μακριά.
Ας χαροποιεί τον τοξότη ο κομπασμός του
Αφού ακόμα κι αν αγαπάει το βέλος που πετάει
έτσι αγαπά και το βέλος που μένει στάσιμο.
                                                                                                 Χαλίλ Γκιμπράν
 

 

Απεξάρτηση με τη βοήθεια της μουσικής;

Σε ένα όμορφο νεοκλασικό στο κέντρο της Αθήνας στεγάζονται οι «Μουσικές Δευτέρες», οι συναυλίες που παρουσιάζει το ΚΕΘΕΑ Διάβαση κάθε Δευτέρα από τις 28 Ιανουαρίου. Στίχοι του Κώστα Βάρναλη, του Γιώργου Σεφέρη, του Νίκου Καββαδία απαγγέλλονται και τραγουδιούνται από τα μέλη της ομάδας μουσικής επανένταξης που ολοκλήρωσαν το πρόγραμμα απεξάρτησης και επέδειξαν ιδιαίτερο ζήλο στη μουσική.
Το κλίμα μεταξύ των ανθρώπων της κοινότητας είναι οικογενειακό, η μουσική παράσταση που παρουσιάζουν πραγματικά απολαυστική. Είχαμε την ευκαιρία όχι μόνο να την παρακολουθήσουμε αλλά και να γνωριστούμε λίγο καλύτερα με τα μέλη της ομάδας, να μάθουμε τις ιστορίες τους. Μιλήσαμε με την ψυχοθεραπεύτρια κυρία Μάρθα Φουστέρη, επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος.
Μπορεί να βοηθήσει η μουσική στην απεξάρτηση; 
«Η τέχνη μέσα στη διαδικασία της απεξάρτησης  παίζει έναν πάρα πολύ σημαντικό ρόλο, γιατί πιστεύουμε ότι μέσω αυτής δίνεται η δυνατότητα στους ανθρώπους να εκφραστούν, να εκμεταλλευτούν ικανότητες που δεν είχαν ή που δεν γνώριζαν ότι είχαν. Είναι ένας τρόπος έκφρασης πολύ σημαντικός και συμπληρωματικός με την θεραπευτική διαδικασία. Σημαντικό ρόλο παίζει και  η έννοια της ομάδας κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Μέσα στην ομάδα αναπτύσσονται πράγματα όπως ο μεταξύ τους σεβασμός, η αλληλεγγύη, η υποστήριξη του ενός προς τον άλλο. Αναδύεται έτσι μία δυναμική μέσα από την ομάδα που βοηθάει το στόχο τους που είναι η ψυχική απεξάρτηση.
Έτσι, δημιουργήθηκαν οι δημιουργικές ομάδες  και η μουσική είναι μία από αυτές. Στη συνέχεια, οι ομάδες αυτές δημιουργούν κάποιες παραστάσεις και τις παρουσιάζουμε στο Πολιτιστικό στέκι, όπως εδώ τις «Μουσικές Δευτέρες», είτε σε συνεργασία με τους δήμους. Με αυτόν τον τρόπο υπάρχει μία αλληλεπίδραση του προγράμματος και της ευρύτερης κοινωνίας μέσα από την τέχνη», μας εξηγεί η κυρία Μάρθα Φωστέρη, υπεύθυνη ψυχοθεραπεύτρια του ΚΕΘΕΑ Διάβαση.

Πόσο σημαντικό είναι να βάζει στόχους ένας άνθρωπος που θέλει να απεξαρτηθεί; 
«Η μουσική δρα καταλυτικά στη διαδικασία επεξάρτησης γιατί ο καθένας συμμετέχει ενεργά και ταυτόχρονα είναι και μέλος της ομάδας. Έχουν βάλει έναν κοινό στόχο και τους δίνεται η δυνατότητα να αποκτήσουν μία επαφή με την ευρύτερη κοινωνία, να έρθουν σε επαφή με άλλες μουσικές ομάδες και να ανταλλάξουν απόψεις στο θέμα της απεξάρτησης, να δείξουν το έργο της κοινότητας, να δουν οι άνθρωποι ότι τα άτομα που απεξαρτώνται δεν είναι άνθρωποι περίεργοι με δύο κεφάλια και τέσσερα χέρια, είναι άνθρωποι όπως όλοι μας, οι οποίοι πέρασαν σε κάποια φάση της ζωής τους από τα ναρκωτικά και την εξάρτηση και χρειάζονται μια δεύτερη ευκαιρία να σταθούν στα πόδια τους».
Για το πώς επιδρά η μουσική κατά τη διαδικασία απεξάρτησης μας μίλησε και ο υπεύθυνος της μουσικής ομάδας επανένταξης, κύριος Δημήτρης Μητσοτάκης: «Είναι πολύ σημαντικό πως τα παλαιότερα μέλη «τραβάνε» τα νεότερα όταν διακρίνουν τη δυσκολία τους, σε πολλά θέματα. Επίσης, είναι πάρα πολύ σημαντικός ο ομαδικός στόχος όταν τίθεται εξαρχής. Δηλαδή, είναι πάρα πολλές φορές που άνθρωποι που δυσκολεύονται και θα μπορούσαν να τα έχουν παρατήσει έχουν μείνει και έχουν συνεχίσει την προσπάθειά τους, επειδή έχουν δεσμευτεί σε σχέση με κάποιο στόχο, ο οποίος μπορεί να είναι μία συναυλία».

Η ιστορία του Γιώργου
Ο Γιώργος βρίσκεται στο ΚΕΘΕΑ 3 χρόνια μετά από 10 χρόνια εξάρτησης.  Στην ομάδα μουσικής επανένταξης παίζει μπουζούκι και μπαγλαμά.
«Η μουσική με βοήθησε πάρα πολύ στη διαδικασία απεξάρτησης γιατί είναι κάτι που μου αρέσει και ήταν μεγάλο κίνητρο. Μου άρεσε από τότε που ήμουν μικρός η μουσική, κυρίως λαϊκά και ρεμπέτικα και μετά άρχισα να παίζω και μουσικά όργανα. Είναι πάρα πολύ σημαντική προσπάθεια που σίγουρα αξίζει τον κόπο και με το παραπάνω. Αυτό έχω ως συμπέρασμα. Μπορεί η προσπάθεια να είναι δύσκολη και επίπονη πολλές φορές, αλλά σίγουρα αξίζει».

Οι άνθρωποι αυτοί πρέπει να είναι πολύ δυνατοί, σκεφτόμασταν όση ώρα παρακολουθούσαμε τη μουσική παράσταση. Ο αγώνας για την απεξάρτηση είναι δύσκολος αλλά τα κατάφεραν. Κάπου στο τέλος της, θελήσαμε να μάθουμε περισσότερα πράγματα για τις εξαρτήσεις. Πώς δημιουργούνται. Τι αναζητούν οι άνθρωποι σε αυτές; Ρωτήσαμε την κυρία Φουστέρη. 
-Πώς δημιουργούνται οι εξαρτήσεις;
Είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο. Δεν υπάρχει ένα μόνο πράγμα. Υπάρχουν οικογενειακοί και  κοινωνικοί παράγοντες, παράγοντες που έχουν να κάνουν με το άτομο, τη δομή του και την προσωπικότητα του. Αυτά όλα αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και βρίσκονται σε μία σύνδεση μεταξύ τους. Όποιος βλέπει μόνο το άτομο ή μόνο την οικογένεια ή μόνο την κοινωνία, νομίζω ότι το βλέπει μονομερώς. Το πρόβλημα της απεξάρτησης είναι σύμπλοκο. Είναι πάρα πολλοί παράγοντες οι οποίοι συνηγορούν στο να εξαρτηθεί κάποιος άνθρωπος. Όλοι οι άνθρωποι, όπως και κάθε άτομο εξαρτημένο, είναι μέρος μίας οικογένειας και η οικογένεια είναι μέρος ενός συστήματος, μιας κοινωνίας. Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε πως το εξαρτημένο άτομο είναι το σύμπτωμα ενός οικογενειακού συστήματος που δυσλειτουργεί, κάτι δεν πάει καλά μέσα στο σπίτι. Η οικογένεια, όμως, η οποία δυσλειτουργεί είναι το σύμπτωμα μίας κοινωνίας που δυσλειτουργεί. Αυτά τα πράγματα είναι αλληλένδετα».
-Τι ψάχνει να βρει το άτομο στις ουσίες;
Στην εξάρτηση η ουσία είναι σαν ένα φάρμακο. Πονάει η ψυχή τους. Είναι άνθρωποι οι οποίοι είναι πραγματικά πάρα πολύ μόνοι, είναι πολύ πιεσμένοι, απελπισμένοι, με πολύ χαμηλή αυτοπεποίθηση, με προβλήματα που τους πιέζουν και αυτό που πιστεύουν παίρνοντας τις ουσίες είναι ότι με αυτά θα χαλαρώσουν, θα μπορέσουν να λύσουν τα προβλήματά τους, αισθάνονται δυνατοί εκεί που είναι αδύναμοι. Οι ουσίες λειτουργούν ως μία μορφή αυτοθεραπείας. Δεν ξέρουν, όμως, όταν το κάνουν αυτό ότι πολλαπλασιάζουν τα προβλήματα. Οι ουσίες δεν λύνουν τα προβλήματα, απλά τα καταστέλλουν για όσο διαρκεί η επήρεια της ουσίας. Τα προβλήματα παραμένουν και μέσα στην χρήση πολλαπλασιάζονται κιόλας. Εμφανίζονται σοβαρά προβλήματα υγείας, προβλήματα οικονομικά, προβλήματα ποινικά, προκύπτουν προβλήματα με το νόμο, παραβατικότητα κλπ.
-Η κρίση έχει αυξήσει τις εξαρτήσεις;
Ναι, έχουμε αύξηση. Η κρίση εντείνει τα προβλήματα όπως σε όλους μας. Οι ομάδες αυτές των εξαρτημένων είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένες ομάδες και η κρίση κάνει όλα τους τα προβλήματα ακόμη πιο έντονα. Υπάρχει δυσκολία πρόσβασης στις μονάδες υγείας, περιορισμοί και οι περικοπές στις δουλείες τους, άλλοι δεν μπορούν να βρουν δουλειά, ανακύπτουν προβλήματα επανένταξης όταν τελειώνουν μία θεραπευτική κοινότητα όπως αυτή της ψυχικής απεξάρτησης και συνεχίζουν σε μία άλλη φάση που είναι η κοινωνική επανένταξη, η ένταξή τους στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Είναι πολύ δύσκολο να βγουν στην αγορά εργασίας. Είναι πάρα πολλές οι δυσκολίες. Εμφανίζεται, επίσης, και η ανοχή γιατί υπάρχουν προβλήματα επιβίωσης στις οικογένειες και αν έχουν ένα μέλος της οικογένειάς τους στις εξαρτήσεις  δείχνουν ανεκτικότητα γιατί τα προβλήματα της επιβίωσης είναι πολύ μεγαλύτερα.

-Τα άτομα που έρχονται στο ΚΕΘΕΑ έρχονται με δική τους πρωτοβουλία;
Τα προγράμματα είναι εθελοντικά, δεν κρατάμε κανέναν, ούτε έρχεται κάποιος με το ζόρι, όμως η πραγματικότητα είναι ότι πολύ λίγοι επέλεξαν να έρθουν, έρχονται κάτω από διάφορες πιέσεις. Είτε πιέσεις από τον νόμο, είτε πιέσεις από την οικογένεια, είτε πιέσεις από το ευρύτερο περιβάλλον, είτε γιατί είναι πιεσμένοι στην δική τους ομάδα και θέλουν να αποσυρθούν για κάποιο διάστημα. Είναι πιεσμένοι αυτοί που έρχονται. Έρχονται με ένα αρνητικό κίνητρο, δεν είναι μία επιλογή δική τους, όπου στη συνέχεια αν παραμείνουν αυτό το κίνητρο θετικοποιείται και αρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι είναι μία φροντίδα για τον εαυτό τους και αρχίζουν να αντιμετωπίζουν το πρόβλημά τους.

Δραματοθεραπεία και για τον αλκοολισμό;

Ο κύριος Στέλιος Κρασανάκης, Ψυχίατρος-Δραματοθεραπευτής και Επιστημονικός Υπεύθυνος του Προγράμματος Απεξάρτησης «ΘΗΣΕΑΣ», μας παρουσιάζει δυο από τις βασικές θεραπευτικές τεχνικές της δραματοθεραπείας που βοηθούν στην απεξάρτηση από το αλκοόλ. 

Τι είναι η δραματοθεραπεία; Πώς μπορεί να βοηθήσει στην απεξάρτηση από το αλκοόλ;

Η δραματοθεραπεία είναι μια θεραπευτική διαδικασία που αναδεικνύει την τέχνη ως θεραπευτικό μέσο. Ειδικότερα αξιοποιεί την δραματική μεταφορά και το παράδοξο του θεάτρου. Φαίνεται ότι στο χώρο της απεξάρτησης από το αλκοόλ παίζει σημαντικό ρόλο η διερεύνηση της διαδρομής του ατόμου και οι σχέσεις του ενώ, υπεισέρχεται η παράμετρος του σώματος που δεν είναι δυνατόν να εξαιρεθεί της θεραπευτικής διαδικασίας.

Αρχικά θα αναφερθώ στην «Γραμμή της ζωής» μια διαδικασία όπου ο θεραπευόμενος διατρέχει την ζωή του σαν μια διαδρομή με ανοδικές και καθοδικές φάσεις, τοποθετώντας τους σημαντικότερους σταθμούς αναφορικά με πράξεις, πρόσωπα ή καταστάσεις.

Δίνεται με αυτόν τον τρόπο η δυνατότητα να αντικρίσει ο θεραπευόμενος την ζωή του ως ένα ταξίδι με δυο φάσεις, την πριν και μετά την χρήση.

-Πώς μπορεί ένα άτομο μέσα από τη δραματοθεραπεία να κλείσει ανοιχτές πληγές;

-Μπορεί να συνομιλήσει ακόμα και με την ίδια την… εξάρτηση;

Αφού κάθε άτομο σχεδιάσει την γραμμή της ζωής του και την μοιραστεί με την ομάδα αφηγηματικά του ζητάμε να την οργανώσει στο χώρο, ζητώντας από τα άτομα της ομάδας να αναπαραστήσουν τα πρόσωπα – σημαντικούς άλλους της δικής του ζωής. Συνεργάζεται μαζί τους για να ενσωματώσουν όσο το δυνατόν καλύτερα τον ρόλο που τους δίδεται, δίνοντάς τους τις κατάλληλες πληροφορίες. Στη συνέχεια το άτομο αρχίζει να περνά μπροστά από κάθε πρόσωπο, με την κατάλληλη ψυχική διάθεση και σωματική στάση, λέγοντάς τους μία ή δύο φράσεις και εκείνοι απαντούν ανάλογα. Δίδεται με αυτόν τον τρόπο μια δεύτερη ευκαιρία στον θεραπευόμενο να κλείσει ανοιχτές υποθέσεις, να πει φράσεις που δεν τόλμησε και να αναπλαισιώσει τις σχέσεις του. Δίδεται επίσης, η δυνατότητα να συνομιλήσει όχι μόνον με πρόσωπα αλλά και με καταστάσεις ακόμη και με το αλκοόλ.

Εάν δε η διαδικασία αυτή συμβεί σε θεραπευτικό group, αναπτύσσεται η δυναμική της ομάδας με την εμπλοκή των μελών στην προσωπική ιστορία του μέλους της, ενώ παράλληλα να αναπλαισιώνουν και αναστοχάζονται τις σχέσεις τους με τους σημαντικούς άλλους.

-Τι προσφέρει η τεχνική "body image" στη δραματοθεραπεία;

Η δεύτερη τεχνική είναι το «body image». Το σώμα του αλκοολικού έχει την δική του γλώσσα ενώ συχνά έχει  κακοποιηθεί και παραμεληθεί. Η διαδικασία έχει τρεις φάσεις:

Στην πρώτη φάση οι θεραπευόμενοι χωρίζονται σε ζευγάρια και κάθε ένας αποκόβει από ένα ρολό–χαρτί ένα  μήκος ανάλογο με το  μήκος του σώματος του. Έπειτα ξαπλώνουν πάνω σε αυτό με όποιο τρόπο εκείνοι θέλουν και το άλλο μέλος του ζεύγους σχηματίζει το περίγραμμα του σώματός τους. Έπειτα επαναλαμβάνεται η ίδια διαδικασία με το άλλο μέλος του ζεύγους. Στη συνέχεια καθένας παίρνει συγκεκριμένο χρόνο να ασχοληθεί με το δικό του body image, να προσθέσουν ή να συμπληρώσουν κάτι, να το ζωγραφίσουν ή να ολοκληρώσουν κάτι ημιτελές. Με αυτόν τον τρόπο συσχετίζονται με το εικαστικό αποτύπωμα του σώματός τους, το οικειοποιούνται αποκτά προσωπικό χαρακτήρα, γίνονται πιο δημιουργικοί. Δίνουν ένα τίτλο στο δημιούργημά τους και γράφουν μια ιστορία συχνά με συγκεκριμένη δομή.

Στη δεύτερη φάση το body image έρχεται στην ομάδα, το παρουσιάζει και μιλά γι’ αυτό ο δημιουργός του και η ομάδα κάνει σχόλια ή παρατηρήσεις. Αυτές οι δύο φάσεις είναι τεχνικές που ανήκουν στη δραματοθεραπεία αλλά και στην εικαστική θεραπεία.

Στη τρίτη φάση που ανήκει αποκλειστικά στην δραματοθεραπεία, τα μέλη της ομάδας κατασκευάζουν  μια ιστορία παίρνοντας τους ήρωες – ρόλους από τα body image και στη συνέχεια την σκηνοθετούν και την αναπαριστούν. Τέλος, μετά την παρουσίαση αφήνουν τους ρόλους τους, λειτουργικοί ρόλοι; δράση-παθητικότητα (deroling) επανέρχονται στον κύκλο της ομάδας και έχουμε το feedback από την συνολική διαδικασία τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, τις σχέσεις που δημιουργήθηκαν, τους φόβους που αναδύθηκαν καθώς και τις φαντασιώσεις ή τις προβολές που έκαναν.

Μερικά παραδείγματα από εικόνες των  “body image” αλλά και τις ιστορίες των ηρώων θα βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση των όσων προανέφερα.

 Με τις δύο ανωτέρω τεχνικές που περιέγραψα επιχειρούμε με αποτελεσματικότητα,  απ’ ότι φαίνεται:

-Να αντιμετωπίζουμε παράδοξα το παράδοξο της χρήσης.

-Να εμπλέξουμε το σώμα, τον αισθητικό παράγοντα και να αποσαφηνίσουμε την σύγχυση ανάμεσα τον ψυχικό και τον σωματικό πόνο.

-Να αναπτύξουμε τα δυναμικά της ομάδας.

-Να αναγνωριστούν οι προβλητικές ταυτίσεις.

-Να δημιουργηθεί μια απόσταση από τα πραγματικά γεγονότα, να αρθούν οι αντιστάσεις, να οικειοποιηθούν την ψυχική τους περιουσία και να γίνουν οι όποιες αποτιμήσεις.

-Τέλος, να δημιουργηθεί ένας πολύτιμα μεταβατικός χώρος ανάμεσα στον χρήστη και τις πράξεις του.

Οι ανωτέρω τεχνικές πέρα από την θεραπευτική τους εμβέλεια αποτελούν και καλλιτεχνικές διαφυγές, η θεραπευτική πράξη λειτουργεί παράλληλα και ως πολιτιστικό γεγονός.     

Oι εθισμοί οφείλονται στην έλλειψη αγάπης;

Μέσα από μια προσωπική μαρτυρία και αναφορές σε περιστατικά ασθενών του, ο διεθνούς φήμης Φυσικός και συγγραφέας Gabor Mate, μιλά για τον περίπλοκο μηχανισμό του εθισμού και των ουσιοεξαρτήσεων και πώς αυτός σχετίζεται με την έλλειψη αγάπης στην παιδική και τη νεανική ηλικία.

Ως κλινικός γιατρός δουλεύω στο Βανκούβερ και έρχομαι σε επαφή με πολύ εθισμένους ανθρώπους, ανθρώπους που παίρνουν ηρωίνη, κοκαΐνη, αλκοόλ, μεθαδόνη. Οι ασθενείς μου υποφέρουν, πεθαίνουν πολύ νέοι. Πεθαίνουν από  HIV, από ηπατίτιδα C,  από μολύνσεις των βαλβίδων της καρδιάς, από μολύνσεις του εγκεφάλου. Κάποιοι αυτοκτονούν.

Όταν τους βλέπεις σου έρχονται στο μυαλό τα λόγια του σπουδαίου Αιγύπτιου νομπελίστα, Ναγκίμπ Μαχφούζ, ο οποίος έγραψε πως «τίποτα δεν αποτυπώνει καλύτερα μία δυστυχή ζωή από το ανθρώπινο σώμα». Αυτοί οι άνθρωποι χάνουν τα πάντα: χάνουν την υγεία τους, την ομορφιά τους, τα δόντια τους, τον πλούτο τους, χάνουν τις ανθρώπινες σχέσεις τους και στο τέλος χάνουν και τη ζωή τους. Αλλά τίποτα δεν μπορεί να τους κάνει να ξεχάσουν τον εθισμό τους. Και το ερώτημα είναι:

-Γιατί οι εθισμοί είναι τόσο δυνατοί;

Ένας ασθενής μου κάποτε μου είπε: «Δεν φοβάμαι να πεθάνω, φοβάμαι να ζήσω».

Γιατί οι άνθρωποι φοβούνται την ζωή; Και αν θέλετε να καταλάβετε τον εθισμό, δεν μπορείτε να ρωτάτε τι πάει λάθος  αλλά πρέπει να κοιτάξετε τι πάει σωστά με αυτόν.

-Τι προσφέρουν οι εθισμοί στον άνθρωπο;

 Οι εθισμένοι αποκτούν μία ανακούφιση από τον πόνο, μία αίσθηση γαλήνης, μία αίσθηση ελέγχου, μία αίσθηση ηρεμίας προσωρινής. Γιατί όμως όλα αυτά απουσιάζουν από τη ζωή του εθισμένου;

Ο Κιθ Ρίτσαρντς ο κιθαρίστας των Rolling Stones…

Ήταν βαρύς χρήστης ηρωίνης για πάρα πολύ καιρό. Και στην βιογραφία του γράφει πως «ο εθισμός έχει να κάνει με την λήθη, ψάχνεις τρόπο να ξεχάσεις, είναι η ακροβασία του να μην είσαι ο εαυτός σου για μερικές ώρες». Ο σπουδαίος ψυχίατρος Λάνγκ είχε πει πως τα τρία πράγματα που φοβούνται περισσότερο οι άνθρωποι είναι: «ο θάνατος, οι άλλοι άνθρωποι και το μυαλό τους».

Θυμάμαι και εγώ για ένα μεγάλο διάστημα στη ζωή μου ήθελα να αποσπάσω την προσοχή μου γιατί δεν άντεχα άλλο τις σκέψεις μου. Και πώς τα έκανα; Δεν έπεσα ποτέ στα ναρκωτικά, αλλά έκανα άλλα πράγματα: αποσπούσα την προσοχή μου μέσα από την δουλειά, μέσα από κάποια δραστηριότητα… Η κλασσική μουσική κατέληξε να είναι ο δικός μου εθισμός!

Έχω σπαταλήσει 1000 δολάρια για να αγοράσω έναν δίσκο κλασικής μουσικής, έχω παρατήσει μια ασθενή μου που με είχε ανάγκη επειδή ήθελα να ψάξω δίσκους, έχω παραμελήσει τα παιδιά μου, έχω πει ψέματα στη γυναίκα μου για το που ήμουν, όπως κάθε εθισμένος! Υπάρχει ο εθισμός στα ναρκωτικά, αλλά υπάρχει επίσης και ο εθισμός στον καταναλωτισμό, ο εθισμός στο σεξ, στο ιντερνετ, στα ψώνια, στο φαγητό. Ο εθισμός έχει να κάνει ακριβώς με την προσπάθεια να γεμίσουμε το κενό μέσα μας.

 

-Γιατί οι άνθρωποι πονάνε; Γιατί εθίζονται;

 Αν θέλετε να θέσετε το ερώτημα «γιατί οι άνθρωποι πονάνε» δεν πρέπει να κοιτάξετε στα γονίδιά τους, πρέπει να δείτε τις ζωές τους. Και στην περίπτωση των ασθενών μου, που είναι βαθιά εθισμένοι, είναι εμφανέστατο γιατί πονούν. Γιατί τους έχουν κακομεταχειριστεί σε όλη τους τη ζωή, ξεκίνησαν την ζωή τους ως κακοποιημένα παιδιά.

Όλες οι γυναίκες με τις οποίες δούλεψα, και ήταν εκατοντάδες, είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά ως παιδιά. Και οι άντρες είχαν κακοποιηθεί, είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά, είχαν παραμεληθεί, είχαν δαρθεί, είχαν εγκαταλειφθεί και είχαν πληγωθεί συναισθηματικά ξανά και ξανά. Εκεί οφείλεται ο πόνος.

-Ο εθισμός οφείλεται στην έλλειψη ντοπαμίνης;

Το ανθρώπινο μυαλό δεν είναι απλώς γενετικά προγραμματισμένο. Το εξωτερικό περιβάλλον ενός παιδιού καθορίζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου του.

Η ντοπαμίνη είναι το χημικό που κινητοποιεί την δράση, η ντοπαμίνη εκκρίνεται όταν κινητοποιούμαστε, ενθουσιαζόμαστε, όταν είμαστε ζωντανοί και ρωμαλαίοι, όταν είμαστε περίεργοι για κάτι, όταν αναζητούμε φαγητό ή σεξουαλικό σύντροφο. Χωρίς την ντοπαμίνη δεν έχουμε κίνητρο. Όταν ο εθισμένος παίρνει κοκαΐνη γεμίζει ντοπαμίνη τον εγκέφαλό του.

 Είναι μύθος ότι ναρκωτικά είναι εθιστικά. Δεν είναι από μόνα τους εθιστικά. Οι περισσότεροι άνθρωποι που παίρνουν ναρκωτικά, δεν εθίζονται ποτέ. Γιατί όμως κάποιοι είναι ευάλωτοι στο να εθιστούν; Το φαγητό για κάποιους δεν είναι εθιστικό, αλλά για κάποιους άλλους  γίνεται, τα ψώνια δεν είναι εθιστικά, αλλά για κάποιος ανθρώπους γίνονται… Τι συμβαίνει;

-Η έλλειψη αγάπης από τον γονιό οδηγεί σε εθισμό;

 Η ενδορφίνη και οι μορφίνες είναι αυτές που καθιστούν δυνατή την εμπειρία της αγάπης. Οι εθισμένοι όπως είπαμε είναι στην πλειοψηφία τους κακοποιημένοι στην παιδική τους ηλικία από το περιβάλλον από τους γονείς. Αυτό σημαίνει ότι στην ανάπτυξή τους οι κύκλοι της ενδορφίνης στον εγκέφαλο δεν αναπτύσσονται σωστά! Όταν δεν έχεις αγάπη και σύνδεση στην ζωή σου με τον γονέα, όταν είσαι πολύ νέος, τότε αυτοί οι σημαντικοί κύκλοι του εγκεφάλου δε μπορούν να αναπτυχθούν.

Ο εθισμός στα ναρκωτικά και φυσικά στην κοκαΐνη και την ηρωίνη, αυτό που κάνουν είναι να δρουν ευεργετικά στο σύστημα ενδορφίνης. Οι εθισμένοι αυτό που αναζητούν είναι η ανακούφιση, χρειάζονται αυτά τα χημικά και πρέπει να τα πάρουν από το περιβάλλον. Στην περίπτωση της κακομεταχείρισης ο εγκέφαλος είναι τόσο ευαίσθητος την ώρα που παίρνουν τα ναρκωτικά γιατί έχει τόσο μεγάλη την ανάγκη της αγάπης! Πρέπει να ανακουφιστεί ο πόνος!

Μία ασθενής μου είχε πει πως την πρώτη φορά που πήρε ηρωίνη ένιωσε σαν να είχε μία ζεστή αγκαλιά, όπως όταν η μητέρα αγκαλιάζει το παιδί της.

Έχω νιώσει και εγώ ανάλογο κενό. Όχι τόσο μεγάλο βέβαια όσο οι ασθενείς μου. Γεννήθηκε στην Βουδαπέστη το 1944, από Εβραίους γονείς. Ήμουν μόλις 2 χρονών όταν ο γερμανικός στρατός, η Βέρμαχτ μπήκε στην Βουδαπέστη. Η μαμά μου έπαιρνε τηλέφωνο τον παιδίατρο και του έλεγε: «μπορείτε να έρθετε να δείτε τον Gabor γιατί κλαίει όλη την ώρα;» και ο γιατρός της είπε: «φυσικά και θα έρθω να τον εξετάσω, αλλά σας λέω πως όλα τα μωρά Εβραίων που εξετάζω κλαίνε». Γιατί; Τι ξέρουν τα μωρά από Χίτλερ, από γενοκτονία από πόλεμο; Τίποτα.

Το στρες, η αγωνία και η θλίψη της μητέρας καθορίζει τον εγκέφαλο του παιδιού. Αυτό που έγινε με εμένα ήταν πως λάμβανα το μήνυμα ότι ο κόσμος δε με θέλει. Την Εβραία μητέρα μου δεν την ήθελαν. Αφού η μητέρα μου δεν ήταν ευτυχισμένη αυτό σήμαινε πώς και εκείνη δεν ήθελε εμένα. Μεγαλώνοντας έγινα εργασιομανής. Μπορεί να μην με ήθελαν αλλά θα είχαν την ανάγκη μου. Έπρεπε να γίνω ένας σημαντικός γιατρός, έτσι θα τα διόρθωνα όλα. Δουλεύω όλη τη μέρα και όταν δεν δουλεύω είμαι απασχολημένος με το να αγοράζω μουσική. Είμαι εθισμένος. Τι μήνυμα παίρνουν τα παιδιά μου; Το μήνυμα ότι αυτά δεν είναι αποδεκτά. Κι έτσι αυτό διαιωνίζεται, το τραύμα περνά υποσυνείδητα από τη μία γενιά στην άλλη.

X

Αγαπητοί αναγνώστες,

Σας ενημερώνουμε ότι το boro.gr προσφέρει καθημερινά (Δευτέρα-Παρασκευή) δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη με επαγγελματίες ψυχολόγους.

Κάντε κλίκ εδώ για να συνδεθείτε και να ενημερωθείτε για τις ώρες λειτουργίας.
X