Άνδρας

Ποια προβλήματα προκαλεί η κάμψη του πέους;

Η νόσος Peyronie,  γνωστή επίσης και ως κάμψη του πέους, ινώδη σκλήρυνση του πέους, καθώς και χρόνια φλεγμονή του λευκού χιτώνα που περιβάλλει το πέος, είναι μια κατάσταση κατά την οποία το πέος εμφανίζει ταυτόχρονα με τη στύση και κάμψη. Η κάμψη αυτή δεν είναι φυσιολογική και προκύπτει από ινώδεις πλάκες που αναπτύσσονται κάτω από το δέρμα του πέους. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο υγείας των ΗΠΑ, η νόσος Peyronie εμφανίζεται στο 10% των ανδρών.
Από την επιστημονική ομάδα του Κωνσταντίνου Κωνσταντινίδη, Χειρουργού-Ανδρολόγου

Σε πολλές περιπτώσεις το πέος ενός άνδρα μπορεί να παρουσιάζει μια ελαφρά κάμψη χωρίς να δημιουργεί περαιτέρω προβλήματα. Υπάρχει μάλιστα μια κατάσταση που ονομάζεται συγγενής στροφή, κατά την οποία τα αγόρια γεννιούνται με ένα βαθμό κάμψης στο πέος τους.
Πότε η κάμψη είναι προβληματική; Τι προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει στο σεξ;
Το πρόβλημα υπάρχει όταν  η νόσος Peyronie προκαλεί πόνο, καθώς και όταν η κάμψη του πέους είναι τόσο μεγάλη, ώστε να περιορίζει την ικανότητα του άνδρα να έχει σεξουαλική επαφή. Παράλληλα σε πολλές περιπτώσεις προκαλεί και στυτική δυσλειτουργία. Η αυξημένη ανησυχία αναφορικά με τη κάμψη του πέους, το στρες και το άγχος, μπορούν επίσης να πυροδοτήσουν προβλήματα που σχετίζονται με την αντιλαμβανόμενη σεξουαλική επίδοση και τη στυτική λειτουργία. Ωστόσο, ένας σεβαστός αριθμός ενηλίκων ανδρών με νόσο Peyronie, φαίνεται πως έχει ικανοποιητική σεξουαλική ζωή.
Ποια είναι τα συμπτώματα και τα σημεία της νόσου Peyronie;
Τα σημεία και τα συμπτώματα της νόσου Peyronie,  μπορούν είτε να εμφανιστούν βαθμιαία, είτε ξαφνικά και περιλαμβάνουν:
•  Το σχηματισμό πλακών από ινώδη ιστό, οι οποίες ψηλαφόνται κάτω από το δέρμα του πέους.
•  Σημαντική κάμψη του πέους είτε προς τα πάνω, είτε προς τα κάτω , είτε πλαγίως, ανάλογα με το που έχουν σχηματισθεί οι πλάκες. Σε κάποιους ασθενείς, το πέος σε στύση, μπορεί να εμφανίζει μια μεγάλη στένωση σε ένα συγκεκριμένο σημείο.  Σε ένα ποσοστό ανάμεσα στο 10% και το 20% των ασθενών, η κάμψη βελτιώνεται, στο 30%-40% χειροτερεύει και στους υπόλοιπους παραμένει η ίδια.
•  Εμφάνιση στυτικής δυσλειτουργίας, δυσκολίας δηλαδή είτε στην επίτευξη, είτε στη διατήρηση της στύσης
•  Μείωση του πεϊκού μήκους
• Αίσθημα πόνου κατά τη στύση ή/και τον οργασμό. Εκτιμάται ότι ο πόνος εμφανίζεται στο 60% των ασθενών, αλλά σε πολλές περιπτώσεις ο πόνος βαθμιαία υποχωρεί , χωρίς θεραπεία.
Ποια είναι η αιτία της νόσου Peyronie;
Δεν είναι ακόμα πλήρως κατανοητό για τους ειδικούς τι προκαλεί τη νόσο Peyronie. Πιθανόν είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής μικρών αιμοφόρων αγγείων, η οποία μπορεί να προκύψει κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής πράξης, της άθλησης, ή ενός ατυχήματος. Στο σημείο τραυματισμού μπορεί να παγιδευτούν κύτταρα κατά τη διαδικασία επούλωσης, τα οποία ίσως σχηματίσουν τον ινώδη ιστό.
Παράλληλα όπως έχει ήδη αναφερθεί  είναι πολύ πιθανό να υπάρχει και γενετικός αιτιολογικός παράγοντας για την εμφάνιση της νόσου. Ένας σημαντικός αριθμός ανδρών άλλωστε που είχαν την εμπειρία ενός τραυματισμού στο πέος, δεν εμφάνισαν ποτέ νόσο Peyronie. Ταυτόχρονα πολλοί ασθενείς εμφάνισαν τη νόσο ενώ δεν είχαν ποτέ τραυματιστεί. Για το λόγο αυτό υπάρχουν ειδικοί που πιστεύουν πως η νόσος Peyronie μπορεί να σχετίζεται με κάποια διαταραχή του ανοσοποιητικού συστήματος.
Τι συμβαίνει όταν τραυματίζεται το πέος;
Το πέος περιέχει δύο σπογγώδεις σωλήνες, έναν στην κάθε πλευρά, οι οποίοι ονομάζονται σηραγγώδη σώματα. Οι σωλήνες αυτοί είναι γεμάτοι από τριχοειδή αγγεία, μικρά αιμοφόρα αγγεία δηλαδή που γεμίζουν με αίμα κατά τη σεξουαλική διέγερση με αποτέλεσμα τη στύση. Τα σηραγγώδη σώματα είναι τυλιγμένα με έναν ελαστικό ιστό που ονομάζεται λευκός χιτώνας, ο οποίος τεντώνεται όταν το πέος έρχεται σε στύση.
Σε περίπτωση τραυματισμού του πέους, μπορεί να προκληθεί βλάβη και στον λευκό χιτώνα. Αν η επούλωση γίνει σωστά, δε θα υπάρξουν προβλήματα. Εάν όμως σχηματιστεί ινώδης ιστός, υπάρχει η πιθανότητα εμφάνισης της νόσου Peyronie από τη στιγμή που ο λευκός χιτώνας δε θα μπορεί να τεντωθεί όσο χρειάζεται κατά τη στύση, με αποτέλεσμα η πλευρά του πέους που δεν μπορεί να τεντωθεί να κρατά το πέος σε κάμψη.
Η διαδικασία της επούλωσης μπορεί να επηρεαστεί από διάφορους παράγοντες, οι οποίοι μάλιστα θεωρούνται και παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση της νόσου Peyronie. Οι πιο σημαντικοί παράγοντες κινδύνου είναι η κληρονομικότητα, η ήδη υπάρχουσα διαταραχή του συνδετικού ιστού καθώς και η ηλικία. Οι άνθρωποι που είναι μεγαλύτεροι σε ηλικία είναι πιο πιθανό να σχηματίσουν ουλώδη ιστό κατά τη διαδικασία της επούλωσης σε σύγκριση με τους νεότερους.
Πώς αντιμετωπίζεται η νόσος;
Σε μια πρώτη φάση ο ιατρός θα ρωτήσει τον ασθενή σχετικά με τα συμπτώματα του, για παράδειγμα πόσο καιρό τα έχει και ποια ήταν  εξέλιξή τους. Στη συνέχεια θα γίνει και η κλινική εξέταση. Αν η κάμψη του πέους του ασθενούς δε χειροτερεύει, αν δεν υπάρχει πόνος και εάν τα συμπτώματα του ασθενούς δεν εμποδίζουν τη σεξουαλική πράξη είναι πολύ πιθανό ο ιατρός να συστήσει παρακολούθηση της κατάστασης για ένα διάστημα χωρίς να παρέμβει.
Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις ο ιατρός θα συστήσει είτε φαρμακευτική αγωγή, είτε χειρουργική αντιμετώπιση.
Πιο συγκεκριμένα, η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να περιλαμβάνει:
•             Πεϊκές ενέσεις. Η κάμψη μπορεί να μειωθεί με ενέσεις απευθείας στο πέος. Η θεραπεία μπορεί να διαρκέσει για μήνες. Η δραστική ουσία στις ενέσεις μπορεί να είναι είτε η ιντερφερόνη, η οποία βοηθά στην αποδόμηση του ινώδους ιστού, ενώ παράλληλα αναστέλλει την παραγωγή του, είτε η ουσία που υπάρχει σε αντιυπερτασικά φάρμακα η οποία μειώνει την παραγωγή κολλαγόνου, βασικού συστατικού στο σχηματισμό ουλώδους ιστού. Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια των ενέσεων αυτών όμως έχει εξεταστεί σε περιορισμένο αριθμό μελετών.
•             Η βιταμίνη Ε και το αμινοβενζοικό κάλιο. Τα φάρμακα αυτά έχουν βρεθεί να μειώνουν τον πόνο στο 30% -60% των ασθενών, παρόλα αυτά δεν έχουν καμία επίδραση στην κάμψη του πέους.
•             Ταμοξιφένη. Μια μελέτη έδειξε ότι η ταμοξιφένη μείωσε τον πόνο στο 80% των ασθενών και μείωσε την κάμψη του πέους στο 1/3. Οι ειδικοί όμως υποστηρίζουν πως το συγκεκριμένο φάρμακο είναι κατάλληλο για την αντιμετώπιση της νόσου σε αρχικό στάδιο
•             Κολλαγενάση. Πρόκειται για ένα ένζυμο που μειώνει το μέγεθος των πλακών, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις τις εξαλείφει. Η χρήση της κολλαγενάσης στη νόσο Peyronie βρίσκεται ακόμα σε πειραματικό στάδιο
Είναι καλύτερο το χειρουργείο ή η φαρμακευτική αγωγή;
Πολλοί ουρολόγοι υποστηρίζουν πως σε γενικές γραμμές το χειρουργείο είναι πιο αποτελεσματικό από τη φαρμακευτική αγωγή, ιδιαίτερα εάν η κάμψη είναι μεγάλη κι εμποδίζει την σεξουαλική πράξη. Πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν πως για να γίνει χειρουργείο θα πρέπει η κάμψη να έχει σταθεροποιηθεί και να μη χειροτερεύει, ενώ ο πόνος θα πρέπει να έχει υποχωρήσει τελείως. Οι χειρουργικές εναλλακτικές που υπάρχουν είναι:
•  Η μείωση του μήκους της πλευράς του πέους που δεν έχει ανάπτυξη πλακών. Η εναλλακτική αυτή προϋποθέτει τη μείωση του πεϊκού μήκους και γι αυτό ενδείκνυται μόνο σε περίπτωση που το πέος του ασθενή έχει σοβαρή κάμψη και μεγάλο μήκος.
•   Η αύξηση της πλευράς του πέους που έχει ανάπτυξη πλακών. Η διαδικασία αυτή συστήνεται σε άνδρες που το πέος τους δεν έχει μεγάλο μήκος, αλλά έχει μεγάλη κάμψη. Υπάρχει όμως σε αυτή την εναλλακτική μεγαλύτερος κίνδυνος να προκληθεί στυτική δυσλειτουργία, σε σύγκριση με το χειρουργείο μείωσης της υγιούς πλευράς του πέους.
•   Εμφυτεύματα που μπορούν να προστεθούν στον σπογγώδη ιστό που γεμίζει με αίμα κατά τη σεξουαλική διέγερση και προκαλεί στύση. Υπάρχουν δύο είδη εμφυτευμάτων που χρησιμοποιούνται, τα μόνιμα και αυτά που φουσκώνουν με τη λειτουργία μιας αντλίας που τοποθετείται στο όσχεο. Το μόνιμο εμφύτευμα θα έχει ως αποτέλεσμα ένα ημίσκληρο πέος , ικανό για τη σεξουαλική πράξη, ενώ το εμφύτευμα με την αντλία μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα πιο ικανοποιητικές στύσεις. Παράλληλα μπορεί να αφαιρεθεί ένα μέρος του ινώδους ιστού, έτσι ώστε να περιορισθεί η κάμψη.

Φάρμακα τύπου cialis και για την εκσπερμάτιση;

Ο άνδρας μου 47 ετών και πάσχει από υπερτροφία  του προστάτη και παρουσιάζει δυσκολία στην εκσπερμάτιση. Άκουσα πρόσφατα ότι  τα χάπια τύπου Cialis έχουν θετικά αποτελέσματα στη σεξουαλική λειτουργία των ασθενών. Είναι αλήθεια;  
Μαρία, Αθήνα.

Στο ερώτημά σας απάντησε  η επιστημονική ομάδα του Χειρουργού, Ουρολόγου-Ανδρολόγου, Κωνσταντίνου Κωνσταντινίδη.

Είναι γνωστό πλέον πως άνδρες με προστάτη, μπορούν να έχουν διαταραχές όχι μόνο στην ούρηση, αλλά και στην σεξουαλική ζωή. Μπορεί να παρουσιαστούν προβλήματα στη στύση ή στην εκσπερμάτιση. (Στο παρελθόν  η αποφρακτική ουροπάθεια δεν συνδυαζόταν με στυτικά προβλήματα ,τώρα όμως οι γνώμες έχουν αλλάξει). Σε αυτές τις περιπτώσεις λοιπόν, δοκιμάστηκε συνδυασμός φαρμάκων για την στύση και φαρμάκων που διευκολύνουν την ούρηση
Στους άνδρες με δυσκολίες στην ούρηση είχε δοκιμαστεί για χρόνια μια σειρά  φαρμάκων, που επιδρούν νευρολογικά στο σφικτήρα  της ουρήθρας και διευκολύνουν την ούρηση, τα φάρμακα αυτά  ονομάζονται αναστολείς  και πραγματικά βοήθησαν μεγάλο αριθμό ανδρών να αποφύγει το χειρουργείο της αφαίρεσης του προστάτη. Τα φάρμακα αυτά είναι  γνωστά από χρόνια και οι ουρολόγοι τα έχουν χρησιμοποιήσει αφειδώς.
Αυτό που δεν ήταν γνωστό και είναι γνώση πρόσφατη, είναι η ταυτόχρονη χορήγηση αυτών των φαρμάκων, με τα  φάρμακα που ονομάζονται αναστολείς φωσφοδιεστεράσης,  δηλαδή σε απλά ελληνικά  φάρμακα τύπου cialis.
Σε μια τελευταία πολυκεντρική μελέτη χορηγηθήκαν για 12 μήνες περίπου οι δυο αυτές κατηγορίες φαρμάκων, με καλά αποτελέσματα. Οι άνδρες  έκτος από βελτίωση στην ούρηση, είχαν  και  καλύτερη στύση αλλά και αίσθηση οργασμού.
Φαίνεται πως  οι ουσίες αυτές  δρουν συνεργιστικά,  χαλαρώνοντας τόσο τον σφικτήρα  της ούρησης,  αλλά και τα αγγεία που τροφοδοτούν αίμα τον στυτικό μηχανισμό.

Γιατί μας τρομάζει η ομοφυλοφιλία;

Γιατί η ομοφυλοφιλία παραμένει ακόμα ένα ταμπού; Σήμερα, οι ομοφυλόφιλοι δεν σκοτώνονται από τις βίαιες ανδροπρεπείς συμπεριφορές, αλλά διακωμωδούνται με υπονοούμενα που αφαιρούν από τον ομοφυλόφιλο την δυνατότητα να υποστηρίξει τη θέση του και τις προτιμήσεις του. Και οι γυναίκες; Μήπως νιώθουν να απειλούνται τα θέλγητρά τους από τη θηλυκή πλευρά του άνδρα;
Γράφει ο Χειρουργός, Ουρολόγος- Ανδρολόγος, Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης.

Όπως έλεγε ο Αϊνστάιν ο κοινός νους είναι ένα άθροισμα απόψεων και πεποιθήσεων που ακούμε κυρίως στην ηλικία των 18 χρονών και βέβαια δεν συνιστούν ούτε γνώση, ούτε απόδειξη ότι αυτά που ακούσαμε άκριτα από το περιβάλλον μας, είναι οι ορθές ή επιστημονικά τεκμηριωμένες απόψεις. Οι επιστημονικές και σοβαρές έρευνες δυστυχώς δεν έχουν επικοινωνιακό βάρος, γιατί οι επιστήμονες δεν έχουν τη παιδεία της επικοινωνίας, με αποτέλεσμα πολύ σημαντικές απόψεις να μείνουν στη γωνιά ή στη παραμελημένη και υποτιμημένη πλευρά της δημόσιας άποψης(επικρατούσα).
Η σεξουαλικότητα ως συμπεριφορά έχει ίσως τις πιο παραμορφωμένες πληροφορίες να τη συνοδεύουν, εδώ και αιώνες. Γύρω από το sex κυκλοφορούν απόψεις, πεποιθήσεις και ανέκδοτα, γιατί ποτέ η επιστήμη δεν εμβάθυνε στο σημαντικό αυτό  κομμάτι της ζωής απο συντηρητισμό και μια αυτολογοκριτική διάθεση λόγω της απαξιωτικής ιδεολογικής θέσης της κοινωνίας. Όπως οι φιλόσοφοι προτιμούν να έχουν μια σκέψη και όχι μια στύση, αφού πνεύμα και σάρκα συγκρούονται στη δυτική ιδεολογία, δίνοντας ανωτερότητα στις πνευματικές ασχολίες  και όχι στις σαρκικές.
Είναι ίσως ή πιο αντιφατική ανθρώπινη συμπεριφορά, όπου η ίδια ή ζωή- γιατί το sex είναι η ζωή- φοβίζει και παραμορφώνει την έλλογη πλευρά του εγκεφάλου μας.
Οι πιο μεγάλες και αντιφατικές συγκρούσεις στο θέμα της σεξουαλικότητας, μοιάζουν με την προσέγγιση του φαινομένου του θανάτου.  Όλοι ξέρουμε ότι θα πεθάνουμε, είναι  ίσως ή πιο κοινότυπη παρατήρηση που κάνει ο ανθρώπινος νους αλλά δεν θέλουμε να συζητάμε, ξορκίζουμε τον θάνατο με μαγγανείες και μαγείες και με θρησκευτικά παραληρήματα. Με τον ίδιο τρόπο ξορκίζουμε και την λιβιδινική χαρά της ζωής που κρύβει η σεξουαλικότητα.
Όπως έλεγε ο μεγάλος πυρηνικός φυσικός Enrico Fermi ξέρουμε πολύ περισσότερα για το φεγγάρι παρά για τη κρεβατοκάμαρα μας. Η σεξουαλική ταυτότητα έγινε ταμπού σε όλες τις κοινωνίες γιατί οι άνθρωποι προτίμησαν την μυθοποίηση και θεοποίηση των ηδονών, ξεχνώντας να μελετήσουν ή να ρωτήσουν γιατί και πως.
Από την εποχή του μεσαίωνα και την τιμωρία των γυναικών μαγισσών, μέχρι το κυνήγι της ομοφυλοφιλίας σαν ανώμαλης εκτροπής του υγιούς κοινωνικού μοντέλου, δεν υπάρχει σήμερα μεγάλη διαφορά. Σήμερα βέβαια, οι ομοφυλόφιλοι δεν σκοτώνονται από τις βίαιες ανδροπρεπείς συμπεριφορές, αλλά διακωμωδούνται με υπονοούμενα που αφαιρούν από τον ομοφυλόφιλο την δυνατότητα να υποστηρίξει τη θέση του και τις προτιμήσεις του.
Πρόσφατο παράδειγμα η άρνηση της κυβέρνησης Οbama να περάσει το νομοσχέδιο για το δικαίωμα των ομοφυλοφίλων να υπηρετούν φανερά στο στρατό και όχι όπως τώρα με την υποκριτική θέση «μη ρωτάς, μην απαντάς»,  όπου καθηλώνει τους άνδρες σε μια αόρατη σεξουαλική ζωή με υποψία επικινδυνότητας.
Ενώ για τους ετεροφυλόφιλους ισχύει το αντίθετο: «όσο πιο πολύ μιλάς για τη σεξουαλική σου ταυτότητα τόσο πιο πολύ άνδρας είσαι.»
Η ανδρική κυριαρχία κατάφερε να περάσει με καθολική θα ονομάζαμε ομοφωνία, την γελοιοποίηση της ομοφυλοφιλικής συμπεριφοράς κάνοντας μια ιδιοφυή συμμαχία με το γυναικείο φύλο. Η παθητικότητα της γυναίκας ( άρα η αδυναμία) και η ενεργητική στάση του άνδρα ( άρα η δύναμη ) σύνθλιψαν στην υπόγεια αυτή σύγκρουση οτιδήποτε δεν έμοιαζε με το αρχετυπικό μοντέλο του συμβολικού εξουσιαστή με πανοπλία, τη δύναμη της φαλλικής ηδονής ως  μοναδικής και απόλυτης σεξουαλικής έκφρασης.
Η θέση της γυναικείας ηδονής  και του πολλαπλού οργασμού  μοιάζει να γίνεται στα πλαίσια της ανδρικής κυριαρχίας, μια επίσης ύποπτη σεξουαλική συμπεριφορά και να συμμαχεί παθητικά έτσι με την αντιομοφυλοφιλική  ιδεολογία  στο στερεότυπο πως  η ανατομική διάφορα είναι φυσικός νόμος για το περιβάλλον και ανωμαλία για το υπονοούμενο.
Ο γυναικείος οργασμός τρομάζοντας με την ασυνέχεια και αδιαφάνεια του, την επαναληπτικότητα και τη δυναμική του, καταργεί την ανδρική κυριαρχία,   που αφελώς πιστεύει πως το ανατομικά μεγάλο ή φανερό ταυτίζεται με το φαινότυπο του άρρενος.
Σε αντίθεση με τη παθητικότητα του γυναικείου που αυτόματα κατατάσσεται σαν αδυναμία και αμαρτία, το μυστήριο του γυναικείου σε αντίθεση με το ορατό,  αλλά εξίσου μυστήριο του ανδρικού, πίσω από μια τόσο αφελή διαφορά της ανατομίας,  καταδυναστεύτηκε  η θηλυκή ταυτότητα και των δυο φύλων,  αφού ο οργασμός ούτως ή άλλως είναι το ίδιο μυστηριακός και στον άνδρα και στη γυναίκα .
Οι άνδρες φανερά αλλά και οι γυναίκες (μανάδες κυρίως) κρυφά ξόρκισαν οτιδήποτε δεν έμοιαζε με αρχετυπικό  αρσενικό, στην καταδίκη της ανωμαλίας.
Οι άνδρες βολεύτηκαν στη συλλογική ασφάλεια της πλειοψηφίας με τις γυναίκες να συμφωνούν για αυτή την θεώρηση της ζωής, αφού στο πίσω μέρος του μυαλού τους η θηλυκότητα του άνδρα αποτελεί μια έμμεση απειλή για τα κρυφά θέλγητρα της.
Ο Oscar Wilde έλεγε πως δυστυχώς οι άνδρες γεννιούνται πάντα από μια γυναίκα, που στην ανάλυση της μπορεί να σημαίνει πως η κυριαρχία της θηλυκότητας πρέπει να μείνει μόνο στο πως φαντάζονται οι γυναίκες τους αρσενικούς συντρόφους τους. 
Στις κοινωνικές και κυρίως οικονομικές κρίσεις η ανδρική κυριαρχία ως ιδεολογία τραυματίζεται  αφού το κοινωνικό  μοντέλο του δυνατού , αποδοτικού , επιτυχημένου  πατέρα αφέντη και προστάτη της οικογένειας χάνει τη λάμψη του.
Μεταφέροντας τις συνέπειες της ήττας  στους άλλους, τους εχθρούς, τους ξένους  με τις ορατές διάφορες, χρώματος και γλώσσας, που είναι και η πλέον ήπια εκτόνωση, αφού για τους αόρατους εχθρούς της σεξουαλικότητας  που είναι η ομοφυλοφιλία, η   βίαιη αντίδραση του  αρχετυπικού αρσενικού φτάνει ακόμα και στο φόνο. Η πιο πρόσφατη και  καταστροφική κρίση που βιώθηκε στην Ευρώπη  δαιμονοποίησε τους Εβραίους, τους τσιγγάνος αλλά και τους ομοφυλόφιλους με  τραγικές συνέπειες για τη πολιτισμένη Ευρώπη.
Η σημερινή κρίση σε όλη τη δύση, δείχνει πως η ξενοφοβία, ο ρατσισμός και τα φασιστικά κόμματα ανεβάζουν τα ποσοστά τους,  οδηγώντας το σύστημα σε μια εθνοκεντρική  καθαρότητα σε μια κλειστοφοβική κοινωνία, όπου οι εχθροί θα είναι μόνο οι διαφορετικοί  σε χρώματα,  σε τάξεις και σε σεξουαλικές συμπεριφορές.
Η μόνη  άμυνα σε όλη αυτή την κρίση  της ταυτότητας των ομάδων και των φοβικών συνδρόμων, είναι η  σκέψη πως καμία κοινωνία δεν έζησε σε αυτιστικές  καταστάσεις, πως κανένας άνθρωπος δε μπορεί να επιβιώσει κοιτώντας το καθρέφτη του,  ούτε καν ο Αδάμ στο παράδεισο που αναζήτησε το άλλο φύλο και όχι το  κλώνο του.
Η ζωή εξελίσσεται από την ανταλλαγή γονιδίων και πληροφοριών.   Στη  σύλληψη μιας νέας ζωής,  η απώλεια  της μισής  κυτταρικής μας δομής είναι προϋπόθεση για το υγιές έμβρυο. Ας κοιτάξουμε τα παιδιά μας πόσο λίγο μας μοιάζουνε  και ας δούμε πως αυτές οι διάφορες είναι που μας κάνουν περήφανους  και όχι οι ομοιότητες  .
Στη φύση δεν υπάρχει ομοιογένεια  και μαύρο -άσπρο, αλλά όλες οι αποχρώσεις  του γκρίζου. Έτσι γεννιέται το υγιές και ας ευχηθούμε πως η  ιδιοφυΐα της φυσικής κληρονομιάς θα περάσει και στη κοινωνικότητα μας, γιατί ο ευφυής παρατηρεί, παραδέχεται τα σφάλματα του και εξελίσσεται,  ενώ ο αυτάρκης στη δοσμένη γνώση δε θα αλλάξει , άρα θα καταδικαστεί όπως και οι δεινόσαυροι στο νόμο  της εξέλιξης.

Τι είναι η συστροφή του όρχεως;

Η συστροφή όρχεως, συμβαίνει όταν ένας όρχις συστρέφεται γύρω από τον σπερματικό πόρο, ο οποίος παρέχει τη ροή αίματος στο όργανο, με αποτέλεσμα τη διακοπή της αιμάτωσης του. Η κατάσταση αυτή, προκαλεί ξαφνικό και συχνά ισχυρό πόνο, καθώς και οίδημα στην περιοχή. Εμφανίζεται συνήθως σε εφηβικές ηλικίες και η αντιμετώπισή της πρέπει να είναι άμεση.

Από την επιστημονική ομάδα του Χειρουργού, Ανδρολόγου- Ουρολόγου, Κωνσταντίνου Κωνσταντινίδη, Προέδρου του Ανδρολογικού Ινστιτούτου Αθηνών. 

-Πόσο επικίνδυνη μπορεί να είναι η συστροφή όρχεως;
Η παρατεταμένη συστροφή όρχεως καταλήγει στη νέκρωση του οργάνου και του περιβάλλοντος ιστού και γι αυτό το λόγο απαιτείται η επείγουσα χειρουργική αντιμετώπιση της κατάστασης. Αν αντιμετωπιστεί μέσα σε μερικές ώρες οι πιθανότητες να σωθεί ο όρχις είναι αυξημένες, ενώ εάν η αναμονή για τη θεραπεία είναι μεγάλη, είναι πολύ πιθανό να προκληθεί μόνιμη βλάβη στον όρχι, καθώς και να επηρεαστεί η ικανότητα τεκνοποίησης.
Εάν  μάλιστα η κυκλοφορία του αίματος διακοπεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, η βλάβη στον όρχι μπορεί να είναι τόσο σοβαρή, έτσι ώστε να είναι απαραίτητη η αφαίρεσή του.
-Σε ποιες ηλικίες εμφανίζεται η συστροφή όρχεως;
Η συστροφή όρχεως μπορεί να συμβεί σε κάθε ηλικία, αλλά είναι πιο συχνή στις ηλικίες από 10 μέχρι 25 ετών. Εκτιμάται μάλιστα πως το 65% των περιπτώσεων εμφανίζεται στους εφήβους  από 12 έως 18 ετών. Έχει υπολογιστεί πως η κατάσταση συμβαίνει σε έναν στους 4000 κάτω από την ηλικία των 25.

Τα συμπτώματα της συστροφής όρχεως είναι:
– Ξαφνικός και ισχυρός πόνος σε έναν όρχι.
-Οίδημα στην περιοχή του όσχεου, του δερματικού δηλαδή σάκου, ο οποίος βρίσκεται κάτω από το πέος και περιλαμβάνει τους δύο όρχεις.
-Ναυτία.
-Έμετος.
-Αλλαγή της θέσης του όρχεως που έχει προσβληθεί, συνήθως πιο ψηλά από το φυσιολογικό και κάποιες φορές σε περίεργη γωνία.
Ο ξαφνικός, οξύς πόνος στον όρχι καλεί για άμεση αναζήτηση ιατρικής φροντίδας. Τα παραπάνω σημεία και συμπτώματα μπορεί να προκληθούν κι από άλλες καταστάσεις και κάποιες φορές η διάγνωση είναι δύσκολή. Ο  ιατρός κάποιες φορές θα πρέπει να προχωρήσει στη χειρουργική αντιμετώπιση ακόμη κι αν η διάγνωση της συστροφής είναι αμφίβολη έτσι ώστε να σωθεί ο όρχις.
Παράλληλα είναι πιθανό ο οξύς πόνος στον όρχι να υποχωρήσει χωρίς θεραπεία. Ακόμη όμως και η συστροφή όρχεως που υποχωρεί από μόνη της ίσως χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση για να μη ξανασυμβεί.
Πότε είναι πιο πιθανό να εμφανιστεί η συστροφή όρχεος;
-Όταν υπάρχει προηγούμενη συστροφή που υποχώρησε χωρίς θεραπεία και δε διορθώθηκε χειρουργικά το υποκείμενο πρόβλημα.
-Η χαμηλή θερμοκρασία και πιο συγκεκριμένα η απότομη μείωση της θερμοκρασίας που  μπορεί να προκαλέσει μια ξαφνική σύσπαση του όσχεου και ενδεχομένως να οδηγήσει σε συστροφή όρχεως. Για το λόγο αυτό κάποιες φορές η κατάσταση αυτή αποκαλείται και «σύνδρομο του χειμώνα».
-Η δυσμορφία τύπου «πλήκτρου καμπάνας», στην οποία ο όρχις κρέμεται από τον σπερματικό πόρο σαν πλήκτρο καμπάνας.
-Έχει βρεθεί πως οι άνδρες που εμφανίζουν συστροφή όρχεως έχουν γενετική προδιάθεση, η οποία επιτρέπει την ελεύθερη κίνηση των όρχεων μέσα στο όσχεο. Η κληρονομούμενη αυτή κατάσταση, συνήθως επηρεάζει και τους δύο όρχεις. Στους άνδρες και στα αγόρια που έχουν αυτή τη προδιάθεση, η συστροφή όρχεως μπορεί να συμβεί χωρίς να συντρέχει εμφανής εκλυτικός παράγοντας. Τα συμπτώματα μιας συστροφής όρχεως, μπορεί να εμφανιστούν μετά από:
-Έναν τραυματισμό στο όσχεο
-Φυσική δραστηριότητα
 -Τον ύπνο

-Πώς γίνεται η διάγνωση της συστροφής όρχεως;
Η συστροφή όρχεως είναι μια επείγουσα κατάσταση, η οποία δεν αφήνει πολύ χρόνο ούτε στον ασθενή, ούτε στον ιατρό. Κατά την εξέταση ο ασθενής θα απαντήσει σε μια σειρά ερωτήσεων που θα βοηθήσουν τον ειδικό να επαληθεύσει τη διάγνωση της συστροφής ή να στραφεί κάπου αλλού.  Εξετάζονται το όσχεο, οι όρχεις, το υπογάστριο και η βουβωνική χώρα, καθώς και η λειτουργία των αντανακλαστικών με τον ερεθισμό του έσω μηρού. Σε φυσιολογικές συνθήκες ο όρχις θα έπρεπε να συσπαστεί αντανακλαστικά, όταν υπάρχει συστροφή όρχεως όμως, το αντανακλαστικό αυτό συνήθως δε λειτουργεί.
Κάποιες φορές είναι απαραίτητη η διεξαγωγή κάποιων επιπλέον εξετάσεων για την αναγνώριση άλλων πιθανών αιτιών που εξηγούν τα συμπτώματα. Αυτές είναι:
-Εξετάσεις αίματος και ούρων, για τον έλεγχο υποκείμενης λοίμωξης.
-Υπερηχογράφημα όσχεου-όρχεων, για τον έλεγχο της αιματικής ροής στην περιοχή
-Σπινθηρογράφημα με τεχνήτιο, για τον ακριβή προσδιορισμό των περιοχών εκείνων στους όρχεις που λαμβάνουν περιορισμένη αιμάτωση
-Χειρουργείο , ακόμα και στην περίπτωση που η διάγνωση είναι αμφίβολή, αν δεν υπάρχει χρόνος για άλλες διαγνωστικές εξετάσεις, ο ιατρός θα προχωρήσει άμεσα σε χειρουργείο προκειμένω να προσπαθήσει να σώσει τον όρχι. Το χειρουργείο για την αντιμετώπιση της συστροφής όρχεως είναι σε γενικές γραμμές απλό κι ελάχιστα παρεμβατικό, χωρίς επιπλοκές. Γίνεται συνήθως με γενική αναισθησία και τις περισσότερες φορές δεν απαιτείται η νοσηλεία του ασθενή.
Πόσο γρήγορα πρέπει να γίνει το χειρουργείο;
Κατά τη διάρκεια της επέμβασης ο χειρουργός κάνει μια τομή στο όσχεο, επαναφέρει τον σπερματικό πόρο και διορθώνει την προσάρτηση του ενός ή και των δύο όρχεων στο όσχεο περιορίζοντας την κινητικότητά τους. Όσο πιο σύντομα γίνει η ανάταξη, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να σωθεί ο όρχις. Αν η ανάταξη γίνει μέσα στις 6 πρώτες ώρες από την εμφάνιση της συστροφής, στο 90% των περιπτώσεων, ο όρχις θα σωθεί. Το ποσοστό αυτό γίνεται 50% αν η ανάταξη του όρχεως γίνει μετά από 12 ώρες και αγγίζει μόλις το 10% αν γίνει μετά από 24 ώρες παρατεταμένης συστροφής.
Μετά το χειρουργείο ο ασθενής θα πρέπει να αποφύγει οποιαδήποτε έντονη δραστηριότητα, καθώς και τη σεξουαλική επαφή για κάποιες εβδομάδες.

Όσα πρέπει να ξέρετε για τα χάπια τύπου cialis

Δεν είναι λίγοι οι άντρες που στρέφονται στην λήψη χαπιών για να βελτιώσουν την ερωτική τους ζωή. Αν και τα χάπια δεν είναι αφροδισιακά μπορούν να κάνουν τον άνδρα να νιώσει μάχιμος και δυνατός αυξάνοντας την αυτοπεποίθησή του ενώ ο βαθμός επικινδυνότητας είναι πολύ χαμηλός.
Ο κύριος Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης, Χειρουργό Ουρολόγος-Ανδρολόγος και Πρόεδρος του Ανδρολογικού Ινστιτούτου Αθηνών, μας εξηγεί όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε.

Γράφει ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
-Είναι επικίνδυνα τα χάπια που υπόσχονται βελτίωση της σεξουαλικής ζωής; 
Υπάρχουν χάπια που είναι φάρμακα, αλλά και χάπια που θεωρούνται ανεπίσημα αφροδισιακά και οι γιατροί δεν τα  συνταγογραφούν, όπως αυτά που κυκλοφορούν στα sex shops και  στο Internet, αλλά και αυτά που διαφημίζονται  εν γένει ως δυναμωτικά. Τα γνωστά φάρμακα για το σεξ που είναι χημικές ουσίες, όπως και όλα τα φάρμακα, δεν είναι ούτε πανάκεια αλλά ούτε επικίνδυνα.
-Έχουν τα χάπια αυτά παρενέργειες;
Παρενέργειες γνωστές και ακίνδυνες είναι ο πονοκέφαλος και ο πόνος στο στομάχι, τα  φουσκώματα και τα συμπτώματα ρινίτιδας με δυσκολία στην αναπνοή, όπως στα κρυολογήματα.
Σε περιπτώσεις υπέρτασης, όταν οι άνδρες παίρνουν και αντιυπερτασικά, τα χάπια αυτά αξιολογούνται γιατί μπορεί να προκληθεί συνέργεια και πτώση της πίεσης. Επίσης, χρειάζεται προσοχή στις δυσκολίες της ούρησης, όπως στον προστάτη. Η λήψη χαπιών που βοηθούν την διούρηση και μπορεί επίσης να επιτείνει την πτώση της πίεσης. Οι ουρολόγοι και οι καρδιολόγοι, όμως, είναι ενήμεροι για τις παρενέργειες αυτές και μπορούν να τις διορθώσουν πολύ εύκολα.
Η μονή σοβαρή ίσως και επικίνδυνη παρενέργεια τους είναι η απότομη πτώση της πίεσης που παρατηρείται μονό όταν συγχορηγούνται  με τα νιτρώδη, δηλαδή τις ουσίες που παίρνουν οι άνθρωποι με στεφανιαία νόσο και ισχαιμικά επεισόδια.
-Τα χάπια γεννούν και ερωτική επιθυμία στον άνδρα; 
Τα φάρμακα αυτά βοηθούν στην καλύτερη ερωτική ζωή  των ανδρών άρα και των ζευγαριών. Πρέπει όμως να γνωρίζουν πως τα φάρμακα δεν είναι αφροδισιακά και διεγερτικά της επιθυμίας, άρα η επιθυμία για σεξ προϋπάρχει και είναι και απαραίτητη για να δράσουν. Δε μπορεί κάποιος την ώρα που κάνει δουλειές η δεν έχει διάθεση για σεξ παίρνοντας το χάπι να γίνει superman, απλά θα έχει πονοκέφαλο.
-Γιατί οι άντρες στρέφονται στην λήψη χαπιών; 
Τα παίρνουν οι άνδρες απλά γιατί νοιώθουν πως υπάρχει πρόβλημα στύσης  και δεν αποδίδουν όπως παλιά. Κανείς δε θέλει να ζει με μια αναπηρία στη ζωή του, είτε είναι σωματική, είτε είναι ψυχολογική αναπηρία. Οι άνθρωποι φυσικά θέλουν να είναι υγιής και η ερωτική τους ζωή, είναι και αυτή ένα μοναδικό κριτήριο ότι είναι υγιείς, μάχιμοι και ελκυστικοί. Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε το μύθο του Σίσυφου: όλοι μα όλοι  άνδρες, όπως και οι γυναίκες, θέλουν μέσα από το σεξ να επιδεικνύουν την ομορφιά τους,  τη δύναμη τους, την υγεία τους, καθώς και να ξορκίζουν την αρρώστια, τη γήρανση και το θάνατο. «Το μόνο αντίδοτο του θανάτου είναι μια ακόλαστη σκέψη ή ακόμα καλύτερα πράξη», για να θυμηθούμε και τον Σαντ.

Αν ο άνδρας μου δεν μπορεί να κάνει παιδί;

Αν  τις τελευταίες δεκαετίες το «ασθενές» φύλο καταρρίπτει ένα – ένα τα προπύργια της ανδρικής «κυριαρχίας» και απολαμβάνει ίδια δικαιώματα στην εργασία, την κοινωνία, τις σχέσεις και την οικογένεια δημιουργώντας «ρίγη» συγκίνησης στον γυναικείο πληθυσμό. Το τελευταίο όμως από αυτά σίγουρα κανείς δεν το περίμενε και σίγουρα κανένας δεν το χαίρεται. Μιλάμε για την ανδρική υπογονιμότητα.

Γράφει ο Πέτρος Δρέττας,  Χειρουργός, Ουρολόγος-Ανδρολόγος*

-Πώς αντιμετωπίζουμε έναν άνδρα που δυσκολεύεται να φέρει απογόνους;

Είναι η αδυναμία ενός άνδρα να αποκτήσει φυσικούς απογόνους. Η αδυναμία ενός άνδρα να αποκτήσει «συνέχεια». Όλο και πιο πολύ , όλο και πιο συχνά και στην χώρα μας νέοι ή λιγότεροι νέοι άνδρες βρίσκονται αντιμέτωποι με την αδιανόητη διάγνωση της υπογονιμότητας. Αδιανόητη για τον ίδιο, αδιανόητη για την κοινωνία αδιανόητη για την σύντροφο τους αδιανόητη για την οικογένεια τους. Αδιανόητη γιατί σε χώρες όπως η δική μας όπου η «συνέχεια» της οικογενειακής παράδοσης και του ονόματος είναι στενά συνυφασμένη με την απόκτηση παιδιού και μάλιστα αγοριού.

Αδιανόητη γιατί κοινωνικά και βιολογικά η γυναίκα επιλέγει τον σύντροφο της ζωής της με κριτήριο την ικανότητα του να της προσφέρει υγιείς και δυνατούς απογόνους. Και αυτό είναι φυσικό χαρακτηριστικό του είδους μας αν μη τι άλλο.

-Ο μύθος που «ενοχοποιούσε» μονάχα τη γυναίκα καταρρέει…

Μέχρι πολύ πρόσφατα στην ατομική, κοινωνική και ιατρική συνείδηση η αδυναμία απόκτησης ενός παιδιού ήταν σχεδόν αποκλειστική ευθύνη της γυναίκας.Χαρακτηριστικά ό έλεγχος του ζευγαριού ξεκινούσε – και ξεκινάει ακόμα και τώρα- από εκείνη. Το βιολογικό ρολόι υπήρχε μόνο για εκείνη. Ακόμα και η κοινωνική και ασφαλιστική μας οργάνωση είναι έτσι δομημένη για να «προλάβει» την αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας.

Ο ανδρικός παράγοντας ευθύνεται όσο και ο γυναίκειος για την υπογονιμότητα ενός ζευγαριού, δυστυχώς με αυξανόμενες τάσεις. Ο άνδρας μπαίνει στο μικροσκόπιο της ιατρικής για τα χρονικά όρια, τις βιολογικές παραμέτρους και τα αδύνατα σημεία της αναπαραγωγικής του ικανότητας.

 

-Τι κάνει τα σπερματοζωάρια αδύναμα;

Ο άνδρας δεν έχει να αντιμετωπίσει τα γυναικεία όρια που θέτει η εμμηνόπαυση. Η παραγωγή σπερματοζωαρίων δεν σταματά ποτέ. Τα σπερματοζωάρια όμως είναι ίσως τα κύτταρα εκείνα  που δέχονται την πιο αμείλικτη φυσική επιλογή. Είναι κύτταρα που γεννιούνται ανώριμα να επιτελέσουν αυτό για το οποίο έχουν δημιουργηθεί. Πρέπει να ωριμάσουν μέσα από μια μακροχρόνια και δύσκολη διεργασία που γίνεται στις εκφορητικές οδούς του σπέρματος. Και πρέπει τέλος στην προσπάθεια τους να γονιμοποιήσουν το ωάριο να «βγουν» από το σώμα , να εκτεθούν στο εξωτερικό περιβάλλον και να διεισδύσουν σε ένα «ξένο» οργανισμό. Όποιος έχει παρακολουθήσει την ταινία του Woody  Allen , μπορεί να έχει μια εικόνα του τι σημαίνει αυτό.

Τα σπερματοζωάρια για να φτάσουν στο στόχο τους πρέπει πρώτα από όλα να παραχθούν από το μόνο όργανο που είναι τόσο εκτεθειμένο σε εξωτερικούς παράγοντες. Ενώ οι ωοθήκες είναι καλά προφυλαγμένες στο εσωτερικό της κοιλίας, οι όρχεις εξαρτώνται από την εξωτερική και εσωτερική θερμοκρασία, την ακτινοβολία, ακόμα και τη φυσική, και την φυσιολογική «ταλαιπωρία» που μπορεί να προκαλέσει ένας τραυματισμός κατά την άσκηση.

Το σπέρμα μπορεί να επηρεαστεί από φλεγμονές, μικρόβια (επιδιδυμίδες προστάτης σπερματοδόχες κύστεις). Για να γονιμοποιήσουν τα σπερματοζωάρια πρέπει να αντέξουν ένα εξαιρετικά εχθρικό – αντίθετα από ότι νομίζαμε- περιβάλλον. Τον κόλπο, την μήτρα και τις σάλπιγγες.

-Πόσο δύσκολη είναι η γονιμοποίηση;

Το αναπαραγωγικό περιβάλλον  της γυναίκας μέσω τις φυσικής επιλογής θα αναζητήσει και θα βρει το καλύτερο ΕΝΑ σπερματοζωάριο για την γονιμοποίηση, τι και αν αυτά παράγονται κατά εκατομμύρια αν όχι δισεκατομμύρια στην ζωή ενός άνδρα.

Φλεγμονές στο αναπαραγωγικό σύστημα της γυναίκας, όπως συμβαίνει με τα αντισπερμικά αντισώματα, ή τις διαταραχές του ακροσώματος είναι μερικά από τα εμπόδια που θα πρέπει να αντιμετωπίσει το σπερματοζωάριο.

Και ας μην ξεχνάμε εξάλλου ότι η φυσιολογική γονιμοποίηση αν όλα είναι καλά έχει 25% πιθανότητα να συμβεί!

-Ποιο ρόλο παίζει η τεστοστερόνη στη γονιμότητα του άνδρα;  Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν αρνητικά τη γονιμότητα του άνδρα;

Οι όρχεις δεν είναι αυτόνομα όργανα. Για να λειτουργήσουν χρειάζονται ορμόνες. Κυρίως τεστοστερόνη που οι ίδιοι παράγουν. Και η τεστοστερόνη μοιάζει στις μέρες μας να έχει χρονικούς περιορισμούς. Μετά τα 35 η τεστοστερόνη μειώνεται σε όλους τους άνδρες. Θα πρέπει να γνωρίζουμε όμως ότι η παραγωγή της επηρεάζεται πολύ από την γενική κατάσταση της ανδρικής υγείας. Παχυσαρκία, δυσλιπιδαιμία, θυρεοειδοπάθειες, μεταβολικό σύνδρομο, stress- είναι νοσήματα που παίζουν σημαντικό ρόλο. Εμφανίζονται κυρίως στην τρίτη και τέταρτη δεκαετία της ζωής, στη χρονική περίοδο δηλαδή που οι άνδρες στην Ελλάδα θέλουν να κάνουν παιδί.  

 Ο άνδρας παράγει ένα «κουβά» τεστοστερόνη. Στις μέρες μας κάτι ή διατροφή- δες φυτοοιστρογόνα- ο ανθυγιεινός τρόπος ζωής- έλλειψη άσκησης, λήψη πολλών φαρμάκων για το παραμικρό, κάπνισμα- κάνουν τον «κουβά» αυτό όλο και πιο άδειο!

 Ακριβώς όμως επειδή η παραγωγή σπερματοζωαρίων είναι τόσο «εκτεθειμένη» μας δίνει την δυνατότητα να προλάβουμε και να θεραπεύσουμε πολλές φορές τις διαταραχές της. Πρόληψη που σχετίζεται άμεσα με την γενική κατάσταση της υγείας, αλλά και την σεξουαλική, βιολογική και επαγγελματική ζωή ενός άνδρα και την συμπεριφορά του.  Σίγουρα το βιολογικό ρολόι ενός άνδρα  δε σταματά όπως εκείνο της γυναίκας. Θέλει σίγουρα όμως ένα καλό «κούρδισμα». 

Ο Π. Δρέττας είναι Διευθυντής του Ανδρολογικού Ινστιτούτου Αθηνών.

O άνδρας μου έχει προστατίτιδα είναι σοβαρό;

"Ο άνδρας μου, 47 ετών είχε τις τελευταίες μέρες πόνο και δυσκολία στην ούρηση ενώ ανέβασε και πυρετό. Κάνοντας ουρολογικές εξετάσεις ο γιατρός είπε ότι μάλλον πάσχει από προστατίτιδα και πρέπει να επισκεπτούμε έναν ουρολόγο. Πριν πάμε στο γιατρό ήθελα να ενημερωθώ, να πάρω κάποιες πληροφορίες. Γνωρίζετε κάτι γι´αυτή την πάθηση; Είναι κάτι σοβαρό;"

Χρύσα, Θεσσαλονίκη

Επικοινωνήσαμε με τον ειδικό μας συνεργάτη χειρούργο- ανδρολόγο και Πρόεδρο του Ανδρολογικού Ινστιτούτου Αθηνών, κύριο Κωνσταντίνο Κωνσταντινίδη.  Μας μίλησε για τα συμπτώματα, τα είδη της προστατίτιδας αλλά και τους τρόπους αντιμετώπισής της.

Η προστατίτιδα είναι μία από τις πιο συνηθισμένες ουρολογικές παθήσεις, αλλά ταυτόχρονα μία νόσος της οποίας η αντιμετώπιση συχνά αποτελεί πρόκληση ακόμη και για έμπειρους γιατρούς. Κι αυτό διότι ο όρος «προστατίτιδα» συμπεριλαμβάνει διαφορετικές κλινικές οντότητες, καθεμία από τις οποίες έχει τη δική της αιτιοπαθογένεια και συνεπώς αντιμετωπίζεται με διαφορετικό τρόπο.

-Τι εννοούμε λέγοντας προστατίτιδα και πού οφείλεται;

Με τον όρο προστατίτιδα εννοούμε γενικά τη φλεγμονή του προστάτη αδένα. Ωστόσο το είδος και τα αίτια της φλεγμονής καθορίζουν τον τύπο της προστατίτιδας και συνεπώς και τον τρόπο που θα αντιμετωπιστεί. Σήμερα η προστατίτιδα χωρίζεται σε «οξεία βακτηριακή», «χρόνια βακτηριακή», «χρόνια μη βακτηριακή» (ή «σύνδρομο χρόνιου πυελικού άλγους») και «ασυμπτωματική» (ή «ιστολογική») προστατίτιδα. Εκτός από τις βακτηριακές μορφές, οι οποίες οφείλονται σε βακτήρια, η αιτιολογία των υπόλοιπων μορφών δεν έχει αποσαφηνιστεί και θεωρείται σήμερα ότι είναι αποτέλεσμα φλεγμονωδών, ανοσολογικών, ορμονικών και άλλων παραγόντων, σε συνδυασμό πιθανώς με διαταραχές της ούρησης. Είναι προφανές ότι οι μορφές αυτές της προστατίτιδας παρουσιάζουν δυσκολίες στη διάγνωσή τους, ενώ πολλές φορές και τα συμπτώματα των ασθενών μπορεί να παραπλανούν τον κλινικό γιατρό.

-Ποια είναι τα συμπτώματα της οξείας βακτηριακής προστατίτιδας; Πώς θεραπεύεται ανάλογα με την περίπτωση; 

Η οξεία βακτηριακή προστατίτιδα διαγιγνώσκεται σχετικά εύκολα με βάση την κλινική εικόνα η οποία περιλαμβάνει δυσουρικά ενοχλήματα, πόνο και δυσκολία στην ούρηση καθώς και συχνουρία, συνήθως σε συνδυασμό με πυρετό.Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με γενική και καλλιέργεια ούρων, ενώ η θεραπεία συνίσταται στη λήψη των κατάλληλων αντιβιοτικών σε συνδυασμό με φάρμακα που υποβοηθούν την ούρηση.

Από την άλλη, η διάγνωση των χρονίων μορφών απαιτεί επιπλέον εξετάσεις, όπως η λήψη προστατικού υγρού για καλλιέργεια (καλλιέργεια Stamey-Meares), ενώ στις μη βακτηριακές μορφές αυτές οι εξετάσεις είναι αρνητικές. Έτσι, στο σύνδρομο του χρόνιου πυελικού άλγους η διάγνωση συχνά μπαίνει μετά από αποκλεισμό άλλων πιθανών νοσημάτων του ουροποιητικού, που γίνεται με απεικονιστικές εξετάσεις όπως ο υπέρηχος, η ενδοφλέβια πυελογραφία ή η αξονική τομογραφία, ενώ μπορεί να χρειαστούν και πιο εξειδικευμένες εξετάσεις όπως ο ουροδυναμικός έλεγχος.

Σε αμφίβολες περιπτώσεις η πιθανότητα καρκίνου στο ουροποιητικό θα πρέπει να εξετάζεται. Ωστόσο το PSA παρουσιάζει αύξηση σε κάθε περίπτωση φλεγμονής του προστάτη και θα πρέπει κανείς να είναι πολύ προσεκτικός όταν μετρά το PSA σε ασθενείς με συμπτώματα πιθανής προστατίτιδας, γιατί μπορεί να οδηγηθεί εσφαλμένα σε μία ανούσια και πολλές φορές επικίνδυνη βιοψία προστάτη.

-Ποια η μέθοδος θεραπείας της  οξείας  βακτηριακής προστατίτιδας;

Οι χρόνιες βακτηριακές μορφές αντιμετωπίζονται με αντιβιοτική αγωγή που μπορεί να διαρκέσει αρκετές εβδομάδες, ακόμη και μήνες. Στις μη βακτηριακές μορφές όμως οι θεραπευτικές επιλογές δεν είναι ξεκαθαρισμένες, γι’ αυτό και κατά περίπτωση δοκιμάζονται απλά αναλγητικά, αντιφλεγμονώδη, φάρμακα που βοηθούν την ούρηση σε ασθενείς με υπερπλασία προστάτη, μυοχαλαρωτικά, ακόμη και αντικαταθλιπτικά, ενώ συστήνεται και η δοκιμαστική χρήση αντιβιοτικών αφού φαίνεται ότι σε συγκεκριμένους ασθενείς μπορούν να βελτιώσουν τα συμπτώματα.

-Πότε επιβάλλεται το χειρουργείο;

Για κάποιους ασθενείς στους οποίους έχουν αποτύχει όλες οι θεραπευτικές μέθοδοι συστήνεται η χειρουργική αφαίρεση του προστάτη.  Η θεραπευτική στρατηγική σε τέτοιες περιπτώσεις είναι κατά μεγάλο μέρος εμπειρική και εξατομικεύεται για κάθε ασθενή.

Καθημερινά οι ουρολόγοι αντιμετωπίζουν ασθενείς οι οποίοι πιστεύουν ότι πάσχουν από κάποια μορφή προστατίτιδας, ενώ η λήψη ενός καλού ιστορικού μπορεί να δείξει ότι η διάγνωση αυτή έχει τεθεί μάλλον αυθαίρετα κάποια στιγμή στο παρελθόν και έκτοτε τους ακολουθεί. Με βάση όσα προαναφέρθηκαν γίνεται σαφές ότι η διάγνωση μίας προστατίτιδας μπορεί να αποδειχθεί ένα δύσκολο ιατρικό πρόβλημα και δεν θα πρέπει να τίθεται αβίαστα, ενώ η αντιμετώπισή της μπορεί να είναι επίπονη, μακροχρόνια και να αναθεωρηθεί πολλές φορές πριν βρεθεί η πιο αποτελεσματική μορφή θεραπείας.

Οι άνδρες πρέπει να εμβολιάζονται για το σεξ;

Εμβολιασμός και σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα: Οι νέες ιατρικές συστάσεις από το εξωτερικό κρίνουν αναγκαίο τον εμβολισμό των ανδρών για τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα από την εφηβική ηλικία μιας και συνήθως, τα κορίτσια κολλάνε τον ιό από τα αγόρια. 

Γράφει ο Ανδρολόγος- Σεξολόγος,  Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης 

Όλα τα εντεκάχρονα και δωδεκάχρονα αγόρια θα έπρεπε να εμβολιάζονται για την προστασία τους έναντι στον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων HPV, σύμφωνα με τις νέες κατευθυντήριες οδηγίες που από το κέντρο ελέγχου και πρόληψης νοσημάτων των ΗΠΑ.

Ο εμβολιασμός ρουτίνας για τον HPV, συστήνεται ήδη για τα κορίτσια αυτών των ηλικιών από το 2006, με σκοπό την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου.  Το κέντρο συστήνει στους άρρενες 13-21 ετών και στις έφηβες 13-26 ετών, να κάνουν και τις τρεις δόσεις των εμβολίων αν δεν έχουν ήδη εμβολιαστεί. Οι νεαροί άνδρες ηλικίας 22-26 ετών μπορούν επίσης να κάνουν τα εμβόλια.

Οι ειδικοί σημειώνουν ότι ολοένα και περισσότερα ερευνητικά δεδομένα αναδεικνύουν τη μεγάλη αποτελεσματικότητα του εμβολίου στην πρόληψη και προστασία από τον HPV, ενθαρρύνοντας έτσι πολλούς να υποστηρίξουν έναν οικουμενικό εμβολιασμό.

-Γιατί πρέπει και τα αγόρια στην εφηβεία να εμβολιάζονται;

Κάποιοι ειδικοί υποστηρίζουν πως από τη στιγμή που τα κορίτσια κολλάνε τον ιό από τα αγόρια, η πρόληψη και η ανοσία σε επίπεδο κοινότητας, είναι ευθύνη που θα πρέπει να αναλάβουν και τα αγόρια.

Η αλήθεια βέβαια, είναι πως η παρακίνηση των αγοριών και των ανδρών να προχωρήσουν στον εν λόγω εμβολιασμό, εντατικοποιήθηκε μετά τη δημοσίευση μιας μελέτης που ανέφερε ότι το 7% των εφήβων και ενηλίκων στις ΗΠΑ φέρουν ένα στέλεχος του HPV που προσβάλει τη στοματική κοιλότητα και μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη καρκίνου στην περιοχή. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι άνδρες ήταν 3 φορές πιο πιθανό να φέρουν αυτό το στέλεχος του ιού σε σχέση με τις γυναίκες.

-Πόσο αποτελεσματικά είναι τα εμβόλια αυτά;

Τα εμβόλια που είναι αυτή τη στιγμή διαθέσιμα, όπως είναι το Gardasil και το Cervarix, έχουν δοκιμαστεί μόνο ως προς την αποτελεσματικότητα τους απέναντι σε ιούς που προκαλούν καρκίνο στο τράχηλο της μήτρας, στον πρωκτό και στο αιδοίο.

Ταυτόχρονα, οι τελευταίες συστάσεις του κέντρου ελέγχου και πρόληψης νοσημάτων των ΗΠΑ, καλούν όλα τα άτομα που πάσχουν από διαβήτη τύπου Ι ή ΙΙ, να εμβολιασθούν για τον ιό της ηπατίτιδας Β. Η κατεύθυνση αυτή υιοθετήθηκε μετά από αρκετές εξάρσεις της ηπατίτιδας Β σε κλινικές μακρόχρονης νοσηλείας, οι οποίες ξεκίνησαν τη δεκαετία του ’90 και συμβαίνουν όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια. Οι ειδικοί πιστεύουν πως οι εξάρσεις αυτές είναι το αποτέλεσμα ανεπαρκούς ελέγχου των λοιμώξεων, καθώς και της χρήσης κοινών συσκευών για τη μέτρηση του σακχάρου.

Υπάρχει κλιμακτήριος στους άνδρες;

Ο κ. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης, χειρουργός, ουρολόγος- ανδρολόγος, πρόεδρος του Ανδρολογικού Ινστιτούτου Αθηνών, μας μιλά για την  «ανδρόπαυση», όπως είναι πιο γνωστή η ανδρική κλιμακτήριος, και εξηγεί πως αυτή βιώνεται από τους εκπροσώπους του «ισχυρού» φύλου.

Αλλάζουν τα επίπεδα των ανδρικών ορμονών στην ηλικία των 50;

Στην ηλικία των 45 – 50 χρόνων τα επίπεδα των ανδρικών ορμονών (ανδρογόνα και τεστοστερόνη) σημειώνουν μεγάλη πτώση, πέφτουν κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα. Σε αντίθεση με τις γυναίκες, στις οποίες τα αποθέματα των ορμονών εξαντλούνται, στους άνδρες τα επίπεδα των ορμονών απλώς μειώνονται. Αυτό όμως δεν συμβαίνει με τον ίδιο ρυθμό και στον ίδιο βαθμό σε όλους τους άνδρες. Ο ιατρικός όρος για αυτή τη φάση του άνδρα είναι ανδρόπαυση.

Μιλήστε μας για την ανδρόπαυση.

Με τον όρο αυτό η ιατρική κοινότητα θέλησε να εκφράσει την αντιστοιχία του συνδρόμου που στη γυναίκα είναι γνωστή σαν εμμηνόπαυση. Στην κυριολεξία ο όρος παραπέμπει στην αναστολή παραγωγής των ανδρογόνων που είναι οι κυρίαρχες ορμόνες στον άνδρα σε σχέση με τα οιστρογόνα που αφορούν τις γυναίκες, αλλά και σε ανάλογες καταστάσεις που περιγράφονται στη γυναικεία κλιμακτήριο και που είναι γνωστές σε όλες τις γυναίκες για τα εντυπωσιακά και σημαντικά συμπτώματα που την συνοδεύουν.

Πώς εκδηλώνεται στους άνδρες;

Στον άνδρα δεν υπάρχουν τόσο δραματικές αλλαγές στη συμπτωματολογία όσο σε εκείνη των γυναικών στην εμμηνόπαυση αλλά και δεν τεκμηριώνονται με την πτώση των ορμονών που συνοδεύει τις γυναίκες. Τα βασικά συμπτώματα που περιγράφονται είναι τα εξής: Μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας,  Εμφάνιση στυτικής δυσλειτουργίας, Μόνιμη κόπωση,  Εφίδρωση και Εξάψεις, Εκνευρισμός, Άγχος, Μελαγχολία, Δυσκολία συγκέντρωσης, Μείωση της μυϊκής μάζας, Μείωση της οστικής πυκνότητας, Μείωση των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Ωστόσο, όλα αυτά δεν είναι εύκολο να αντικειμενικοποιηθούν και να καταμετρηθούν με τη μορφή αξιόπιστων εξετάσεων και κριτηρίων, με αποτέλεσμα να είναι πολύ δύσκολο να διαγνωστεί ένας άνδρας με το σύνδρομο αυτό. Πάντως, είναι προφανές πως η γήρανση και η ανδρόπαυση αφορούν πολλά συστήματα του ανθρώπου όπως το καρδιαγγειακό, το αναπαραγωγικό, τη σεξουαλικότητα, τη μυϊκή και την οστική λειτουργία.

Πώς το βιώνουν συνήθως οι άνδρες;

H ανδρόπαυση ταυτίζεται πολλές φορές με τη μείωση της σεξουαλικότητας και της απόδοσης του άνδρα αλλά και με την ψυχολογική του κατάσταση που είναι αρκετά διαφορετική (είναι πιο κουρασμένος, πιο εκνευρισμένος).

Μπορεί να αντιμετωπιστεί με λήψη ορμονών όπως γίνεται στο γυναικείο φύλο;

Η τάση σήμερα της επιστημονικής κοινότητας είναι να δημιουργήσει θεραπείες υποκατάστασης της ανδρογονικής αυτής μείωσης για να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής του γηράσκοντα άνδρα. Ωστόσο,  δεν έχει ακόμη καταλήξει εάν θα πρέπει να κάνουν άφοβα ορμονική υποκατάσταση με τεστοστερόνη τόσο οι νεότεροι όσο και οι μεγαλύτεροι άνδρες που παρουσιάζουν έλλειμμα ανδρογόνων, διότι αφενός μεν δεν έχουν γίνει μεγάλες κλινικές μελέτες, αφετέρου η λήψη τεστοστερόνης ενοχοποιείται για καρκίνο του προστάτη, καρδιαγγειακά επεισόδια κα. Σε αυτό που συμφωνούν όλοι οι ειδικοί είναι ότι η τεστοστερόνη θα πρέπει να χορηγείται μόνο αν το κρίνει απαραίτητο ο γιατρός, πάντοτε με αυστηρές προϋποθέσεις και αφού πρώτα ενημερώσει τον ασθενή για τα υπέρ και τα κατά της θεραπείας.

Καταλήγοντας πρέπει να πούμε ότι ανδρόπαυση κι  εμμηνόπαυση δεν είναι όροι ευνουχιστικοί και περιοριστικοί για τα δυο φύλα αλλά δείχνουν συνέχιση της ζωής με επίγνωση των δυσκολιών και των εφεδρειών μας.

Υπάρχει… ζωή σεξουαλική μετά τον προστάτη;

Ο κ. Θανάσης  Παλλαντζάς, χειρουργός, ουρολόγος-ανδρολόγος και συνεργάτης του Ανδρολογικού Ινστιτούτου μας «συστήνει» τον αδένα του ανδρικού γεννητικού συστήματος και εξηγεί ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις του στη σεξουαλική ζωή του άνδρα.

Παρότι μικρός, στο μέγεθος καρυδιού, ο προστάτης αδένας αναδεικνύεται σε ρυθμιστή της σεξουαλικής ισορροπίας των ανδρών.

Τι είναι ο προστάτης, που βρίσκεται και ποια είναι η λειτουργία του;

Ο προστάτης αδένας ανήκει  στο ουροποιογεννητικό σύστημα του άνδρα. Στη θέση του οφείλει και την ονομασία του καθώς προΐσταται της ουροδόχου κύστεως. Ο προστάτης εκκρίνει μία γλυκοπρωτεΐνη -ονομάζεται PSA-  η οποία «ρευστοποιεί» το σπέρμα, επιτρέποντας έτσι στα σπερματοζωάρια την ελεύθερη και απρόσκοπτη κίνησή τους. Συνεπώς, όταν νοσεί ο προστάτης επηρεάζει την σεξουαλικότητα, τη γονιμότητα και την ποιότητα ζωής του άνδρα.

Από πότε αρχίζει να λειτουργεί;

Ο προστάτης αρχίζει να έχει ενεργό ρόλο στη σεξουαλικότητα και τη στυτική λειτουργία από τα πρώτα ερωτικά σκιρτήματα στην εφηβεία και τις πρώτες ερωτικές πράξεις. Συνεχίζει όμως  να συμβάλλει ή να αποτελεί τροχοπέδη και στις μεγαλύτερες ηλικίες. Οι δε παθήσεις του επηρεάζουν την σεξουαλικότητα του άνδρα από την επιθυμία για σεξ μέχρι τη δυνατότητα διατήρησης μιας καλής στύσης και από τη δυνατότητα εκσπερμάτισης και οργασμού μέχρι και τη γονιμότητά του.

Ποιες είναι οι πιο συχνές λοιμώξεις του προστάτη;

Είναι οι προστατίτιδες. Στην μορφή της οξείας προστατίτιδας τα συμπτώματα είναι έντονα με υψηλό πυρετό, πόνο στο περίνεο και ενοχλήσεις στην ούρηση (πόνο τσην ούρηση, δυσκολία στην έναρξή της, συχνουρία μέχρι και επίσχεση της ούρησης). Η οξεία αυτή φλεγμονή του προστάτη χρήζει άμεσης ιατρικής παρέμβασης με ισχυρή αντιβιοτική αγωγή (που μπορεί ανάλογα με την περίσταση να χορηγηθεί και ενδοφλεβίως). Η επίπτωση στη στύση και γενικά στη σεξουαλικότητα είναι άμεση: Πτώση της ερωτικής επιθυμίας (libido), ισχνές έως και επώδυνες στύσεις, διαταραχή της εκσπερμάτισης. Τα συμπτώματα διαρκούν μέχρι την πλήρη ίαση της φλεγμονής.

Πιο συχνή μορφή είναι η χρόνια προστατίτιδα, που θεωρείται και ιδιαίτερα ύπουλη. Μπορεί να έχει ήπια συμπτώματα για αρκετά χρόνια, κι αυτό λειτουργεί παραπλανητικά για τον ασθενή καθώς όταν φτάνει στον ειδικό έχει χάσει πολύτιμο χρόνο. Μπορεί πχ να έχει ο ασθενής ελαφρά δυσκολία στην ούρηση, πόνο στο περίνεο ή και αίμα στο σπέρμα, ακόμη και πτώση της ερωτικής επιθυμίας. Μακροπρόθεσμα δε μπορεί να πληγεί και η γονιμότητα.

Πώς θεραπεύονται οι προστατίτιδες;

Η θεραπεία της προστατίτιδας, ιδίως εάν πρόκειται για χρόνια, απαιτεί υπομονή και επιμονή (ισχυρά αντιβιοτικά στην κατάλληλη χρονική στιγμή για μακρά χρονικά περίοδο), ενώ και η υποτροπή της είναι συχνή.

Τι είναι η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη;

Πρόκειται για μια πάθηση, που αν και εξελίσσεται αργά, επηρεάζει την ποιότητα ζωής του άνδρα και την σεξουαλικότητά του. Ο όγκος του προστάτη αυξάνεται σταδιακά συμβαδίζοντας με την ηλικία. Η διόγκωση αυτή αρχίζει να επηρεάζει αρχικά την ούρηση. Το γεννητικό σύστημα όντως άμεσα συνδεδεμένο με το ουροποιητικό σύστημα νοσεί και αυτό, με εκδηλώσεις όπως οι διαταραχές εκσπερμάτισης, η αδυναμία συντήρησης μιας καλής στύσης και η πτώση της ερωτικής επιθυμίας. Η παρέμβαση με φαρμακευτική αγωγή μπορεί να βελτιώσει την ούρηση αλλά οι ανεπιθύμητες παρενέργειές της βλάπτουν και ελαττώνουν τόσο την ερωτική επιθυμία όσο και την στυτική λειτουργία και εκσπερμάτιση.

Πότε και πώς εκδηλώνεται ο καρκίνος του προστάτη;

Ο καρκίνος του προστάτη χαρακτηρίζεται πλέον ως ένα πολύ σοβαρό ιατρικό πρόβλημα: περί τους2,6 εκατομμύρια ασθενείς με καρκίνο του προστάτη διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο στην Ευρώπη και αποτελεί τον πιο  συχνός καρκίνος στον άνδρα, «συναγωνιζόμενος» εκείνον του μαστού στις γυναίκες. Δυστυχώς, είναι ασυμπτωματικός, δηλαδή δεν δίνει συμπτώματα εκτός και αν συνυπάρχει και διόγκωση του προστάτη.

Θεραπεύεται ο καρκίνος του προστάτη;

Τα εντοπισμένα καρκινώματα του προστάτη αντιμετωπίζονται πολύ καλά με ριζική προστατεκτομή ή με ακτινοθεραπεία. Θεωρείται ένας ιάσιμος καρκίνος. Ωστόσο, τόσο η διάγνωση της νόσου όσο και  οι θεραπείες του αντανακλούν στην σεξουαλικότητα του άνδρα.

Ποιος είναι ο αντίκτυπος της νόσου στην ερωτική ζωή του άνδρα;

Ήδη από τη στιγμή της διάγνωσης αρχίζει η πτώση της ερωτικής επιθυμίας μπροστά στο βαρύ τίτλο του καρκίνου. Η χειρουργική θεραπεία σε οποιαδήποτε μορφή είτε είναι ριζική προστατεκτομή  (ανοικτή,λαπαροσκοπική , ρομποτική ακόμη και με διατήρηση του αγγειονευρώδους δεμάτιου)είτε βραχυθεραπεία  είτε εξωτερική ακτινοβολία θα επηρεάσει την libido και θα επιφέρει στυτική δυσλειτουργία.  Αυτό θα φανεί όταν πια ξεπεραστεί ο φόβος του καρκίνου και θα αρχίσει η αναζήτηση της χαμένης στύσης. Τότε θα «χτυπηθεί»  για άλλη μια φορά η ερωτική επιθυμία διαπιστώνοντας την αδυναμία έναρξης, αλλά και διατήρησης ικανοποιητικής στύσης για διείσδυση.

Με ποιο τρόπο μπορεί να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα;

Όταν η αναζήτηση λύσεων γίνεται έγκαιρα βοηθάει τον άνδρα  να ξεφύγει ο άνδρας από το τέλμα της σεξουαλικής του ζωής. Υπάρχουν φαρμακευτικές  και χειρουργικές  θεραπείες (τοποθέτηση πεϊκής πρόθεσης) που μπορεί να δώσουν πίσω την χαμένη ποιότητα ζωής που προσφέρει η υγιής σεξουαλικότητα.

X

Αγαπητοί αναγνώστες,

Σας ενημερώνουμε ότι το boro.gr προσφέρει καθημερινά (Δευτέρα-Παρασκευή) δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη με επαγγελματίες ψυχολόγους.

Κάντε κλίκ εδώ για να συνδεθείτε και να ενημερωθείτε για τις ώρες λειτουργίας.
X